Σήμερα είναι μια πολύ μεγάλη προσωπική μου στιγμή. Σήμερα, 15 Δεκεμβρίου 2021, εκδόθηκε η πρώτη μου ποιητική συλλογή με τίτλο: «Μόνο τη Νύχτα». Δεν χωράνε τα λόγια να περιγράψουν τα συναισθήματα μου. Ένα τεράστιο ευχαριστώ στις εκδόσεις Πηγή @protypes_ekdoseis_pigi, για την επιμέλεια και την βοήθειά τους στο όλο εγχείρημα. Τα καλύτερα έρχονται, μείνετε συντονισμένοι για νέα και παρουσιάσεις. Σύντομα σε πολλά γνωστά βιβλιοπωλεία της Ελλάδος, για την ώρα μπορείτε να το παραγγείλετε εδώ: https://www.pigi.gr/product/poiisi-mono-ti-nyxta/ Το εξώφυλλο είναι της Νάσια Πλίσκο.
Από το οπισθόφυλλο:
Μόνο τη Νύχτα. Ίσως γιατί μόνο τότε όλα μπορούν να συμβούν, έστω και μυστικά. Στο σκοτάδι, αισθανόμαστε ασφαλείς να λέμε λέξεις και να πράττουμε πράξεις που το επόμενο πρωί ανήκουν στο παρελθόν.
«Ας γείρω λίγο στο κρεβάτι, στον νου να φέρω θύμησες παλιές, κάτω απ’ το μαξιλάρι να τις κρύψω, κανείς να μην τις βρει. Ένα γλυκό χαμόγελο ονειρεύτηκα πως είχα προτού πλαγιάσω, μα είχα –ήδη– κοιμηθεί.»
Οι φροϋδικές και λακανικές επιρροές είναι εμφανείς στο έργο του Διονύση Αναλυτή. Η πρώτη του ποιητική συλλογή περνά από τα αδιέξοδα του έρωτα μέσα από ψυχαναλυτικά μονοπάτια. Σαν όνειρο εντός πραγματικότητας, σαν φαντασία μέσα σε σύμβολα, έρχονται οι λέξεις να βάλουν σε τάξη, αλλά και να προκαλέσουν νέα αταξία στα σημαίνοντά μας.
«Άκου πώς ζούμε με μια επαναλαμβανόμενη αναπνοή».
Η διάφυλη σχέση δεν υπάρχει, μα κάπου υπάρχει φως. Έχουμε μια και μόνο ευθύνη: Πρέπει να απολαύσουμε αυτό που απολαμβάνουμε.
Έχοντας παρακολουθήσει 2η φορά την Οδύσσεια του Nolan σε imax, as Nolan intended [sic], και ξαναβλέποντας καπάκια τα Interstellar και Tenet στο σπίτι, ήταν λίγο σαν epiphany το παρακάτω κείμενο (χωρίς να υποστηρίζω ότι έχω πέσει μέσα σε πολλά, γιατί περισσότερο είναι επεξεργασίες δικές μου αυτά με βάση τις ταινίες του Νολαν, παρά συνΟμιλία με το υποκείμενο Νολαν).
Παρ’ όλ’ αυτά, αναρωτήθηκα: τι σχέση έχει με τον πατέρα του; Άραγε ζει ακόμα ο πατέρας του; Γιατί ένιωθα ότι μάλλον με κάτι παλεύει μέσα του όσον αφορά την πατρική λειτουργία, την υιική σχέση και τον χρόνο.
Και ω του θαύματος βλέπω ότι:
Πατέρας (Μπρένταν Νόλαν): Απεβίωσε το 2009 σε ηλικία 73 ετών. (Το 2009 ο Νολαν φιλμογραφεί τοInception.)
Μητέρα (Κριστίνα Τσένσεν): Ζει κανονικά. Είναι Αμερικανίδα, πρώην αεροσυνοδός και δασκάλα.
Ο Μπρένταν Τζέιμς Νόλαν (Brendan James Nolan, 1936–2009) ήταν Βρετανός διαφημιστής με ιρλανδική καταγωγή, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην καλλιτεχνική εξέλιξη του Κρίστοφερ Νόλαν.Εργάστηκε ως δημιουργικός διευθυντής (creative director) και στέλεχος στον χώρο της διαφήμισης. Όταν ο Κρίστοφερ ήταν μόλις 7 ετών, ο Μπρένταν του δάνεισε τη δική του κάμερα Super 8. Με αυτήν ο σκηνοθέτης γύρισε τις πρώτες του ερασιτεχνικές ταινίες επιστημονικής φαντασίας χρησιμοποιώντας παιχνίδια.Ήταν εκείνος που πήγε τον μικρό Κρίστοφερ στον κινηματογράφο για να δει το StarWars, γεγονός που τον σημάδεψε.Σύμφωνα με τον μικρότερο γιο του, τον σεναριογράφο Τζόναθαν Νόλαν, ο πατέρας τους είχε ένα σπάνιο ταλέντο να σκαρφίζεται και να τους διηγείται ιστορίες, καλλιεργώντας την αγάπη τους για το σενάριο. Απεβίωσε το 2009 έπειτα από μάχη με τον καρκίνο. Τα παιδιά του είχαν ταξιδέψει από την Αμερική για να βρίσκονται στο πλευρό του τις τελευταίες του στιγμές.
Ο Κρίστοφερ Νόλαν και τα αδέλφια του γνώριζαν εξαρχής για την ασθένεια του πατέρα τους, Μπρένταν Νόλαν, καθώς εκείνος έδωσε μια πολυετή, μακροχρόνια μάχη με τον καρκίνο. Παρόλο που η οικογένεια επέλεξε να κρατήσει τις ακριβείς ιατρικές λεπτομέρειες και την ημερομηνία της αρχικής διάγνωσης μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, τα δεδομένα γύρω από την περίοδο εκείνη δείχνουν τα εξής:
Η διάρκεια της ασθένειας: Σύμφωνα με δηλώσεις της ίδιας της οικογένειας στον βρετανικό τύπο αμέσως μετά τον θάνατό του (τον Νοέμβριο του 2009), ο Μπρένταν Νόλαν πάλευε με τον καρκίνο για μεγάλο χρονικό διάστημα («long battle with cancer»).
Πότε το έμαθε ο Νόλαν: Ο Κρίστοφερ και ο αδελφό του, Τζόναθαν, ήταν σε συνεχή επαφή με τους γονείς τους και παρακολουθούσαν την πορεία της υγείας του πατέρα τους όλα αυτά τα χρόνια.
