Jump to content

głowa

From Wiktionary, the free dictionary
See also: glowa, głową, and Głowa

Kashubian

[edit]

Alternative forms

[edit]

Etymology

[edit]
Etymology tree
Proto-Indo-European *gelH-der.
Proto-Balto-Slavic *galˀwā́ˀ
Proto-Slavic *golvà
Kashubian głowa

    Inherited from Proto-Slavic *golvà.

    Pronunciation

    [edit]
    • IPA(key): /ˈɡwɔ.va/
    • Rhymes: -ɔva
    • Syllabification: gło‧wa

    Noun

    [edit]

    głowa f (diminutive głowina or główka, augmentative głowiszcze)

    1. (anatomy) head (part of the body)
    2. (figuratively) head (person who leads something)
    3. (figuratively) head (ability to reason)
    4. (sailing, geography) headland; cape

    Derived terms

    [edit]
    adjectives
    nouns
    verbs
    [edit]
    adjective
    adverb
    nouns

    Further reading

    [edit]
    • Stefan Ramułt (1893), “głova”, in Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego (in Kashubian), page 41
    • Eùgeniusz Gòłąbk (2011), “głowa”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi‎[2], volume 1, page 443
    • “głowa”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022

    Lower Sorbian

    [edit]

    Etymology

    [edit]

    Inherited from Proto-Slavic *golva.

    Pronunciation

    [edit]
    • IPA(key): /ˈɡwɔ.wa/
    • Rhymes: -ɔwa
    • Syllabification: gło‧wa

    Noun

    [edit]

    głowa f (diminutive głowka)

    1. head (part of the body)

    Declension

    [edit]
    Declension of głowa
    singular dual plural
    nominative głowa głowje głowy
    genitive głowy głowowu głowow
    dative głowje głowoma głowam
    accusative głowu głowje głowy
    instrumental głowu głowoma głowami
    locative głowje głowoma głowach

    Derived terms

    [edit]

    Further reading

    [edit]
    • Muka, Arnošt (1921, 1928), “głowa”, in Słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow (in German), St. Petersburg, Prague: ОРЯС РАН, ČAVU; Reprinted Bautzen: Domowina-Verlag, 2008
    • Starosta, Manfred (1999), “głowa”, in Dolnoserbsko-nimski słownik / Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch (in German), Bautzen: Domowina-Verlag

    Old Polish

    [edit]

    Etymology

    [edit]
    Etymology tree
    Proto-Indo-European *gelH-der.
    Proto-Balto-Slavic *galˀwā́ˀ
    Proto-Slavic *golvà
    Old Polish głowa

      Inherited from Proto-Slavic *golvà. First attested in the 13th century.

      Pronunciation

      [edit]
      • IPA(key): (10th–15th CE) /ɡɫɔva/
      • IPA(key): (15th CE) /ɡɫɔva/

      Noun

      [edit]

      głowa f (diminutive główka, related adjective główny)

      1. (anatomy, attested in Krakow) head (part of the body)
        • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, number II Prol 5, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
          Ia, wyiøw od nego iego mecz, vczøl iesm glowø iego (amputavi caput suum)
          [Ale ja wyjąw od niego jego miecz, uciął jeśm głowę jego (amputavi caput suum)]
        • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[3], page 822:
          Od glovy az do pyąth nye bylo myescza czalego
          [Od głowy aż do pięt nie było mieśca całego]
      2. life
        Synonym: życie
        • 1930 [c. 1455-1460], Ortyle magdeburskie Vrtel 116-120, page 120:
          Wyszna-ly szye, tedy straczyl glową swą, a lezy na radczach, czo chczą sz nym vdzalacz
          [Wyznali sie, tedy stracił głowę swą, a leży na radcach, co chcą z nim udziałać]
      3. (attested in Lesser Poland) head; person, individual
        Synonyms: człowiek, osoba
        • End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 4:
          Avgustus […] szwyath wszysthek popysacz kasal, a czynsz oth kasdey glovy bral
          [Augustus […] świat wszystek popisać kazał, a czynsz od każdej głowy brał]
      4. (attested in Greater Poland) murder victim
        • 1888 [1386], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎[4], Greater Poland, page 61:
          Czso Pauel glowø zabil, tø policzil na Grotha
          [Cso Paweł głowę zabił, tę policzył na Grota]
      5. (attested in Lesser Poland) head (person leading)
        • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 17, 47, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
          Vstawisz me w glowø poganzkø (constitues me in caput gentium)
          [Ustawisz mie w głowę pogańską (constitues me in caput gentium)]
      6. (attested in Lesser Poland) head (beginning of something, i.e. text; thing in the most important position)
        • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 39, 11, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
          W glowe ksøg (in capite libri) pisano iest o mne
          [W głowie ksiąg (in capite libri) pisano jest o mnie]
        • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 36, 36—8:
          Udzyalal […] cztyrzy slvpi s *dzrzewya sethym, ktorich gdi glowi pozloczyl (quas cum capitibus deauravit), ulawszy podstawky gich szrzebrne. I uczynyl […] slupow pyøcz s glowamy gich (et columnas quinque cum capitibus suis), ktore przykril zlotem
          [Udziałał […] cztyrzy słupy z drzewia setym, ktorych gdy głowy pozłocił (quas cum capitibus deauravit), ulawszy podstawki jich śrzebrne. I uczynił […] słupow pięć z głowami jich (et columnas quinque cum capitibus suis), ktore przykrył złotem]
        • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 28, 44:
          Przichodzen […] zwyssi syø nad czø […], on bødze na glowye a ty na ogonye (ipse erit in caput et tu eris in caudam)
          [Przychodzień […] zwyszszy się nad cię […], on będzie na głowie, a ty na ogonie (ipse erit in caput et tu eris in caudam)]
      7. (attested in Greater Poland) murder
        • 1888 [1407], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎[5], Greater Poland, page 87:
          Iaco czso yest Conarsky mesczanom warczskym dal wynø o glowø newesczø, ta swø szmerczø vmarla, ale ne zabitha
          [Jako cso jest Konarski mieszczanom warcskim dał winę o głowę niewieścią, ta swą śmiercią umarła, ale nie zabita]
      8. (law, attested in Greater Poland) compensation for murder, usually with a fee to a feudal lord
        • 1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎[6], Greater Poland, page 72:
          Iaco me Nicolaus slal do Michala, obeczugø gemv pomocz thich glow placzicz
          [Jako mie Nicolaus słał do Michała, obiecuję jemu pomoc tych głow płacić]
      9. head (part of bed where one places one's head)

