Hangeul
| Kòrejańsczé miono | |
| Pòprawionô transkripcjô | Hangeul |
| Transkripcjô McCune'a-Reischauera | Han'gŭl |
| Hangùl | 한글 |
| Hanja | felëje |
| Wëmòwa | |
| IPA | Hangɯl |
| Przëkródzonô kaszëbskô | Hangël |
Hangùl (kòr. 한글, hangeul)[1] – alfabet pòwstałi do zapisënkù kòrejańsczégò jãzëka.[2][3] Òstôł ùsadzony w 1443 rokù i z drobnyma zmianama je dzysdnia òficjalnym pismã[4] w Nordowi a Pôłniowi Kòreje.
Hangùl, szlachòwno jak łacyńsczé pismò, je alfabetã, nié logògraficznym, szlabizowim pismã czë abùgidą. Mòderny kòrejańsczi alfabet skłôdô sã ze 14 lëtrów (kòr. 자모, jamo) òznôczającëch spółzwãczi a 10 – samòzwãczi. Rechùjącë ale złożoné znaczi (pòwstałé z dwùch lëtrów), w pismie to dô 19 spółzwãkòwëch znaków ë 21 samòzwãkòwëch. Znaczi są grëpòwóné w szlabizowé bloczi, tak cobë kòżdi blok miescył sã we wëòbrażonym prostonórce.
Jamo
[edicëjô | edituj kòd]Jamo (자모; 字母) abò jinaczi nassori (낱소리) są nômniszima dzélama z jaczich skłôdô sã alfabét hangùl. Ja òznôczô lëtrã abò znak a mo matkã. Jamo twòrzą szlabizogramë, czëlë bloczi lëtrów twòrzącëch jedną szlabizã.
To dô 51 jamo, z czegò 24 romanizowóné są pòjedincznyma lëtrama. Dalszé 27 jamo to złożenia dwùch abò czasã trzech òd tëch lëtrów. Òd nëch 24 dërżeniowich jamo, 14 to spółzwãczi (ja-eum 자음, 子音 "dzecné zwãczi") a 10 to samòzwãczi (mo-eum 모음, 母音 "matczëne zwãczi"). 5 z dërżeniowëch spółzwãków mòże bëc zdëbeltnioné ë twòrzëc piãc pòsobnëch spółzwãków, a néżné 11 skłôdô sã z dwùch jinëch spółzwãkòwëch lëtrów. 10 samòzwãków mòże téż twòrzëc 11 diftongów.
- 14 dërżeniowich spółzwãkòwëch lëtrów: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅿㆁㆆㅱㅸㆄ
- 5 zdëbeltnionëch lëter: ㄲㄸㅃㅆㅉ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅥㆀㆅㅹ
- 11 spółzwãkòwëch złożeniów: ㄳㄵㄶㄺㄻㄼㄽㄾㄿㅀㅄ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㅦㅧㅨㅪㅬㅭㅮㅯㅰㅲㅳㅶㅷㅺㅻㅼㅽㅾㆂㆃ; to dô téż niebrëkòwóné ju trójné złożenia ㅩㅫㅴㅵ
- 6 dërżeniowëch samòzwãkòwëch lëtrów: ㅏㅓㅗㅜㅡㅣ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㆍ
- 4 dërżeniowëch jotacjowëch samòzwãków: ㅑㅕㅛㅠ
- 11 diftongów: ㅐㅒㅔㅖㅘㅙㅚㅝㅞㅟㅢ; to dô téż dzysô ju niebrëkòwóné ㆎㆇㆈㆉㆊㆋㆌ
Szlabizowé bloczi
[edicëjô | edituj kòd]
Òkróm czile gramaticznëch mòrfemów w dôwnëch tekstach, niżódnô lëtra ni mòże sama jedna reprezentowac elementu pisma kòrejańsczégò jãzëka. Miast tegò, jamo są grupòwóne w szlabizowe bloczi, w chtërnëch je 2 abò wicy lëtrów: spółzwãk, abò grëpa spółzwãków zwóne pòczątkòwima (kòr. 초성, 初聲, choseong), samòzwãk abò diftong zwóny strzédnym (kòr. 중성, 中聲 jungseong), a téż, òpcjonalno, spółzwãk abò grëpa półzwãków na kùńc szlabizë, zwóne kùńcowima (kòr. 종성, 終聲 jongseong). Czej szlabiza ni mô pòczątkòwégò spółzwãkù, brëkòwóny je pùsti znak ㅇ ieung (nie ùżiwô sã gò ale na kùńcu szlabizë). Szlabizowi blok mô nié mni jak dwie jamo.
Przëpisë
[edicëjô | edituj kòd]- ↑ Iksop Lee, S. Robert Ramsey: The Korean Language. SUNY Press, 2000, ISBN 0-7914-4832-0, S. 75.
- ↑ Hŏ, Kyun: Tale of Hong Gildong. World Digital Library, zarchiw. 26.10.2021 r.
- ↑ Hŏ, Kyun: Tale of Hong Gildong. Korea (Joseon Dynasty) 1575, str. 52 (kòr., an.)
- ↑ Der Große Brockhaus in zwölf Bänden.
Bùtnowé lënczi
[edicëjô | edituj kòd]
Commons: Hangeul – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