Οι τελευταίες στιγμές: Η κατάσταση της υγείας του Μπρένταν είχε επιδεινωθεί σταδιακά το 2009. Αυτός ήταν ο λόγος που ο Κρίστοφερ και ο Τζόναθαν ταξίδεψαν εσπευσμένα από τις ΗΠΑ στο Λονδίνο για να βρεθούν στο νοσοκομείο Whittington, ώστε να είναι στο πλευρό του μαζί με τη μητέρα τους όταν εκείνος έφυγε από τη ζωή.
Η σχέση πατέρα-παιδιού και η απεγνωσμένη μάχη με τον χρόνο αποτελούν τον συναισθηματικό και υπαρξιακό πυρήνα σχεδόν όλης της φιλμογραφίας του Κρίστοφερ Νόλαν, και αυτό ευελπιστώ να δείξω παρακάτω. Η μακροχρόνια ασθένεια και ο θάνατος του δικού του πατέρα το 2009 λειτούργησαν ως καταλύτης, κάνοντας αυτά τα θέματα ακόμα πιο έντονα και προσωπικά στις ταινίες που ακολούθησαν.
1. Το «Πατρικό Σημαίνον» ως Κινητήριος Μοχλός
Στο σινεμά του Νόλαν, ο πατέρας δεν είναι απλά ένας χαρακτήρας· είναι μια ιδέα, ένα σύμβολο καθήκοντος, ενοχής και επιδίωξης για εξιλέωση.
Inception(2010): Γυρίστηκε αμέσως μετά τον θάνατο του Μπρένταν Νόλαν. Η ταινία κινείται σε δύο πατρικούς άξονες. Από τη μία, ο Κομπ (Λεονάρντο Ντι Κάπριο) κάνει τα πάντα για να επιστρέψει στα παιδιά του. Από την άλλη, η κεντρική αποστολή («inception») βασίζεται στην ανάγκη ενός ετοιμοθάνατου επιχειρηματία να βρει μια συναισθηματική γέφυρα με τον γιο του.
Interstellar(2014): Είναι η πιο καθαρά «πατρική» ταινία του. Ο Κούπερ (Μάθιου ΜακΚόναχι) εγκαταλείπει την κόρη του για να σώσει την ανθρωπότητα, μια επιλογή που τον στοιχειώνει. Η σκηνή όπου ο Κούπερ κλαίει βλέποντας τα βίντεο των παιδιών του που μεγαλώνουν χωρίς αυτόν, θεωρείται η πιο συναισθηματική στιγμή στην καριέρα του Νόλαν.
Η Τριλογία του Σκοτεινού Ιππότη: Ο Μπρους Γουέιν καθορίζεται απόλυτα από την απώλεια του πατέρα του, Τόμας Γουέιν. Η ανάγκη του να τιμήσει τη μνήμη του πατέρα του και να εκπληρώσει το όραμά του για την Γκόθαμ είναι αυτό που τον μετατρέπει σε Μπάτμαν.
2. Η Εμμονή με τον Έλεγχο του Χρόνου
Ο Νόλαν δεν χρησιμοποιεί τον χρόνο απλά ως ένα «έξυπνο» αφηγηματικό τρικ (μοντάζ, αναδρομές). Ο χρόνος στις ταινίες του είναι ο απόλυτος εχθρός – ένας αδυσώπητος ανταγωνιστής που κλέβει στιγμές, γερνάει τους αγαπημένους μας και δεν γυρίζει πίσω.
Η ψευδαίσθηση του ελέγχου: Οι χαρακτήρες του Νόλαν προσπαθούν μανιακά να «λυγίσουν» τον χρόνο για να διορθώσουν το παρελθόν ή να προλάβουν το μέλλον (Memento, Inception, Tenet).
Ο χρόνος ως απόσταση: Στο Interstellar, η θεωρία της σχετικότητας μετατρέπει τον χρόνο σε φυσικό εμπόδιο. Λόγω της διαστολής του χρόνου, λίγες ώρες για τον πατέρα στον πλανήτη του Μίλερ σημαίνουν 23 χρόνια για την κόρη του στη Γη. Ο χρόνος γίνεται το απόλυτο τίμημα της θυσίας του.
Dunkirk(2017): Εδώ ο χρόνος (μια εβδομάδα, μια μέρα, μια ώρα) συμπιέζεται για να δείξει την αγωνία της επιβίωσης.
Η Σύνδεση των Δύο Στοιχείων
Για τον Νόλαν, ο μόνος τρόπος να νικηθεί ο χρόνος και ο θάνατος (ακόμα και ο θάνατος του πατέρα) είναι μέσω της μνήμης και της αγάπης. Όπως λέγεται χαρακτηριστικά στο Interstellar, «η αγάπη είναι το μόνο πράγμα που είμαστε ικανοί να αντιληφθούμε που ξεπερνά τις διαστάσεις του χρόνου και του χώρου». Μέσα από το σινεμά, ο Νόλαν καταφέρνει τελικά αυτό που δεν μπορεί να κάνει στην πραγματικότητα: να παγώσει τον χρόνο, να ξαναγράψει το παρελθόν και να κρατήσει ζωντανή τη σύνδεση με το πατρικό πρότυπο.
Ο Νόλαν δεν εγκλωβίζεται στον Φαντασιακό πατέρα—δηλαδή στην εξιδανικευμένη, ναρκισσιστική εικόνα ενός τέλειου, παντοδύναμου προστάτη που υπάρχει μόνο στον καθρέφτη των παιδικών μας χρόνων. Αντίθετα, μετατοπίζει τον πατέρα στο Συμβολικό επίπεδο. Ο πατέρας γίνεται το «Όνομα του Πατρός» (Nom–du–Père), ο θεμελιώδης νόμος, το σημείο αναφοράς που δομεί την πραγματικότητα των ηρώων του, ακόμη και μέσα από την απουσία του.
Ο Συμβολικός Πατέρας στον Νόλαν
Ο Νόμος και η Μεταβίβαση: Στη λακανική θεωρία, ο Συμβολικός πατέρας εισάγει το υποκείμενο στον πολιτισμό και στους κανόνες. Στον Μπάτμαν, ο Τόμας Γουέιν δεν είναι απλά ένας νεκρός γονιός (Φαντασιακή απώλεια). Γίνεται ο Συμβολικός Νόμος («Γιατί πέφτουμε, Μπρους;»). Το τραύμα μετατρέπεται σε ηθική δομή και καθήκον.