      Derived terms

      [edit]
      nouns
      verbs
      [edit]
      nouns

      Descendants

      [edit]
      • Polish: głowa
      • Silesian: gowa, głowa
      • → Old Ruthenian: кглова (glova), глова (hlova)

      References

      [edit]

      Polish

      [edit]
      Polish Wikipedia has an article on:
      Wikipedia pl

      Etymology

      [edit]
      Etymology tree
      Proto-Indo-European *gelH-der.
      Proto-Balto-Slavic *galˀwā́ˀ
      Proto-Slavic *golvà
      Old Polish głowa
      Polish głowa

        Inherited from Old Polish głowa. Doublet of hołowa, a form borrowed from East Slavic.

        Pronunciation

        [edit]
         
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -ɔva
        • Syllabification: gło‧wa

        Noun

        [edit]

        głowa f (diminutive główka or (dialectal) głowiczka or (dialectal) głoweńka or (dialectal) głowisia or (dialectal) głowiś or (dialectal) głowusia or (dialectal) głowuchna)

        1. (anatomy) head (part of the body)
          Synonyms: arbuz, bania, baniak, baśka, głowina, łepetyna, łeb, pała, (literary) skroń, makówka
          o głowę mniejsy, nizsy (Podhale, Skawa, Odrowąż, Rabka-Zdrój; Eastern Kraków, Gdów, Bochnia) ― a head smaller, shorter, without one's head
        2. (colloquial) head (individual person in relation to a group)
          Synonym: łepetyna
        3. head (person in intellectual terms)
          Synonyms: człowiek, łepetyna, osoba
        4. head; mind (ability to reason)
          Synonyms: łeb, łepetyna, makówka, rozum
          (komuś) nie w głowę (Przemyśl, San river) ― one can't wrap their head around
          wziąć do głowy (Podegrodzie, Nowy Sącz) ― to get into someone's head, to get someone to understand
          dać do głowy (Western Kraków) ― to get into one's head, to understand
          upaść komuś do głowy (Far Masovian, Przasnysz) ― to get into someone' head, to get someone to understand
          (komuś) wpaść w głowę (Western Kraków, Sławków) ― to get the idea, to cross one's mind
        5. head (person's abilities in a given field) [with do (+ genitive) ‘for what’]
          Synonyms: kiepeła, kiepełe, łeb, łepetyna
        6. head (person leading or in highest position)
        7. head; life
          Synonyms: łepetyna, życie
        8. head; ball (anything round resembling a head)
        9. head (upper round part as opposed to the base of something)
        10. hair; hairstyle
          Synonyms: fryzura, uczesanie, włosy
        11. (in the plural) head (part of an object, e.g. a bed, where a person would place their head)
          Coordinate term: nogi
        12. (Western Lublin, Woła Gałęzowska, roofing) head (shorter part of the sheaf for roof covering)
        13. (Przemyśl) particular component of a rope-making device
        14. (Zagórze) synonym of piasta (“hub, nave of a wheel”)
        15. (Zagórze, in the plural) head (upper part of a field)
        16. (obsolete, law) blood money, wergeld
          Synonym: główszczyzna
        17. (obsolete) cap, hat
          Synonyms: czapka, kapelusz
        18. (obsolete) person with a big head
          Synonym: głowacz
        19. (obsolete) headquarters; capital
        20. (Middle Polish) murder
          Synonyms: morderstwo, zabójstwo
        21. (Middle Polish) chapter of a written work
          Synonym: rozdział
        22. (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
          • 1528, J. Murmelius, Dictionarius‎[7], page 49:
            Caput. Haupt Głowá
            [Caput. Haupt Głowa]
          • 1551, S. Murzynowski, Testamentu Nowego część pierwsza‎[8], page 98v:
            ilé zaś żydowskiego [tekstu się dotycze] sktorego ſą mniéiſze słowa wźięté/ iako śię tego i zgrammatiki łatwie domyſliem nieściąga śię na głowę/ i nie tak pewnie na co inſzégo iako na kamień
            [ile zaś żydowskiego z którego są mniejsze słowa wzięte/ jako się tego i z grammatyki łatwie domyślem nie ściąga się na głowę/ i nie tak pewnie na co inszego jako na kamień abo na to co jest powiedziano o temto kamieniu]
