Moskva üçün vikimətnə bax

{{digər məna}}
{{Yaşayış məntəqəsi
|növü   = Paytaxt
|Xəritə = Locator map of Moscow, Russia (2014–2022).svg
|şəklin_izahı=[[Xilaskar İsa Kafedralı]]; [[Stalin göydələnləri]]; [[Kreml]]; [[Dövlət Akademik Böyük Teatr]]; [[Moskva Beynəlxalq Biznes Mərkəzi]]; [[Qırmızı meydan]]|rəsmi dili=[[Rus dili]]|orijinal_adı={{Dil-ru|Москва}}}}
'''Moskva''' ({{Dil-ru|Москва}}) — [[Rusiya]] Federasiyasının paytaxtı, ölkəsinin [[Rusiyanın federal şəhərləri|federal əhəmiyyətli şəhəri]], [[Mərkəz Federal Dairəsi]]nin inzibati mərkəzi və [[Moskva vilayəti]]nin (tərkibinə aid olmasa da) mərkəzi.<ref>{{Cite web
 | title        = Оценка численности населения на 1 января 2019 г. и в среднем за 2018 г.
 | url          = http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2019.xls
 | access-date  = 2019-04-03
 | archive-date = 2021-05-07
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20210507104717/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2019.xls
 | url-status   = live
}}</ref> (2019) əhalisi ilə bu göstəriciyə görə Rusiyanın ən böyük şəhəri və subyektidir. Ərazisi bütövlüklə Avropada yerləşən şəhərlər içərisində ən çox əhaliyə maikdir, əhalisinin sayına görə dünya şəhərlərin onluğuna daxildir,<ref>[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan World: largest cities and towns and statistics of their population] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20120423185955/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan
 | date = 2012-04-23
}}world-gazetteer.com (2010)</ref> dünyanın ən böyük rusdilli şəhəridir.

== Adı ==
Müasir Azərbaycan dilində işlənən Moskva sözü ruscada işlənən eyni tələffüzlü alınmadır. Şəhər [[Moskva çayı]]nın adına qoyulub. Tarixi Azərbaycan mənbələrində isə '''Məsko''' ({{dil-az|مسکو}})<ref>https://kayzen.az/tag/Derjavin/
Teymur şəhi-ləngə olub tabeyi-fərman
Xan Toxtamışı eylədik al qanına qəltan.
Ta oldu Qızıl Ordaların dövləti talan,
Məsko şəhinə faidəbəxş oldu bu meydan.
Əlyövm uruslaşmaq ilə zişərəfiz biz.
Öz qövmimizin başına əngəl kələfiz biz.

(M.Ə. Sabir. «Fəxriyyə » şeirindən)</ref>, '''Məskov'''<ref>https://www.anl.az/down/meqale/adalet/2018/iyun/594292.htm {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240309170825/https://www.anl.az/down/meqale/adalet/2018/iyun/594292.htm |date=2024-03-09 }} Tarix M.Ə.Rəsulzadənin haqlı olduğunu bir daha sübut etdi. 18 oktyabr 1991-ci il Azərbaycan tarixinə milli müstəqillik günü kimi daxil oldu. Milli müstəqilliyimiz sözümüzün və ədəbiyyatımızın bir daha "Məskov əsarətindən" qurtarmasına səbəb oldu. Əlbəttə ki, bir məqalədə ədəbiyyatımızın azadlıq və istiqlal ruhunu yaşadan bütün müəllifləri əhatə etmək mümkün deyildir. Ancaq bir şey həqiqətdir ki, azadlıq və istiqlal ədəbiyyatındakı ruh bu gün də davam etməkdədir.</ref><ref>http://www.azyb.az/admin/media/files/1656410063-jurnal05_Layout%201%20(1)%202022.pdf {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221207110351/http://www.azyb.az/admin/media/files/1656410063-jurnal05_Layout%201%20(1)%202022.pdf |date=2022-12-07 }} …Teymur şəhi-ləngə olub tabeyi-fərman, Xan Toxtamışı eylədik al qanına qəltan, Ta oldu Qızıl Ordaların dövləti viran, Məskov şəhinə faidəbəxş oldu bu meydan, Әlyövm uruslaşmaq ilə zişərəfiz biz! Öz dinimizin başına əngəlkələfiz biz!v</ref> ({{dil-az2|مسکو}})<ref>Sultan-Məcid Qənizadə, Rus dilinin dilmancı, Bakı, 1895 (s.140)</ref>, '''Mosqov''' ({{dil-az2|مسقو}}), '''Mosqova''' ({{dil-az2|موسقوا}})<ref>http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=132833&pno=2http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=132833&pno=2 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240301114142/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=132833&pno=2http%3A%2F%2Fweb2.anl.az%3A81%2Fread%2Fpage.php%3Fbibid%3D132833&pno=2 |date=2024-03-01 }} Müharibə haqqında Əhməd bəy Salikovun məruzəsi [Mətn]: 1917-ci ilin mayında Moskvada qurulan ümummüsəlman qurultayında oxunmuşdur /Ə.Salikov</ref><ref>http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=160214&pno=2 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240223145501/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=160214&pno=2 |date=2024-02-23 }} İnqilabçı Məsləkdaş Birlikləri İnternasionalı ikinci beynəlmiləl konfransının qərarları [Mətn] : əvamir və müqərrəratı /mütərcimi: Lətif Səfa; naşiri: Qırmızı Məsləkdaş Birlikləri İnternasionalı</ref><ref>http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=141218&pno=3 {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240223145502/http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=141218&pno=3 |date=2024-02-23 }} Kitabxana nədir və ümumən necə kitabxanalar olur[Mətn] /Ə. Ə. Seyidzadə; Azərbaycan İctimai Şura Cümhuriyyəti; Xalq Maarif Komissarlığı məktəbdən xaricdə təhsil və tərbiyə dairəsi</ref> şəkillərində qeyd olunmuşdur.