Το Κενό που Δομεί την Επιθυμία: Η απουσία του πατέρα είναι το δομικό κενό γύρω από το οποίο περιστρέφεται η επιθυμία των χαρακτήρων. Στο Inception, ο Φίσερ (Κίλιαν Μέρφι) πρέπει να αποδεχτεί τον θάνατο του πατέρα του όχι ως μια κατοπτρική απόρριψη («δεν ήμουν αρκετός»), αλλά ως μια Συμβολική χειρονομία: ο πατέρας ήθελε ο γιος του να γίνει ο εαυτός του, να δημιουργήσει τον δικό του «Νόμο».
Ο Χρόνος ως το λακανικό «Πραγματικό»
Για τους περισσότερους, το Πραγματικό είναι ο Θάνατος: το απόλυτο, μη αναστρέψιμο τέλος που καταπίνει το νόημα. Αντιστέκεται στις λέξεις, δεν μπορεί να συμβολοποιηθεί ούτε να γίνει εικόνα. Για τον Νόλαν, όμως, ο θάνατος είναι σχεδόν «εύκολος» γιατί είναι μια στατική κατάσταση. Το πραγματικό μαρτύριο, το αληθινό Πραγματικό, είναι ο Χρόνος.
Αν η μνήμη και η αγάπη ανήκουν στο Συμβολικό (εκεί όπου η απώλεια αποκτά νόημα, λόγο και γίνεται υποφερτή), ο Χρόνος στον Νόλαν είναι το Πραγματικό (LeRéel).
Το Πραγματικό κατά τον Λακάν είναι αυτό που αντιστέκεται στην κατανόηση, το απόλυτα τραυματικό, αυτό που δεν μπορεί να συμβολοποιηθεί.
Ο Χρόνος είναι ο αδυσώπητος, βιολογικός θάνατος που δεν καταλαβαίνει από συναίσθημα.
Όταν ο Νόλαν παίζει με τη δομή του χρόνου, προσπαθεί απεγνωσμένα να συμβολοποιήσει το Πραγματικό. Προσπαθεί να βάλει τον χρόνο μέσα σε ένα «πλέγμα» (όπως το Τεσσεράκτιο στο Interstellar), να του δώσει γεωμετρία, να τον κάνει μια γλώσσα που μπορεί να μιληθεί, ώστε η απώλεια να πάψει να είναι μια τυφλή, καταστροφική δύναμη.
Ο Χρόνος ως το λακανικό Πραγματικό (LeRéel)
Στη λακανική θεωρία, το Πραγματικό είναι το αδύνατο («le Réel, c’est l’impossible»). Είναι αυτό που βρίσκεται εκτός γλώσσας, εκτός νοήματος, η καθαρή, ακατέργαστη ύπαρξη που δεν μπορείς να την ονομάσεις χωρίς να τη χάσεις. Στο σινεμά του Νόλαν, ο Χρόνος είναι η απόλυτη εκδήλωση αυτού του Πραγματικού:
Αδιαφόρητο και Ανένδοτο: Ο χρόνος δεν διαπραγματεύεται, δεν έχει ηθική, δεν ακούει τις εκκλήσεις των ηρώων. Είναι η τυφλή βιολογική φθορά που γερνάει την κόρη του Κούπερ ενώ εκείνος παραμένει νέος.
Το Τραύμα της Συνέχειας: Το Πραγματικό είναι αυτό που επιστρέφει πάντα στο ίδιο μέρος. Ο χρόνος κυλάει ασταμάτητα προς τον θάνατο, και αυτή η ροή είναι το θεμελιώδες τραύμα.
Η Αποτυχία του Συμβολικού: Τα μαθηματικά, οι εξισώσεις της βαρύτητας (στο Interstellar) ή οι δείκτες του ρολογιού είναι Συμβολικά εργαλεία. Όμως, αποτυγχάνουν να εξηγήσουν το βίωμα της απώλειας. Η επιστήμη δεν απαλύνει τον πόνο της χαμένης εικοσαετίας.
Όταν η Συμβολική τάξη (ο λόγος) αδυνατεί να ελέγξει το Πραγματικό, ο Νόλαν καταφεύγει στο Φαντασιακό: δημιουργεί οπτικές μεταφορές (το Τεσσεράκτιο, τις αντίστροφες σφαίρες στο Tenet). Αυτό είναι μια άμυνα. Η εικονοποίηση είναι το «προπέτασμα καπνού» για να αντέξουμε το γεγονός ότι ο χρόνος μας εκμηδενίζει.
Πάμε να δούμε τις ταινίες μία προς μία.
Memento: Η Αποτυχία της Μνήμης χωρίς Συμβολοποίηση
Το Memento είναι η πιο σκοτεινή ταινία του Νόλαν, επειδή δείχνει τι συμβαίνει όταν το υποκείμενο αποτυγχάνει πλήρως να περάσει στο Συμβολικό.
Ο Εγκλωβισμός στο Φαντασιακό: Ο Λέοναρντ, λόγω της anterograde αμνησίας του, δεν μπορεί να δημιουργήσει νέα μνήμη. Η μνήμη χρειάζεται χρόνο, και ο χρόνος χρειάζεται τη Συμβολική αλυσίδα (το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον να συνδέονται με λόγο). Ο Λέοναρντ ζει σε ένα αιώνιο, κατακερματισμένο παρόν.
Οι Φαντασιακές Σημειώσεις: Οι φωτογραφίες Polaroid και τα τατουάζ του είναι μια προσπάθεια να «παγώσει» την πραγματικότητα σε εικόνες (Φαντασιακό). Όμως, επειδή δεν υπάρχει η Συμβολική δομή για να τις ερμηνεύσει σωστά, οι εικόνες τον εξαπατούν.
Η Καταβύθιση από το Πραγματικό: Χωρίς το Συμβολικό «Όνομα του Πατρός» (έναν σταθερό Νόμο/Ηθική), ο Λέοναρντ γίνεται έρμαιο του Πραγματικού. Ο χρόνος γι’ αυτόν δεν κυλάει, είναι μια μαύρη τρύπα. Στο τέλος, κατασκευάζει συνειδητά ένα ψέμα για να συνεχίσει να κυνηγά έναν ανύπαρκτο δολοφόνο. Η μνήμη του, αποκομμένη από το Συμβολικό, μετατρέπεται σε έναν ναρκισσιστικό, φονικό βρόχο.
Μπάτμαν: Η μετάβαση από τον Φαντασιακό στον Συμβολικό Πατέρα
Στο BatmanBegins, ο Μπρους Γουέιν ξεκινά εγκλωβισμένος στον Φαντασιακό πατέρα.