        23. (Middle Polish) head; Further details are uncertain.
          • 1549, M. Rej, Kupiec‎[9], page aa6:
            Iſczeby nawage prziſſło Snaczby barzo sgłowy wyſło [prawdopodobnie zam. z kloby]
            [Iszczeby nawage przyszło Snadźby barzo z głowy wyszło]
          • 1564, Proteus abo odmieniec‎[10], page C2v:
            O to ſwego Márſzałká prożno maćie winić/ Podobno ma nieborak z głowámi co czynić. Ziemię tłucze niewinną/ Kiy nie ieden w trzáſki/ Ogłuſzą go ná koniec ty zmieſzáne wrzaſki.
            [O to swego Marszałka próżno macie winić/ Podobno ma nieborak z głowami co czynić. Ziemię tłucze niewinną/ Kij nie ieden w trzaski/ Ogłuszą go na koniec ty zmieszane wrzaski.]
          • 1590, S. Grabowiecki, Setnik rymów‎[11], page Ev:
            Ták twa łáſká/ cżłowieká/ tu ná świećie zdobi/ A w niwecż gniew obraca/ y ná głowę robi.
            [Tak twa łaska/ człowieka/ tu na świecie zdobi/ A w niwecz gniew obraca/ i na głowę robi.]

        Declension

        [edit]
        Declension of głowa
        singular plural
        nominative głowa głowy
        genitive głowy głów
        dative głowie głowom
        accusative głowę głowy
        instrumental głową głowami
        locative głowie głowach
        vocative głowo głowy

        Derived terms

        [edit]
        adjective
        adverbs
        interjections
        nouns
        phrases
        proverbs
        verbs
        verbs

        Trivia

        [edit]

        According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), głowa is one of the most used words in Polish, appearing 21 times in scientific texts, 7 times in news, 7 times in essays, 129 times in fiction, and 91 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 255 times, making it the 204th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

        References

        [edit]
        1. ^ Ida Kurcz (1990), “głowa”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 130

        Further reading

        [edit]
        • Modern Standard Polish:
          • “głowa”, in Wielki słownik języka polskiego‎[12] (in Polish), Instytut Języka Polskiego PAN
          • “głowa”, in Polish dictionaries at PWN‎[13] (in Polish)
          • Zygmunt Saloni, et al., editors (2020), “głowa”, in Słownik gramatyczny języka polskiego [Grammatical Dictionary of Polish]‎[14], 4. online edition, Warszawa
        • Middle Polish:
          • Maria Renata Mayenowa, et al., editors (2010-2023), “głowa”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
          • “GŁOWA”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 03.04.2023
        • Historic dictionaries:
        • Dialectal dictionaries:
          • Jan Karłowicz (1901), “głowa”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 2: F do K, Kraków: Akademia Umiejętności, page 87
          • Aleksander Saloni (1908), “głowa”, in “Lud rzeszowski”, in Materyały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne‎[15] (in Polish), volume 10, Kraków: Akademia Umiejętności, page 334
          • Józefa Kobylińska (2001), “głowa, głowy”, in Marian Kucała, editor, Słownik gwary gorczańskiej (zagórzańskiej)‎[16] (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, →ISBN, page 43

        Silesian

        [edit]

        Pronunciation

        [edit]
        • IPA(key): /ˈɡwɔ.va/
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -ɔva
        • Syllabification: gło‧wa

        Noun

        [edit]

        głowa f

        1. alternative form of gowa

        Declension

        [edit]
        Declension of głowa
        singular plural
        nominative głowa głowy
        genitive głowy głōw
        dative głowie głowōm
        accusative głowã głowy
        instrumental głowōm głowami/głowōma
        locative głowie głowach
        vocative głowo głowy

        Further reading

        [edit]
        Retrieved from "https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=głowa&oldid=93384477"