Məzmuna keç

Kruqlaye

Vikipediya, azad ensiklopediya
Kruqloye
54°14′52″ şm. e. 29°47′47″ ş. u.HGYO
Ölkə  Belarus
Region Mogilyov
Rayon Kruqlaye rayonu
Başçı Bagel İvan Aleksandroviç
Tarixi və coğrafiyası
İlk məlumat 1524
Mərkəzin hündürlüyü 195 m[1]
Əhalisi
Əhalisi
  • 6.911 nəf. (2006, 2009, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026)
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu +375 2234
Poçt indeksi 213188
Digər
krugloe.gov.by
Kruqloye xəritədə
Kruqloye
Kruqloye
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Kruqlaye (belar. Кру́глае) — Belarus Respublikasının Mogilyov vilayətində şəhər.[2] Kruqlaye rayonunun inzibati mərkəzidir.

Əhalisinin sayı — 7 031 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə).[3]

2024-cü ildə Kruqlaye 500 illik yubileyini qeyd etdi.[4]

Coğrafiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mogilyovdan 52 km, Orşa — Minsk xəttindəki Toloçin dəmiryol stansiyasından 19 km aralıda, Drut çayı üzərində yerləşir. Kruqlayedən P26 avtomobil yolu keçir.

Heraldika

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Gerb və bayraq Kruqlaye Rayon İcraiyyə Komitəsinin 25 yanvar 2002-ci il tarixli 1–5 nömrəli və Kruqlaye Rayon Deputatlar Sovetinin 27 iyun 2002-ci il tarixli 15–6 nömrəli qərarları ilə təsdiq edilmişdir.[5]

Belarus Respublikasının Gerb matrikulunda 26 iyul 2002-ci ildə 95 nömrəsi ilə qeydiyyata alınmışdır.[6]

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Poçt stansiyası (XX əsrin əvvəllərinə aid foto)
Kruqloye rayon tarix-diyarşünaslıq muzeyi
Müqəddəs Üçlük kilsəsi

Kruqlaye ilk dəfə 1524-cü ildə xatırlanmışdır. O zamanlar bura Böyük Litva Knyazlığının Vitebsk voyevodalığının Orşa povetinə aid xüsusi mülkiyyətdə olan bir kənd idi. 1621-ci ildən BLK-nın böyük kansleri Lev Sapeqanın mülkiyyətində olmuşdur. XVIII əsrin ikinci yarısında Kruqlaye hetman Oqinskiyə məxsus idi. 1772-ci ildə Reç Pospolitanın birinci bölüşdürülməsindən sonra Kruqlaye Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldı, knyaginya Yekaterina Daşkovanın mülkiyyətində idi. O vaxt Kruqlayedə 462 sakin, 41 həyət, həmçinin spirt zavodu və kətan fabriki var idi. 1812-ci il müharibəsi zamanı qəsəbədə Mixail Kutuzovun başçılığı ilə rus qoşunlarının mənzil-qərargahı yerləşirdi.

1880-ci ilin məlumatlarına görə Kruqlaye kəndində 119 ev, pravoslav kilsəsi, xalq məktəbi, yəhudi məktəbi, 3 dəyirman var idi, 3 yarmarka keçirilirdi. XX əsrin əvvəllərində burada artıq 1,6 min sakin, nişasta zavodu, 2 məktəb və 22 dükkan var idi. 1919-cu ildə Kruqlaye BSSR-in tərkibinə daxil oldu. 1925-ci ilə qədər Kruqlayedə 1344 sakin və 250 ev var idi. 1935-ci ildə kənd rayon mərkəzi oldu, 1938-ci ildə isə Mogilyov vilayətinin tərkibinə daxil oldu.

Kruqlaye Böyük Vətən müharibəsi zamanı ciddi zərər çəkmişdir. Kənddə və ətrafında təxminən 3 min dinc sakin həlak olmuş, bir çox binalar dağıdılmışdır.

Müharibə boyu Kruqlaye rayonunda partizan dəstələri, Kruqlayenin özündə isə gizli müqavimət hərəkatı fəaliyyət göstərirdi. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı S. V. Qrişinin komandanlığı altındakı "On üç" birləşməsinin partizanlarının və gizli müqavimətçilərin köməyi ilə 1944-cü ilin yazında dövlət təhlükəsizliyi kapitanı N. N. Selyukun SMERŞ "Zaporojyetslər" əks-kəşfiyyat idarəsinin operativ qrupunun döyüşçüləri Kruqlaye həbsxanasının rəisi Kulikovla əlaqə qurmağı və onu onlarla əməkdaşlıq edərək Vətən qarşısındakı günahını yumağa inandırmağı bacardılar. Kulikov bir neçə ay ərzində partizanlara kömək edərək, həbsdə olan gizli müqavimətçiləri və dinc vətəndaşları ölümdən xilas etdi, sovet qoşunları yaxınlaşdıqda isə mühafizədən bir neçə nəfəri öz tərəfinə çəkdi və onların, eləcə də partizanların köməyi ilə almanlardan aldıqları əmrə rəğmən bütün məhbusları məhv edilməkdən xilas etdi.[7]