Η Κατοπτρική Καθήλωση: Ο μικρός Μπρους βλέπει τον Τόμας Γουέιν ως έναν παντοδύναμο, θεϊκό προστάτη. Όταν ο πατέρας δολοφονείται, η εικόνα ραγίζει. Ο Μπρους καθηλώνεται στο Φαντασιακό τραύμα: γεμίζει ενοχή, θυμό και μια ναρκισσιστική επιθυμία για εκδίκηση (θέλει να σκοτώσει τον δολοφόνο με ένα πιστόλι έξω από το δικαστήριο).
Η Είσοδος στο Συμβολικό: Η μετάβαση συμβαίνει όταν ο Μπρους καταλαβαίνει ότι η εκδίκηση (Φαντασιακό) είναι διαφορετική από τη Δικαιοσύνη (Συμβολικό). Ο Μπάτμαν γεννιέται όταν ο Μπρους αποδέχεται το Όνομα του Πατρός ως Νόμο. Ο πατέρας παύει να είναι το «σώμα που χάθηκε» και γίνεται το «ιδεώδες που πρέπει να υπηρετηθεί».
Το Σύμβολο: Φορώντας τη μάσκα, ο Μπρους γίνεται ο ίδιος ένα Συμβολικό Σημαίνον για την Γκόθαμ. Θυσιάζει την προσωπική του, Φαντασιακή ζωή (την εικόνα του ως Μπρους) για να ενσαρκώσει έναν απρόσωπο, αιώνιο Νόμο.
Inception: Η Αρχιτεκτονική ως Φαντασιακή Άμυνα
Στο Inception, το Πραγματικό δεν είναι ο χρόνος αυτός καθεαυτός, αλλά οι τύψεις και η ενοχή του Κομπ για την αυτοκτονία της γυναίκας του, της Μαλ. Η ενοχή είναι μια τραυματική δύναμη που απειλεί να τον διαλύσει ψυχικά.
Η Φαντασιακή Οχύρωση: Πώς αμύνεται το υποκείμενο; Μέσω της αρχιτεκτονικής των ονείρων. Ο Κομπ σχεδιάζει δαιδαλώδεις, γεωμετρικές πόλεις, ξενοδοχεία και οχυρά. Αυτή η αυστηρή εικονοποίηση (το Φαντασιακό) είναι μια προσπάθεια να «φυλακίσει» τις τύψεις του στα υπόγεια του υποσυνειδήτου του.
Η Κατάρρευση: Το Πραγματικό, όμως, πάντα επιστρέφει («the return of the Real»). Η Μαλ (ως προβολή της ενοχής του) εμφανίζεται συνεχώς στα όνειρα και σαμποτάρει τις αποστολές του. Καμία Φαντασιακή δομή, όσο τέλεια σχεδιασμένη κι αν είναι, δεν μπορεί να κρατήσει εγκλωβισμένο το τραύμα.
Η Συμβολική Λύση: Ο Κομπ λυτρώνεται μόνο στο τέλος, όταν σταματά να κοιτάζει την κατοπτρική εικόνα της Μαλ στα όνειρα. Της μιλάει, αναγνωρίζει ότι είναι απλά μια σκιά, αποδέχεται την απώλεια (περνά στο Συμβολικό) και έτσι καταφέρνει να επιστρέψει στην πραγματικότητα, στα πραγματικά του παιδιά.
Interstellar: Η Ανάλυση της Βιβλιοθήκης
Η σκηνή μέσα στο Τεσσεράκτιο (την πέμπτη διάσταση) είναι η επιτομή αυτού που περιγράψατε: μια απεγνωσμένη Φαντασιακή εικονοποίηση του χρόνου.
Ο Χρόνος ως Χώρος: Το Πραγματικό του χρόνου (που είναι ασύλληπτο) μετατρέπεται σε Φαντασιακό χώρο. Ο χρόνος γίνεται μια στερεή βιβλιοθήκη, όπου κάθε στιγμή είναι ένα ράφι. Ο Νόλαν προσπαθεί να «χωρέσει» το άπειρο σε μια εικόνα που το ανθρώπινο μάτι (και το Εγώ) μπορεί να διαχειριστεί.
Η Γέφυρα προς το Συμβολικό: Μέσα σε αυτόν τον Φαντασιακό λαβύρινθο, ο πατέρας (Κούπερ) προσπαθεί να επικοινωνήσει. Πώς το κάνει; Μέσω Συμβολικών εργαλείων. Χρησιμοποιεί τον κώδικα Μορς (γλώσσα/Συμβολικό) πάνω στους δείκτες ενός ρολογιού και στα βιβλία.
Ο Πατέρας ως Φάντασμα: Ο Κούπερ γίνεται κυριολεκτικά ο Συμβολικός πατέρας: δεν είναι πλέον μια φυσική παρουσία που μπορεί να αγκαλιάσει την κόρη του, αλλά μια «φωνή», ένας κώδικας, ένα Σημαίνον που καθοδηγεί τη Μερφ από το παρελθόν για να σώσει το μέλλον.
«ΣτοInterstellarλέει: Δεν φοβάμαι τον θάνατο, είμαι γέρος… φοβάμαι τον χρόνο». Ποιο είναι το πραγματικό τραύμα στον Νόλαν; Ο χρόνος που χάθηκε ή ο χρόνος που απομένει;
Δύο διαφορετικές όψεις του ίδιου λακανικού τραύματος:
Ο Χρόνος που Χάθηκε (Η Ενοχή): Αυτός είναι ο χρόνος της μη-παρουσίας. Είναι η οδύνη του να γνωρίζεις ότι το Πραγματικό του χρόνου κύλησε ερημίην σου, στερώντας σου τη δυνατότητα να καταγράψεις Συμβολικές αναμνήσεις με τον αγαπημένο σου. Στο Interstellar, ο Κούπερ χάνει 23 χρόνια σε λίγες ώρες. Το τραύμα του δεν είναι ότι θα πεθάνει, αλλά ότι έλειπε ενώ ο χρόνος περνούσε. Αυτό καθρεφτίζει την προσωπική ενοχή του ίδιου του Νόλαν, ο οποίος ζούσε και εργαζόταν στο Χόλιγουντ ενώ ο πατέρας του ήταν άρρωστος στο Λονδίνο.
Ο Χρόνος που Απομένει (Η Έρημος του Πραγματικού): Αυτός είναι ο χρόνος μετά την απώλεια. Είναι η συνειδητοποίηση ότι η Συμβολική σου τάξη έχει υποστεί ένα μόνιμο ρήγμα (μια μαύρη τρύπα) και τώρα είσαι καταδικασμένος να ζεις μέσα στη γραμμικότητα ενός χρόνου που συνεχίζει να κυλάει αδιάφορα, υπογραμμίζοντας την απουσία. Ο χρόνος που απομένει είναι μια έρημος χωρίς το Σημαίνον του πατέρα.
