Idi na sadržaj

Anne L'Huillier

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Anne L'Huillier
Rođenje (1958-08-16) 16. august 1958.
Istaknute nagradeUNESCO L'Oréal Award (2011)
BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award (2022)
Wolfova nagrada za fiziku (2022)
Nobelova nagrada za fiziku (2023)

Anne Geneviève L'Huillier (rođena 16. augusta 1958.[1]) je francusko-švedska fizičarka[2] i profesorica atomske fizike na Univerzitetu Lund u Švedskoj.

Vodi grupu za fiziku atosekunde koja proučava kretanje elektrona u realnom vremenu, koje se koristi za razumijevanje hemijskih reakcija na atomskom nivou.[3] Njena eksperimentalna i teorijska istraživanja zaslužna su za postavljanje temelja za oblast atohemije.[4] Godine 2003. ona i njena grupa su oborili svjetski rekord za najkraći laserski puls, od 170 atosekundi.[5]

L'Huillier je postala član Kraljevske švedske akademije nauka 2004.[6] Dobitnica je raznih nagrada za fiziku, uključujući Wolfovu nagrada za fiziku 2022.[7] i Nobelovu nagradu za fiziku 2023.[8]

Život

[uredi | uredi izvor]

Obrazovanje

[uredi | uredi izvor]

Anne L'Huillier je rođena u Parizu 1958. godine. Stekla je dvostruku magistarsku diplomu iz teorijske fizike i matematike, ali je doktorirala eksperimentalnu fiziku na Univerzitetu Pierre i Marie Curie. Njena disertacija bila je o višestrukoj multifotonskoj jonizaciji u laserskim poljima visokog intenziteta. Istraživanje za disertaciju provela je u Commissariat à l'energie atomique et aux energies alternatives (CEA), u blizini Pariza.

Karijera

[uredi | uredi izvor]

Kao postdoktorski student, L'Huillier je radila na Tehnološkom institutu Chalmers u Göteborgu, Švedska, i na Univerzitetu Južne Kalifornije u Los Angelesu, Sjedinjene Američke Države. Godine 1986. L'Huillier je dobila stalnu poziciju istraživačice na CEA, na lokaciji Saclay.

Godine 1992. učestvovala je u eksperimentu u Lundu, gdje je instaliran jedan od prvih titan-safirnih laserskih sistema u čvrstom stanju za femtosekundne impulse u Evropi. Godine 1994. preselila se u Švedsku, gdje je 1995. imenovana za predavača na Univerzitetu u Lundu, a 1997. za profesora. Također je članica upravnog odbora Instituta d'optique u Francuskoj.[9]

Istraživanje

[uredi | uredi izvor]

L'Huillierino istraživanje obuhvata eksperimentalne i teorijske aspekte generisanja visokih harmonika[10] u gasovima, što odgovara izuzetno kratkim svjetlosnim impulsima u ultraljubičastom spektralnom opsegu, koji traju desetine ili stotine atosekundi. Godine 1987, L'Huillier je prva primijetila da gasovi poput argona reaguju na laser tako što se pobuđuju i emituju dodatno zračenje ili alikvotne tonove, na različitim sadržiocima frekvencije lasera.[11]

Godine 1991, L'Huillier je u saradnji sa Kennethom Schaferom i Kennethom Kulanderom predstavila numeričke simulacije vremenski zavisne Schrödingerove jednačine kako bi razumjela generisanje harmonika višeg reda. Prvi su predvidjeli oblik spektra visokih harmonika i uslove faznog usklađivanja. Godine 1994., Maciej Lewenstein, L’Huiller i Paul Corkum predstavili su potpunu kvantnu teoriju generisanja visokih harmonika.

L'Huillier koristi atosekundne izvore za proučavanje ultrabrze dinamike elektrona u atomskim i molekularnim sistemima. Godine 2003. njena grupa je oborila svjetski rekord za najkraći laserski impuls, koji je trajao 170 atosekundi. Ovi atosekundni izvori smatraju se najbržim kamerama na svijetu, koristeći izuzetno kratke impulse svjetlosti za mjerenje elektrona dok se kreću ili mijenjaju energiju. L’Huillierove metode za proučavanje i manipulisanje elektronima pomoću svjetlosti bile su pioniri u oblasti atohemije jer omogućavaju proučavanje elektronskih procesa tokom hemijskih reakcija.

Godine 2010, eksperiment koji je vodio Ferenc Krausz na Institutu za kvantnu optiku Max Planck istakao je nesklad između teorije i eksperimentalnih rezultata u vezi sa kašnjenjima fotoemisije u atomima neona. L'Huillierova grupa u Lundu riješila je ovaj problem 2017. godine eksperimentalnim otkrivanjem doprinosa pobuđenih elektrona. Ispravljanjem ovog efekta, L'Huillierova grupa je pronašla odlično slaganje s teorijom.

