Ir al contenido

Sambucus ebulus

De Biquipedia
Sambucus ebulus
Sambucus ebulus
Denominacions populars
chau / chebo, yebo, yabo, chebera, cheflo / chefle, pudimán / pudimal, pudremans, putiera, fallanastro / follanastro, sabuco borde, sabuquero baixo
Clasificación cientifica
Plantae
Tracheobionta
Magnoliophyta
Magnoliopsida
Asteridae
Dipsacales
Adoxaceae
Sambucus
S. ebulus
Descripción
Sambucus ebulus
Carlos Linneo,

O chau[1][nota 1] u cheflo[1][2][nota 2] (nombre cientifico Sambucus ebulus), tamién dito pudimán[1][nota 3], ye una especie vechetal d'o chenero Sambucus y d'a familia Adoxaceae.

Características

[editar | modificar o codigo]

Creixe dica 1-2,5 m d'altaria, con tallos erectos, usualment sin brancas, en grans grupos por un espardiu y perenne sistema de rizomas soterranyos. As fuellas son opuestas y imparipinnadas de 15-30 cm de largaria, con 5-13 foliolos de borde atrallau con aroma fedient. Os tallos rematan en un corimbo de 10-15 cm de diametro con a saber-las flors blancas que fan buena oloreta (ocasionalment rosas). O fruito ye una baya, de color negra, chicota y globosa de 5-6 mm de diametro. Os fruitos verdes se caracterizan por estar muit toxicos.

Posee propiedades sudorificas, diureticas y laxants.[3]

Se conoixe como chau[1][2] en as comarcas de Sobrepuerto y Sarrablo y chebo[1][2] en Fuents d'Ebro y Luesia, rechistrando-se as variants yebo[1][2] en Abai y Barós y yabo[1][2] en Fago y Puyarruego. Ye documentada tamién a forma chebera[1]. En a val de Chistau se diz cheflo[1][2][nota 4] y en zona de Turbón y en localidaz como Benás y Espés ye cheulo[2].

En aragonés ribagorzano se troban formas como pudimán[1][2] documentada en La Puebla de Castro, Santalecina, pudimal[1][2] en Estadilla, Estada y Olbena y pudremans[1][2] en Capella y Torres. En Ribagorza tamién se rechistran putiera[1][2] y follanastro[1][2][nota 5].

S'han puesto documentar atras denominacions como sabuco borde[1][2] en Nogueruelas, sabuqueret[2] en Sarrablo, sabuquillo[2] en Echo y sabuquero baixo[1].

  1. Con as variants chebo, yebo y yabo.
  2. Con as variants chefle y cheulo.
  3. Con a variant pudimal.
  4. Con a variant chefle.
  5. Con a variant fallanastro.

Referencias

[editar | modificar o codigo]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 (an) Libro de as matas y os animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals. Rafel Vidaller Tricas. Ediciones La Val de Onsera. ISBN 978-84-8986-235-7. 2004.
  3. (es) En Infojardín