Tenet: Η Απόλυτη Αποτυχία του Συμβολικού
Το Tenet είναι η πιο ακραία, σχεδόν ψυχαναγκαστική προσπάθεια του Νόλαν να επιτεθεί στο Πραγματικό του Χρόνου. Εδώ δεν έχουμε απλά εικονοποίηση, αλλά μια προσπάθεια να επανακαθοριστεί ο ίδιος ο Νόμος της φυσικής.
Η Αντιστροφή της Εντροπίας: Η ταινία εισάγει την ιδέα ότι μπορούμε να κινηθούμε ανάποδα στον χρόνο (Inversion). Αυτό είναι η απόλυτη φαντασίωση ελέγχου: αν ο χρόνος είναι ο εχθρός που μας κλέβει τους ανθρώπους μας και μας οδηγεί στον θάνατο, τότε το Συμβολικό (μέσω της επιστήμης και των μαθηματικών τύπων) προσπαθεί να τον αναγκάσει να γυρίσει πίσω.
Η Αποτυχία και το Χάος: Αν παρατηρήσετε, το Tenet είναι η λιγότερο συναισθηματική και η πιο «μπερδεμένη» ταινία του Νόλαν. Αυτό συμβαίνει επειδή η προσπάθεια να κυβερνηθεί το Πραγματικό με Συμβολικούς όρους καταλήγει σε έναν ακατανόητο λαβύρινθο. Όταν οι χαρακτήρες κινούνται αντίστροφα, η πραγματικότητα γίνεται εχθρική (πρέπει να αναπνέουν με μάσκες, η φωτιά τους παγώνει).
Το Παράδοξο: Το Tenet αποδεικνύει ότι το Πραγματικό του χρόνου δεν μπορεί να νικηθεί. Ακόμη και με την αντιστροφή, «αυτό που συνέβη, συνέβη» (What’s happened, happened). Ο χρόνος τελικά εγκλωβίζει τους ήρωες σε έναν αιώνιο, προκαθορισμένο βρόχο (όπως η σχέση του Πρωταγωνιστή με τον Νιλ), επιβεβαιώνοντας ότι το υποκείμενο είναι πάντα υποταγμένο στη ροή του.
Εδώ έρχεται μια παρατήρηση για τη δεκαετία: Ο πατέρας του πέθανε το 2009, τα γυρίσματα τουTenetέγιναν το 2019. ΤοTenetως το απόλυτο μνημόσυνο για τα 10 χρόνια της απουσίας. (Ο Μπρένταν Νόλαν απεβίωσε τον Νοέμβριο του 2009, και τα γυρίσματα του Tenet ξεκίνησαν το 2019 και η ταινία κυκλοφόρησε το 2020.)
Η επέτειος των 10 χρόνων από την απώλεια του πατέρα του λειτουργεί ασυνείδητα (ή και συνειδητά) ως ένα ορόσημο. Είναι η στιγμή που το υποκείμενο συνειδητοποιεί ότι έχει ζήσει μια ολόκληρη δεκαετία μέσα στην «έρημο» της απουσίας. Το Tenet, με τη μανιώδη ανάγκη του να γυρίσει το βέλος του χρόνου προς τα πίσω, μοιάζει με το απόλυτο κινηματογραφικό μνημόσυνο: μια προσπάθεια να εκμηδενιστεί αυτή ακριβώς η δεκαετία που μεσολάβησε. Στα 50 του χρόνια (γενν. 1970), τη χρονιά κυκλοφορίας του Tenet και 10 χρόνια από τον θάνατο του πατέρα του, ο Νόλαν βιώνει το υπαρξιακό όριο (midlife crisis?) όπου ο χρόνος παύει να μετριέται από τη γέννηση και μετριέται πλέον με βάση το «πόσο απομένει μέχρι το τέλος».
Υπάρχει λύση; Η Αγάπη και η Μνήμη ως Συμβολική Διάσωση
Η μνήμη και η αγάπη κάνουν την απώλεια υποφερτή επειδή τη μετατρέπουν σε Σημαίνον. Στο φινάλε του Interstellar, ο πατέρας (Κούπερ) γίνεται κυριολεκτικά ένα «φάντασμα» πίσω από τη βιβλιοθήκη. Παύει να είναι φυσική παρουσία και γίνεται καθαρό σύμβολο, ένα μήνυμα (κώδικας Μορς) που εκπέμπεται μέσα από τον χρόνο. Η κόρη του, η Μερφ, τον «διαβάζει» μέσα από τα βιβλία και το ρολόι—δύο κατεξοχήν συμβολικά αντικείμενα. Η απώλεια δεν εξαφανίζεται, αλλά αποκτά μια θέση στην ιστορία (στο Συμβολικό), επιτρέποντας στο υποκείμενο να συνεχίσει να ζει χωρίς να διαλυθεί από το τραύμα.
Η απόπειρα του Νόλαν να δώσει σχήμα, γεωμετρία ή εικόνα στον χρόνο είναι πράγματι μια καθαρά Φαντασιακή προσπάθεια (εικονοποίηση) για να δαμαστεί το Πραγματικό. Ο χρόνος, ως βίωμα, αρνείται να χωρέσει στο Συμβολικό (στις λέξεις, στους νόμους). Όταν ο Νόλαν τον σχεδιάζει ως λαβύρινθο, ως ρολόι ή ως βιβλιοθήκη, χρησιμοποιεί τον καθρέφτη της εικόνας για να μην τυφλωθεί από το τραύμα της φθοράς.
Και τώρα πάμε στην δεκαετία που ζούμε αυτή τη στιγμή: Στις δύο τελευταίες ταινίες του φαίνονται να μετουσιώνεται αλλιώς ο Χρόνος και η Πατρική λειτουργία.
Oppenheimer(2023) – Ο Πατέρας της Γνώσης και η Πτώση
Ψυχαναλυτικό Πλαίσιο: Η μετατόπιση του Νόλαν από τη θέση του Γιου στη θέση του Πατέρα που αναλαμβάνει την ευθύνη.
Ανάλυση: Ο Oppenheimer είναι ο Πατέρας που ανεβαίνει στο ψηλότερο συμβολικό βάθρο (κατέχει την απόλυτη επιστημονική Γνώση), αλλά η πτώση του είναι τραγική: δημιουργεί το «παιδί» του (τη βόμβα), αλλά αδυνατεί να ελέγξει τις καταστροφικές επιπτώσεις της. Ως φυσικός γονιός είναι απών, εγκλωβισμένος στο βάρος της δημιουργίας του.