Počasti i nagrade

[uredi | uredi izvor]

L'Huillier je bila članica Nobelovog komiteta za fiziku između 2007. i 2015. godine, a članica je Švedske akademije nauka od 2004. godine.[12] Godine 2003. dobila je nagradu Julius Springer. Godine 2011. dobila je UNESCO-vu nagradu L'Oréal, a 2013. nagradu Carl-Zeiss za istraživanje, medalju Blaise Pascal i počasni doktorat na Univerzitetu Pierre et Marie Curie (UPMC) u Parizu. Izabrana je za stranog saradnika Nacionalne akademije nauka 2018. godine. Godinu dana kasnije 2019, dobila je nagradu za fundamentalne aspekte kvantne elektronike i optike, koju je objavilo Evropsko fizičko društvo. Anne L'Huillier je članica Američkog fizičkog društva i Optice.

Nagradu Max Born Optičkog društva Amerike, dobila je 2021. godine za "pionirski rad u nauci o ultrabrzim laserima i atosekundnoj fizici, shvatanje i razumijevanje generacije visokih harmonika i primjenu iste na vremenski razlučeno snimanje kretanja elektrona u atomima i molekulama". Wolfovu nagradu za fiziku dobila je 2022. za "pionirski doprinos nauci o ultrabrzim laserima i atosekundnoj fizici" zajedno s Ferencom Krauszom i Paulom Corkumom. Također za 2022. godinu, njih troje su nagrađeni nagradom BBVA Fondacije Frontiers of Knowledge u osnovnim naukama.[13] Iste godine je dobila i francusku Legiju časti.

U septembru 2023. godine dobila je nagradu Berthold Leibinger Zukunftspreis za "generisanje visokih harmonika i atosekundnu fiziku", da bi joj u oktobru bila dodijeljena Nobelova nagrada za fiziku, zajedno s Krauszom i Pierreom Agostinijem "za eksperimentalne metode koje generišu atosekundne impulse svjetlosti za proučavanje dinamike elektrona u materiji".

U novembru iste te godine dobila je počasni doktorat Univerziteta Paris-Saclay. Počasni doktorat Univerziteta u Bordeauxu dobila je martu 2024. godine, a u maju Univerziteta u Portu.

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ "The Nobel Prize in Physics 2023". NobelPrize.org (jezik: engleski). Pristupljeno 4. 10. 2023.
  2. ↑ "Anne L'Huillier". www.nasonline.org. Arhivirano s originala, 4. 10. 2023. Pristupljeno 6. 12. 2023.
  3. ↑ "Carl Zeiss Research Award". ZEISS International (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 19. 2. 2017. Pristupljeno 29. 4. 2017.
  4. ↑ Bubola, Emma; Miller, Katrina (3. 10. 2023). "Nobel Prize in Physics Awarded to 3 Scientists for Illuminating How Electrons Move". The New York Times.
  5. ↑ Forkman, Bengt; Holmin Verdozzi, Kristina, ured. (2016). Fysik i Lund: i tid och rum (jezik: švedski). Lund: Fysiska institutionen i samarbete med Gidlunds förlag. str. 371, 374. ISBN 9789178449729.
  6. ↑ "Anne L'Huillier". National Academy of Sciences. Arhivirano s originala, 4. 10. 2023. Pristupljeno 3. 10. 2023.
  7. ↑ "Anne L'Huillier". Wolf Foundation (jezik: engleski). 8. 2. 2022. Arhivirano s originala, 8. 2. 2022. Pristupljeno 6. 10. 2023.
  8. ↑ Davis, Nicola (3. 10. 2023). "Nobel prize in physics awarded to three scientists for work on electrons". The Guardian. London, United Kingdom. ISSN 0261-3077. Pristupljeno 3. 10. 2023.
  9. ↑ "Anne L'Huillier awarded a Doctor Honoris Causa from Université Paris-Saclay". Université Paris-Saclay.
  10. ↑ Riječ harmonik koristi se u nauci za označavanje sadržilaca osnovne frekvencije nekog talasa (zvučnih, električnih ili svjetlosnih)
  11. ↑ Wood, Charlie (3 October 2023). "Physicists Who Explored Tiny Glimpses of Time Win Nobel Prize". Quanta magazine.
  12. ↑ "Nya ledamöter". Kungl. Vetenskapsakademien.
  13. ↑ "The Frontiers of Knowledge Award goes to Anne L'Huillier, Paul Corkum and Ferenc Krausz for enabling subatomic particles to be observed in motion over the shortest time scale captured by science". Premios Fronteras. 22 February 2023.
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Anne_L%27Huillier&oldid=3931804"