Müharibədən sonra kənddə azmərtəbəli taxta evlərin inşası davam etdi. 11 mart 1967-ci ildə Kruqlaye kənddən şəhər tipli qəsəbəyə çevrildi.[8] 1975-ci ildə baş plan təsdiq edildikdən sonra qəsəbədə dörd və beşmərtəbəli evlər tikilməyə başladı. Yaşayış binaları qəsəbənin mərkəzi və cənub hissəsində cəmləşmişdir. Şimalda sənaye zonası yerləşir.

Belarus Respublikasının tərkibində

[redaktə | vikimətni redaktə et]

20 oktyabr 1995-ci ildə ümumi inzibati mərkəzə malik olan Kruqlaye rayonu və Kruqlaye qəsəbəsi vahid inzibati vahid — Kruqlaye rayonu olaraq birləşdirildi.[9]

1 yanvar 2016-cı ilin məlumatlarına görə Kruqlayedə 7620 sakin yaşayır.[10] Burada Mogilyov süd kombinatının şöbəsi, "Şklov Kətan Zavodu" ASC-nin şöbəsi, "Yekaterina" özəl qənnadı fabriki, "Kruqlaye PMK-266" DUKTTM yerləşir.

18 yanvar 2017-ci ildə Kruqlaye şəhər tipli qəsəbəsinə rayon tabeliyindəki şəhər statusu verildi.[2][11]

14 sentyabr 2024-cü ildə Kruqlaye yazılı mənbələrdə ilk dəfə xatırlanmasının 500 illiyini, Kruqlaye rayonu isə 100 illik yubileyini qeyd edir.[4]

Əhalisi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Əhalisinin sayı — 7 031 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə).[3] Əhalisinin sayı — 7 315 nəfər (1 yanvar 2023-cü il vəziyyətinə),[12] 7 159 nəfərdir (1 yanvar 2024-cü ilə).[13]

1939-cu ildən əhalinin sayı:[3][14][15][16][17][18][19]
İl 1939 1970 1979 1989 2006 2018 2023 2024 2025
Əhali

nəfər

 1218 ▲ 3026 ▲ 4937 ▲ 7108 ▲ 7553 ▲ 7648 ▼ 7 315[12] ▼ 7 159[13] ▼ 7 031[3]

Təhsili

[redaktə | vikimətni redaktə et]

2 orta məktəb, incəsənət məktəbi, 2 kitabxana, idman məktəbi fəaliyyət göstərir.

İdman

[redaktə | vikimətni redaktə et]

"Zarya" futbol klubu burada yerləşir.

Mədəniyyət

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • "Kruqlaye rayon tarix-diyarşünaslıq muzeyi" Dövlət müəssisəsi
  • Sənətkarlıq evi
  • Mədəniyyət evi
  • Gənclər mərkəzi

Hadisələr və tədbirlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Hər il keçirilən "Svyata lyalki" regional bayram-müsabiqəsi.
  • 2015-ci ildə "Dajınki" vilayət festivalı keçirilmişdir.[20]
  • 2024-cü ildə Kruqlaye 500 illik yubileyini qeyd etdi.[4]

Görməli yerləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Sovet döyüşçülərinin və partizanların qardaşlıq məzarlığı
  • İkinci Dünya müharibəsi illərində vuruşmuş Kruqlaye rayonunun gənclərinin şərəfinə şəhər parkında salınmış Qəhrəmanlar xiyabanı. Xiyabanda Böyük Vətən müharibəsinin gizli müqavimətçilərinə monument, beynəlmiləlçi döyüşçülərə və Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarına abidələr ucaldılmışdır.
  • Faşizm qurbanlarının məzarı
  • Müqəddəs Üçlük kilsəsi

Abidə, heykəltəraşlıq

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • V. İ. Leninə abidə
  • Əfqanıstan müharibəsi iştirakçılarına memorial
  • Gizli müqavimətçilərə abidə
  • Üzərində "15–19 noyabr 1812-ci ildə Kruqlaye qəsəbəsində general-feldmarşal M. İ. Kutuzovun mənzil-qərargahı (qərargahı) yerləşirdi" yazılmış xatirə lövhəsi olan memorial daş
  • "Kruqlaye partizanlarına" xatirə nişanı (2024). Açılışı Kruqlayenin 500 illiyinə həsr olunmuşdur. Mərkəzi mədəniyyət və istirahət parkında quraşdırılmışdır.