Η Οδύσσεια(Ερχόμενο Έργο) – Η Απομυθοποίηση και τα «Μεγάλα Παπούτσια»
Ψυχαναλυτικό Πλαίσιο: Η ολοκλήρωση της αποδομικής ματιάς στον ιδανικό πατέρα.
Ανάλυση: Ο Οδυσσέας (ο πατέρας του Δούρειου Ίππου) κατέχει τη διανοητική σύλληψη, αλλά η εφαρμογή της οδηγεί στη βεβήλωση και την κατάλυση του Νόμου στην Τροία. Ο γιος (Τηλέμαχος) καλείται να μπει σε «μεγάλα παπούτσια», αλλά για να γίνει βασιλιάς, πρέπει ο πατέρας πρώτα να πέσει από το βάθρο του και να επιστρέψει ως θνητός, τρωτός άνθρωπος.
Μετά τα 50 του, φαίνεται να υπάρχει αυτή η σημαντική μετατόπιση, και μοιάζει να βαραίνουν λίγοτερο τα σημαίνονται χρόνος, πατέρας. Στον Οδυσσέα ειδικά βλέπουμε την επεξεργασία του σημαίνοντος γιος, ως ο συνεχιστής του έργου του πατέρα. Ακόμα ο γιος (ως Τηλέμαχος) δεν μπορεί να φτάσει τον Πατέρα. Ο Πατέρας υπερέχει συμβολικά σε όλα, η σκιά του απλώνεται σε όλη την υποκειμενική ιστορία του γιου ακόμα και εν τη απουσία του, παρ’ ολ’ αυτά στο τελος, ο γιος γίνεται βασιλιάς. Είναι μια υποκειμενική νίκη! Ο Νόλαν ως γιος, μπορεί να συνεχίσει να δημιουργεί, να πετυχαίνει, να φτιάχνει ταινίες ορόσημα, χωρίς να βρίσκεται στην σκιά του Πατέρα.
Κλείνοντας, θέλω να επιχειρήσω ένα μεγαλύτερο λογικό άλμα και αναρωτιέμαι ποια θα μπορούσε να είναι η επόμενη ταινία του Νόλαν, που να συμπεριλαμβάνει όσα έχουμε ήδη πει, αλλά να καταφέρνει να τον «λυτρώσει» ακόμα περισσότερο, και να βρει μια ισορροπία και κάθαρση όσον αφορά την πατρική λειτουργία, και το σημαίνον Χρόνος. Και κατέληξα, ότι αν έκανε ταινία την Ζωή του Χριστού, θα έκλεινε αυτή η άτυπη τριλογία με Οπενχάιμερ, και Οδυσσέα.
Θεωρητικό Σενάριο: Η Ζωή του Χριστού
Η Απόλυτη Λύτρωση του Γιου: Η ιστορία του Χριστού θα αποτελούσε το αποκορύφωμα της υπαρξιακής αναζήτησης του Νόλαν. Ο Γιος που είναι Θεός, αλλά «υπολείπεται» του Πατέρα στη γήινη σάρκα του, βιώνοντας την αγωνία της αποστολής.
Τα 3 Χρόνια ως Αντίστροφη Μέτρηση: Ο χρόνος των 3 ετών της Δημόσιας Δράσης δεν θα λειτουργούσε ως κλειστοφοβική παγίδα, αλλά ως ο χρόνος της Θυσίας.
Από το «What‘shappened, happened» στο «Τετέλεσται»: Ο συμβολικός θάνατος στον Γολγοθά θα εξοφλούσε πλήρως το Συμβολικό Χρέος και τις ενοχές του Γιου, μετατρέποντας τον Χρόνο από αδυσώπητο εχθρό σε Αιώνιο Λόγο/Σημαίνον που νικάει το Πραγματικό του Θανάτου.
Ο γιος από άνθρωπος γίνεται θεός, φτάνει το σύμβολο του Πατέρα και δεν υπολείπεται καθόλου σε αυτόν. Ο Χρόνος από χρόνος θυσίας μέχρι την σταύρωση, μετά γίνεται αιώνιος, διόλου απειλητικός, και είναι χρόνος μαζί με τον Πατέρα.
Έτσι νιώθω ότι ψυχολογικά θα γίνοταν μια επιχείρηση επούλωσης του κενού που προκύπτει απο το Πραγματικό του Χρόνου, και ο Νόλαν θα μας έδινε μια ακόμα εξαιρετική ταινία, με μια ιστορία που την γνωρίζει σχεδόν όλη η ανθρωπότητα είτε πιστεύει είτε όχι.
Όποι@, έφτασε την ανάγνωση μέχρι εδώ, θα χαρώ να συζητήσω και να ακούσω σχόλια (καλοπροαίρετα).
Υγ: Κάποια στιγμή θέλω να το κάνω video, οπότε stay tuned στα social: @analytis.mp3 στο ίνστα.
Πριν χρόνια, θα κοίταζα αυτή τη φωτογραφία και θα χαμογελούσα. Ο Παρθενώνας και η Ακρόπολη έχουν κάτι μαγικό. Αλλά.. Πέρασε ο καιρός, αλλάζουν οι άνθρωποι, οι φωτογραφίες έχουν γίνει social media αντικείμενα προς κατανάλωση, αυξάνεται το main character syndrome. Κοιτάζω την πόλη και βλέπω το gentrification να εξαπλώνεται. Κοιτάζω την θάλασσα και σκέφτομαι ότι ζούμε γενοκτονία λίγα χιλιόμετρα μακριά (που ακόμα επίσημα δεν λέγεται γενοκτονία φυσικά, αυτό θέλει χρόνια και νομικές παρεμβάσεις για να συμβεί όταν θα είναι ήδη μακάβρια αργά), απλά δεν φτάνει το μάτι να την δούμε από εδώ. Κοιτάζω τη φωτογραφία και θυμάμαι να ανεβάζω urban τοπία πριν 10 ή οριακά 20 χρόνια (myspace, Tumblr) απλά γιατί η πόλη, οι ταράτσες, οι θερμοσίφωνες, τα στενά της πόλης, είχαν κάτι που με μάγευε, όχι γιατί η «ΑΘΗΝΑ» πια έχει γίνει hype (μέχρι και catchphrases υπάρχουν πια για την Αθήνα, με μεγαλύτερο το γεγονός ότι «λιώνει»). Ίσως γι ‘ αυτό φωτογραφίζω λιγότερο πια. Αυτή η φωτογραφία σήμερα, είναι σαν ανάμνηση για ένα παρελθόν που χάνεται, και δεν με πειράζει να χαθεί για πάντα. Δεν είμαι φαν της νοσταλγίας ή της ρετρολαγνείας. (όχι πια τουλάχιστον) Με στενοχωρεί ότι το παρόν που ζούμε, γεμίζει από αξίες που χάνονται, εξαφάνιση του συναισθήματος και άνοδο του ναρκισσισμού και των κρυμμένων ψυχολογικών. Όλα στον μαγικά φαντασιακό κόσμο της εικόνας, στην αντιστροφή των λέξεων, στον όλεθρο της αμφισημίας, σε έναν ουτοπικό κόσμο αφθονίας που το μόνο που ξέρει και μαθηματικά θα κάνει κάποια στιγμή, είναι να φάει το ίδιο του κεφάλι. Και πάλι θα μείνει αχόρταγος.
