Kemmadur an hin

Kemmadur an hin, anvet ivez tommadur an hin pe direizhamant an hin, a zo efed kresk buan temperadur keitat gorre an Douar a c'hoarvez en XX kantved. Ha 21 kantvedoù hag ivez, dre vras, ar c'hemmoù bras eus an amzer. An daou a zo lakaet war gont dilaoskadurioù gazoù efed ti-gwer degaset gant mab-den Daoust ma'z eus bet prantadoù kemm-digemm an hin en amzer dremenet, an tommder a zo bet abaoe kreiz an XX kantved kantved ha degaset gant obererezhioù mab-den en deus heuliadoù dibar war sistem hinel an Douar.

Temperadurioù keitat an aer gorre eus 2011 da 2020 e-keñver ur c'hementad dave eus 1951 da 1980

Grafik o tiskouez an diforc'hioù temperadur diouzh keitat 1850-1900 (live a-raok ar greanterezh). E ruz, an diforc'h a zo abalamour da obererezhioù mab-den ha da faktoroù naturel ; e gwer, nemet an diforc'h abalamour d'ar faktoroù naturel.

Skeudenn a ziskouez an eskemm energiezh etre gorreadoù, aergelc'h hag egor, o tiskouez an efed ti-gwer.Ar liveoù gazoù efed ti-gwer a-vremañ a laka un digempouez skinadurel a war-dro 0,9 W/m2.

An dioksidenn garbon (CO2 hag ar metan CH₄) a ya d'ober 90 % eus ar gazoù efed ti-gwer skarzhet abalamour d'obererezhioù mab-den. Loskañ danvezioù fosil evel ar glaou, an eoul-maen hag ar gaz naturel evit produiñ energiezh eo an andon pennañ eus an dilaoskadurioù-se, ouzhpennet gant skoazelloù al labour-douar, an digoadañ hag ar greanterezh . Danvez ur c'henemglev skiantel eo abeg mab-den ar cheñchamant hin. Ar c'hresk temperadur a vez buanaet pe stanket gant evezhiadennoù an hin, evel koll an erc'h hag ar golo skorn a adkas gouloù an heol, kresk an aezhenn dour (ur gaz efed ti-gwer e-unan) ha kemmoù e stankoù karbon an douar hag ar meurvor .

Kresk an temperadur war an douar a zo war-dro daou wech muioc'h eget ar c'hresk keitat hollek hag a gas da ledanaat an dezerzhioù hag ivez gwagennoù tommder ha tanioù-gwall koadeier aliesoc'h. Kresket eo kresk an temperadurioù ivez en Arktika, ma kemer perzh e teuzadur ar permafrost, e tistro ar skornegoù hag e koll skorn ar mor . An temperadurioù tommoc'h a gresk ar feur aezhennadur, ar pezh a gas da stourmoù kreñvoc'h ha da stadoù amzer fall. E-touez an heuliadoù evit an ekoreizhiadoù e kaver dilec'hiañ pe diskar meur a spesad pa cheñch o endro, dreist-holl er c'houral, er menezioù hag en Arktika . Ar cheñchamant hin a laka ar boblañsoù en arvar gant an disurentez boued, an diouer a zour, al liñvadennoù, ar c'hleñvedoù-red, an tommder re vras, ar c'holloù ekonomikel, ha zoken an ezhomm da zivroañ. An efedoù-se o deus lakaet Aozadur Bed ar Yec'hed da anv ar cheñchamant hin evel « ar gwallzarvoud brasañ evit yec'hed ar bed a-bezh » XXI 21 kantved .

Ha pa vefe deuet a-benn ar strivoù evit digreskiñ an tommder da zont, e kendalc'ho efedoù zo e-pad kantvedoù, en o zouez kresk live ar mor, kresk temperadurioù ar meurvorioù hag treñkadur ar meurvorioù .

Kalz eus an disoc'hoù-se a vez santet dija gant al live tommder a-vremañ, a zo ouzhpenn 1,2 °C dre vras, e-keñver live 1890. Embannet en deus ar Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH) un heuliad danevelloù a ra war-dro ur c'hresk bras en efedoù-se pa dremeno an tommder hollek ouzhpenn 1,5 °C ha muioc'h c'hoazh ma tizh 2 °C . Kreskiñ a ra ivez an tommder muioc'h ar riskloù da lakaat da dalvezout treuzoù kritikel anvet poentoù-troc'hañ .

Respont d'ar cheñchamant hin a dalvez kement ha disteraat ha azasaat . Disteraat— termeniñ ar cheñchamant hin — a ya d'ober digreskiñ ar gazoù efed ti-gwer ha tennañ anezho eus an aergelc'h Ennañ emañ diskar tamm-ha-tamm ar glaou, an eoul-maen hag ar gaz, gwellaat an efedusted energiezh, adkoadegiezh ha gwareziñ ar c'hoadeier, ha diorren andonoù energiezh izel a CO2 evel an energiezh nevezadus hag an energiezh nukleel .

An emdroadur a dalvez en em azasaat ouzh an hin gwirion pe rakwelet, da skouer dre wareziñ gwelloc'h an aod, dre merañ gwelloc'h an distrujoù ha dre sevel plant azasaet ha resisoc'h. An emdroadur hepken ne c'hell ket diwall diouzh ar riskloù "efedoù « grevus, ledan ha dic'hortoz ", hervez ar SEEH.

Dindan Emglev Hin Pariz 2015 e oa bet asantet gant ar Stadoù sinet a-gevret mirout « kalz dindan 2 °C " a-drugarez d'ar strivoù evit disteraat." Bevenniñ an tommder da 1,5 °C a c'houlennfe digreskiñ an dilaoskadurioù dre hanter a-benn 2030 ha tizhout tost d'an neptuegezh karbon a-benn 2050.

Gwelet eo bet kresk an temperadur

[[Fichier:Température_de_l'ère_commune.svg|alt=Graphique de la variation de température mondiale au cours des deux derniers millénaires. De manière générale, avant 1850 la tendance baisse, puis à partir de 1850 elle augmente en flèche.|thumb| Adsevel temperadur gorre an Douar e-kerzh an 2000 vloaz tremenet dre implijout roadennoù dieeun eus kelc'hioù gwez, korailhoù ha kreizennoù skorn, e glas. E ruz emañ ar roadennoù evezhiañ war-eeun.]]

Elfennoù o deus kemeret perzh e kresk an temperadur nevez zo

Elfennoù a gemer perzh e cheñchamant an hin eus ar prantad 1850-1900 betek ar c'hementad keitat eus 2010-2019, evel m'eo bet embannet e C'hwec'hvet Danevell Priziañ ar SEEH . An holl faktoroù meneget a zo a orin denel, n'en deus kavet ar SEEH tamm perzh pouezus ebet eus ar c'hemmoù diabarzh pe eus faktoroù an heol hag ar volkanek.

Diskouez a ra ar Global Carbon Project eo bet kaoz eus kresk CO2 abaoe 1880 gant andonoù disheñvel a zo bet ouzhpennet war-lerc'h an eil re gant ar re all.