== Tarixi ==
[[Böyük Moskva knyazlığı]], [[Çar Rusiyası]], [[Rusiya imperiyası]] (1728–1730-cu illərdə), [[RSFSR]] və [[SSRİ]]-nin paytaxtı olmuşdur. İkinci Dünya müharibəsi dönəmində hərbi əməliyyatlarda fərqləndiyinə görə [[Qəhrəman şəhər]] statusunu almışdır.

[[Şərqi Avropa]] düzənliyində, [[Oka çayı|Oka]] və [[Volqa]] çayları arasında yerləşir. Rusiya Federasiyasının subyekti kimi [[Moskva vilayəti|Moskva]] və [[Kaluqa vilayəti|Kaluqa]] vilayətləri ilə həmsərhəddir.

Moskva Rusiyanın məşhur turizm mərkəzidir. Burada yerləşən [[Kreml (Moskva)|Kreml]], [[Qırmızı meydan]], [[Novodeviçi monastırı]] [[Ümumdünya irsi|UNESCO Ümumdünya irsi]] siyahsına əlavə edilib.<ref>[http://whc.unesco.org/en/statesparties/ru Sİyahı] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20120119082953/http://whc.unesco.org/en/statesparties/ru
 | date = 2012-01-19
}} [[Ümumdünya irsi]]</ref> Şəhər mühüm nəqliyyat qovşağı sayılır, burada 6 aeroportl, 9 dəmir yolu vağzalları və 3 çay limanı var. 1935-ci ildən Moskvada [[Moskva metropoliteni|metropoliten]] fəaliyyət göstərir. Moskva həmçinin ölkənin idman mərkəzi sayılır. 1980-ci ildə burada [[1980 Yay Olimpiya Oyunları|XXII Yay Olimpiya Oyunları]], 2018-ci ildə isə [[2018 FİFA Dünya Kuboku|futbol üzrə dünya çempionatı]] keçirilən şəhərlərdən biri olub.

== Görməli yerlər ==
Moskvanın görməli yerlərindən ən birincisi bütün [[Rusiya]]nın simvolu sayılan Moskva Kremlidir. Tarixi mənbələrdə ilk dəfə 1156-cı ildə adı çəkilən [[Kreml]] şəhərin mərkəzində Borovitsk təpəliyində yerləşir. [[Vasili Blajennı kilsəsi]] Moskvanın ən möhtəşəm qədim memarlıq abidələrindən sayılır. Hələ XVI əsrdə səyahətçiləri heyrətə gətirən bu kilsə ruslar üçün milli xarakterin və vətən tarixinin simvoluna çevrilib. Moskvanın cənub-qərbində yerləşən Novodeviçi adlanan qadın monastrı XVI–XVII əsrdə yaranıb.