Νιώθω ότι δεν θα πω τίποτα καινούριο Είναι ένα συναίσθημα που από πέρυσι τον Αύγουστο με τυραννά και φέτος κατακάθισε
Όλη η Ελλάδα γίνεται Αντικείμενο, στον βωμό του Τουρισμού
Όλα τα εστιατόρια, όλα τα bar, όλα διαμορφωμένα για να ικανοποίησουν φευγαλέα, να τους θυμίσουν κάτι από την πόλη και να τους πάρουν τα χρήματα γρήγορα κι ωραία
Αλλοίωση των δρόμων κάθε χωριού ή Χώρας, ο κεντρικός δρόμος πάντα αντικείμενα για πώληση κ πίσω τα σπίτια των ντόπιων σαν κρυμμένα, κάτι που δεν αφορά κανέναν
Το τοπίο, πολλαπλά κλικ στο κινητό για ένα στορυ, βλεμματικό αντικείμενο απόλαυσης
Ατελείωτη οχλαγωγία παντού, τα φαγητά αντικείμενα για κριτική στο maps, κάθε μέρος λαμβάνει αξία για το αν ικανοποιεί τα «standards» τουριστικού θερέτρου ή όχι
Καμία συνομιλία με ντόπιους, καμία συνδιαλλαγή πάρα μόνο στο επίπεδο του γραφικού («α, μας μίλησε αυτή η γιαγιά ή αυτός ο παππούς, ας τον βγάλω φωτογραφία να δείξω ότι είμαι και παιδί της παράδοσης)
Στα πανηγύρια, μεθυσμένοι μόνο και μόνο, κάνοντας ο καθένας την » φάση» του, φωτογραφίες wannabe esthetic από άσπρες καρέκλες και μπύρες στο πάτωμα, ζεϊμπέκικα βίντεο την αυγή σημαίνει ότι πέρασες καλά
Οι ρυθμοί, ρυθμοί πόλης, όλοι κοιτάνε το ρολόι τους, όλα σε πρόγραμμα, απουσία βιωματικής εμπειρίας
Οι Κυκλάδες θα γίνουν Μύκονος, η Αθήνα θα γίνει μια μεγάλη ταβέρνα, και η Ελλάδα ένα ατελείωτο συρτάκι
ΦΑΤΕ ΠΙΕΙΤΕ ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΠΛΗΡΩΣΤΕ ΚΑΙ ΦΥΓΕΤΕ
Στον Λόγο του καπιταλισμού όπως τον άρθρωσε ο Λακάν, κυριαρχεί η λογική της κατανάλωσης και ξεφεύγει από την μαρξιστική θεώρηση που μιλά μόνο για την παραγωγή αντικειμένων Πάντως και οι δύο συνηγορούν στην δημιουργία ενός νέου Υποκειμένου Το οποίο υποκείμενο κατά Λακάν «λειτουργεί υπερβολικά γρήγορα, καταναλώνεται και στο τέλος γίνεται παρανάλωμα»
Ένα πράγμα θέλω να πω για τον Lynch. Από την πρώτη ταινία του το Eraserhead, φάνηκε ότι πρόκειται για νέο φαινόμενο. Και θα σταθώ στη δυσκολία που υπήρχε τότε – αλλά και σήμερα -, σε ποια κατηγορία να τον εντάξουν. Όλοι τον κατέτασσαν στον σουρεαλισμό όπως αντίστοιχα πχ τον Μπουνιουέλ, μα ακόμα κάτι τους δυσκόλευε. Για μένα ο Λυντς είναι ατόφιος ρεαλισμός. Όχι φαντασιακή πραγματικότητα ή μια υπερβατική φαντασία που είναι σου-ρεαλιστική, αλλά το Πραγματικό στα μάτια μας.
Και με ποιο τρόπο;
Όπως στα όνειρα που βλέπουμε κάθε βράδυ και έρχονται από ένα τόπο μη-τόπο, και μας σαστίζουν, έτσι κι ο Λυντς. Εκφράστηκε με την ίδια ονειρική δομή, που αφήνει ερωτήματα, υποκύπτει σε υπερ-ερμηνείες, και το ίδιο το υποκείμενο Λυντς δεν έχει απαντήσεις στην ερμηνεία τους γιατί είναι απών. Το παρόν είναι το Ασυνείδητο.
Δεν ξέρω πώς το κατάφερε αυτό, νιώθω ότι κανείς άλλος σκηνοθέτης δεν το έχει καν προσεγγίσει έτσι.
Και γι’ αυτό πάντα θα είμαι ευγνώμων που έζησα κάπως την ίδια εποχή μαζί του, βλέπαμε νέες ταινίες του σινεμά και ήταν γεγονός, και τέλος μας άφησε συντροφιά τα όνειρα κι όχι απλές ταινίες.
Κι όχι όνειρα ρομαντικά, σαν ευχές επιθυμίας, αλλά όνειρα με ρίζες βαθιές που αγγίζουν πέρα από το Φαντασιακό και το Συμβολικό, αλλά κυρίως το Πραγματικό.
«We are like the dreamer who dreams, and then lives inside the dream.
POOR THINGS ή Πώς επιτέλους Η Γυναίκα νικάει ολοσχερώς
Η ταινία είναι eye candy και θα μπορούσαμε να μιλάμε για ώρες για όλα τα τεχνικά διαμάντια της. Αλλά θέλω να σταθώ στον ρόλο της Μπέλλας. Και να μιλήσω για την Γυναίκα.