Janr heykəltəraşlığı, art-obyektlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • "Xoşbəxtlik nalı"

Qalereya

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Filateliya və numizmatikada

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 22 yanvar 2007-ci ildə "Belarus şəhərlərinin gerbləri"ndən "Kruqlaye gerbi" poçt markası dövriyyəyə buraxılmışdır.[21]

KİV

[redaktə | vikimətni redaktə et]

"Selskaye jıtsyo" qəzeti nəşr olunur.[22]

Qeydlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ GeoNames (ing.). 2005. (İstifadə tarixi: 9 iyul 2017).
  2. 1 2 "Mogilyov vilayətinin Belınıçi və Kruqloye şəhər tipli qəsəbələrinin rayon tabeliyindəki şəhərlərə aid edilməsi haqqında Mogilyov Vilayət Deputatlar Sovetinin 19 dekabr 2016-cı il tarixli 24-4 nömrəli Qərarı". 9 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  3. 1 2 3 4 "Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi. 1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə əhalinin sayı" (PDF). 30 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  4. 1 2 3 "Kruqloye şəhəri 500 illik yubileyini qeyd edir". BelTA. 14 sentyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  5. ↑ "Kruqloye Rayon İcraiyyə Komitəsi. Heraldika". 28 may 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  6. ↑ "Heraldika simvolları". 28 may 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  7. ↑ Kuzyaeva S. A. Baqration əməliyyatı: hərbi əks-kəşfiyyatçılar cəbhə xətti arxasında. // Hərbi-tarixi jurnal. — 2015. — № 11. — S.40.
  8. ↑ BSSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin "Mogilyov vilayətinin Kruqloye rayonunun Kruqloye kəndinin şəhər tipli qəsəbələr kateqoriyasına aid edilməsi haqqında" 11 mart 1967-ci il tarixli Fərmanı
  9. ↑ "Ümumi inzibati mərkəzə malik Belarus Respublikasının inzibati vahidlərinin birləşdirilməsi haqqında Belarus Respublikası Prezidentinin 20 oktyabr 1995-ci il tarixli 434 nömrəli Fərmanı". 8 aprel 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  10. ↑ "1 yanvar 2016-cı il vəziyyətinə və Belarus Respublikası üzrə vilayətlər, rayonlar, şəhərlər və şəhər tipli qəsəbələr kəsiyində 2015-ci il üzrə orta illik əhali sayı". www.belstat.gov.by (rus). 30 iyul 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  11. ↑ Sergey Kulyagin. "Kruqloye və Belınıçi rayon tabeliyində şəhər statusu aldılar". BelTA. 19 dekabr 2016. 21 avqust 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  12. 1 2 "Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi. 1 yanvar 2023-cü il vəziyyətinə əhalinin sayı" (PDF). 11 aprel 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  13. 1 2 "Wayback Machine" (PDF). www.belstat.gov.by. 8 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  14. ↑ "1970-ci il Ümumittifaq əhalinin siyahıyaalınması. İttifaq respublikalarının (RSFSR istisna olmaqla), onların ərazi vahidlərinin, şəhər tipli qəsəbələrinin və şəhər rayonlarının cinslər üzrə şəhər əhalisinin sayı". Demoskop Weekly. 9 mart 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  15. ↑ "1979-cu il Ümumittifaq əhalinin siyahıyaalınması. İttifaq respublikalarının (RSFSR istisna olmaqla), onların ərazi vahidlərinin, şəhər tipli qəsəbələrinin və şəhər rayonlarının cinslər üzrə şəhər əhalisinin sayı". Demoskop Weekly. 21 may 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  16. ↑ "1989-cu il Ümumittifaq əhalinin siyahıyaalınması. İttifaq respublikalarının, onların ərazi vahidlərinin, şəhər tipli qəsəbələrinin və şəhər rayonlarının cinslər üzrə şəhər əhalisinin sayı". Demoskop Weekly. 21 oktyabr 2006 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  17. ↑ Mogilyov vilayətinin statistik illiyi. — Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2013. — S. 44–46.
  18. ↑ Mogilyov vilayətinin statistik illiyi. — Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, 2018. — S. 45–47.
  19. ↑ "Kruqloye rayonu". 6 aprel 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  20. ↑ "Vilayət «Dajınki»sini qəbul edən Kruqloye qəsəbəsi | Mogilyov vilayət icraiyyə komitəsi". mogilev-region.gov.by. 23 aprel 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  21. ↑ "«Belarus şəhərlərinin gerbləri»ndən «Kruqloye gerbi» poçt markası". 3 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.
  22. ↑ "«Selskaye jıtsyo» internet-portalı". 16 avqust 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 may 2026.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Kruqlaye&oldid=8911761"