[[UNESCO]] tərəfindən dünyanın mədəni sərvətləri siyahısına salınan monastır Rusiyanın ən gözəl memarlıq abidəsi sayılır. Şəhərin mərkəzi meydanı olan Qızıl meydan Kremlin şərq divarının qarşısında yerləşir. Bu meydan yüz illər boyu Rusiyanın tarixində baş verən ən önəmli hadisələrə şahidlik edib. Xrista Spasitel məbədi 1812-ci ildə Napoleon üzərində qələbənin şərəfinə rus çarı [[I Aleksandr (Rusiya imperatoru)|I Aleksandr]]ın əmri ilə tikilib. Arbat Moskvanın ən məşhur küçəsidir. 1993-cü ildə bu küçə 500 illiyini qeyd etdi. Burada Puşkinin, Lermontovun ev-muzeyləri yerləşir.<ref name="Moskva-Anspress">{{Cite web
 | title        = Moskva – dünyanın ən bahalı şəhərlərindən biri
 | url          = http://www.anspress.ws/index.php?a=2&lng=az&nid=16699
 | access-date  = 2009-12-12
 | archive-date = 2010-10-26
 | archive-url  = https://web.archive.org/web/20101026173650/http://www.anspress.ws/index.php?a=2&lng=az&nid=16699
 | url-status   = dead
}}</ref>

== Rəsmi rəmzləri ==
Moskvanın gerbi, bayrağı və himni şəhərin rəsmən təsdiqlənmiş rəmzləridir.

Moskvanın gerbi və bayrağı tünd-qırmızı [[heraldik qalxan]] və üzərində qara ilanı vuran Müqəddəs Georginin təsvir olunduğu düzbucaqlı taydan ibarətdir.<ref>[http://www.megaflag.ru/zakony.php?id=7 Закон города Москвы "О гербе города Москвы"] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20101209150103/http://biar.ru//legislation.php?id=7
 | date = 2010-12-09
}}. Правительство Москвы. [https://web.archive.org/web/20101209150103/http://biar.ru//legislation.php?id=7 Архивировано] 21 avqust 2011-ci il.</ref>

== Qardaşlaşmış şəhərlər ==
Moskvanın çoxlu qardaşlaşmış şəhərləri var. Onların böyük hissəsi XX əsrin [[1990-cı illər|90-cı illərind]]ə yaranıb.

[[Berlin]] və [[Buenos-Ayres]] Moskva ilə ilk qardaşlaşmış şəhərlərdir.

== Hadisələr ==
* [[1980 Yay Olimpiya Oyunları]]
* [[2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi]]
* [[2018 FİFA Dünya Kuboku]]

== Qalereya ==
{|
|-
|
[[Fayl:Moscow-City2015.jpg|thumb|300px|[[Moskva Beynəlxalq Biznes Mərkəzi]]]]
|}

== Xarici keçidlər ==
* [http://infograd.mos.ru/iportal/main/article/Article.SelectProblemArt?RubricId=110&ArticleId=1835 Представители каких национальностей проживают в Москве (Национальный состав Москвы на октябрь 2002 года,по данным переписи населения.)] {{dead link
 | date = January 2021
 | bot  = InternetArchiveBot
}}
* [http://hmarksart.info/myfoto/moskva/moscva-az.htm Moskva mənzərələri] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20120107183444/http://hmarksart.info/myfoto/moskva/moscva-az.htm
 | date = 2012-01-07
}}
* [http://www.mos.ru/ Official Moscow Administration Site] {{Vebarxiv
 | url  = https://web.archive.org/web/20110225145638/http://mos.ru/
 | date = 2011-02-25
}}
* [https://forum-msk.info/ Moskva Forumu]

== İstinadlar ==
{{İstinad siyahısı}}
{{Rusiya-qaralama}}
{{RFsubyektlər}}
{{Avropa paytaxtları}}
{{SSRİ-nin qəhrəman şəhərləri}}
{{xarici istinadlar}}

[[Kateqoriya:Moskva| ]]
[[Kateqoriya:Qəhrəman şəhərlər]]
[[Kateqoriya:Rusiyanın avropa hissəsinin şəhərləri]]
[[Kateqoriya:XII əsrdə yaranan yaşayış məntəqələri]]
[[Kateqoriya:XI əsrdə yaranan yaşayış məntəqələri]]
[[Kateqoriya:Asiya dövlətlərinin paytaxtları]]
[[Kateqoriya:Rusiyanın milyon nəfərdən çox əhalisi olan şəhərləri]]
[[Kateqoriya:1147-ci ildə yaranan yaşayış məntəqələri]]
[[Kateqoriya:Kimyəvi elementlərin adlandırılması]]
[[Kateqoriya:Rusiya imperiyasının inzibati bölgüsü]]
[[Kateqoriya:Rusiyanın Federal subyektləri]]
[[Kateqoriya:Xüsusi iqtisadi zonalar]]