Ξεκινά σαν μωρό που αρχίζει και αρθρώνει. Ο «πατέρας» της που όμως δεν είναι πατέρας της, ο Γκοντ (τυχαίο;) θέλει να την προστατεύσει από τον κόσμο. Αλλά πώς μπορεί αυτή η γυναίκα να φυλακιστεί; Οι πρώτες νίκες της έρχονται όταν παίζει με την γλώσσα. Μιλάει για τα πιο απλά, φιλοσοφικά και σεξουαλικά θέματα με τον πιο ανατρεπτικό τρόπο. Και χωρίς να «ξέρει» τι λέει. Ή μάλλον ξέρει, απλά ακόμα δεν γνωρίζει τον κοινωνικό αντίκτυπο αυτών που λέει. Παίζει για λίγο σύμφωνα με τους κοινωνικούς κανόνες αλλά όχι για πολύ. Πάει να παντρευτεί αλλά ο άντρας της είναι πουριτανός και δεν θέλει σεξ πριν τον γάμο. Η Μπελλα δεν το καταλαβαίνει. Αφού είναι κάτι τόσο όμορφο γιατί δεν το κάνουν όλοι κάθε μέρα; Δεν έχει βουτηχτει ακόμα στην γλώσσα, στα όριά της και τα αδιέξοδά της.
Αλλά ακολουθά την καρδιά της ή μάλλον το σώμα της ολόκληρο που πάλλεται από ηδονή, κ δραπετεύει με τον πρώτο που θέλει να την αποπλανήσει. Περνά ο καιρός και ο άντρας που την αποπλάνησε κ την είχε του χεριού του, νιώθει ότι εκείνη του φεύγει. Ενώ εκείνη απλά μπορεί να ζήσει κάτι ερωτικό με κάποιον άλλο, χωρίς να σημαίνει ότι αυτό έχει σημασιακό αντίκτυπο σε αυτόν. Σαν να ξεχωρίζει τις σωματικές απολαύσεις, με τις συμβολικούς δεσμούς. Εκείνος όμως, έρχεται σε μάχη με κάθε υποτιθέμενο εραστή, μπλεγμένος σε ένα φαλλικό αέναο πόλεμο. Και έτσι την χάνει.
Όταν εκείνη πάει και δουλεύει σε μπουρδέλο, αντιμετωπίζει σαν παιχνίδι το σεξ με άλλους άντρες. Προσπαθεί να το κάνει πιο όμορφο, πιο ανθρώπινο, μαθαίνοντας πληροφορίες για εκείνους, λέγοντας ανέκδοτα, περνάει όμορφα. Αλλά δεν απολαμβάνει τόσο. Μόνο στο σώμα και το στόμα μιας Αλλης γυναίκας μπορεί να χαρεί πάλι τον έρωτα και την απόλαυση.
Δεν μετανιώνει για τίποτα, γνώρισε το σεξ με τόσους άντρες, αλλά είδε τον φετιχιστικο χαρακτήρα του αντρικού έρωτα. Κάθε άντρας την είχε σαν αντικείμενο, δεν μπορούσε να την δει σαν υποκείμενο που επιθυμεί. Γυρνάει πίσω, και πάει να παντρευτεί εκείνον που την περίμενε. Ελπίζει κ βλέπει στα μάτια του το πάθος, κ αυτό την τραβάει. Και εκεί που πάει να συμβιβαστεί, έρχεται ο άντρας από παλιά. Πριν γίνει η Μπελλα, κ φεύγει μαζί του. Τι έκπληξη! Και όμως καμία έκπληξη. Θέλει να δει ποια ήταν πριν. Να μάθει κάτι από την υποκειμενικη της ύπαρξη.
Αλλά μαθαίνει με τον δύσκολο τρόπο, ότι είναι η ιστορία μιας άλλης. Δεν είναι η Μπελλα που έχει γίνει πια. Κανείς άντρας δεν μπορεί να την φυλακίσει, κι εκείνος ο άντρας που θα προτιμούσε να την δει νεκρή παρά ελεύθερη, τιμωρείται όπως του αξίζει. Όχι με θάνατο, πολύ εύκολα θα γλιτωνε έτσι. Αλλά του βάζουν το μυαλό ενός ζώου, και γίνεται μια γλυκούλα κατσίκα.
Και πώς τελειώνει; Τι άλλο έμεινε στην Μπελλα να κατακτήσει; Τον κόσμο της γνώσης. Θέλει να γίνει γιατρός. Αυτό το μαγικό επάγγελμα που κάνει θαύματα, διώχνει τον θάνατο όλο κ πιο μακριά. Να εισέλθει στον κόσμο της γνώσης, έναν πατροπαραδοτα ανδρικό κόσμο, και να τον κυριεύσει.
Και ποιος άντρας μένει στο τέλος δίπλα της; Μόνο αυτός που την αποδέχτηκε όπως ήταν. Που δεν είχε πρόβλημα με το οτι ήταν πορνη. Το αντίθετο. Του είναι αδιάφορο. Την αγαπά. Την θέλει ακόμα. Κι εκείνη δεν μένει μόνο μαζί του. Είναι και η γυναίκα μαζί της. Δεν μπορεί να χωρέσει σε μια τόσο γεμάτη όρια αντρική αγκαλιά. Στην τελευταία σκηνή, όλες οι γυναίκες μαζί, κάθε μία διαφορετική, κάθε μία με τις νίκες της. Ενωμένες. Τίποτα και κανείς δεν τις κρατά πίσω.
Η Μπελλα ήρθε στη γλώσσα σαν μωρό, και βγήκε σαν αυτοκράτειρα. Μπορεί μόνο να χαμογελά. Έχει πολλές μάχες ακόμα να δώσει σε μια κοινωνία γεμάτη απωθησεις, αλλά ποιος αμφιβάλλει ότι θα τις νικήσει όλες κατά κράτος;
Lesu messiah ut; tu mea di cantus Lesu messiah ut; tu mea di cantus Lesu messiah ut; tu mea di cantus Lesu messiah ut; tu mea di cantus
Never seen a bluer sky Yeah, I can feel it reaching out And moving closer There’s something about blue Asked myself what it’s all for You know, the funny thing about it I couldn’t answer No, I couldn’t answer
Things have turned a deeper shade of blue And images that might be real Maybe illusion Keep flashing off and on Free Wanna be free Gonna be free And move among the stars
You know, they really aren’t so far Feels so free Gotta know free Please Don’t wake me from the dream It’s really everything it seemed I’m so free No black and white in the blue
Everything is clearer now Life is just a dream, you know That’s never-ending I’m ascending
