Saltu al enhavo

Metilfenidato

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Metilfenidato
grupo de stereoizomeroj Redakti la valoron en Wikidata
karboksilata estero • anstataŭigita benzeno • piperidino
v • d • r

Metilfenidato, vendita sub la markonomo Ritalin kaj Concerta, inter aliaj, estas stimulilo de la centra nerva sistemo (CNS) uzata en la traktado de atento-deficita hiperaktiveca perturbo (ADHD) kaj narkolepsio. Ĝi povas esti prenita buŝe aŭ aplikita al la haŭto, kaj malsamaj formuloj havas diversajn daŭrojn de efiko.[1] Por ADHD, la efikeco de metilfenidato estas komparebla al atomoksetino[2][3][4][5] sed modeste pli malalta ol amfetamino.[6][7][8][9] Tamen, metilfenidato estas preferata kiel unuaranga traktado ĉe infanoj, dum amfetamino estas preferata ĉe plenkreskuloj.[10] Metilfenidato reduktas kernajn ADHD-simptomojn kaj povas fari tion parte per plibonigo de plenumaj funkcioj, kiel ekzemple labormemoro, daŭra atento kaj inhibicia kontrolo.[11][12][13]

Ĉe terapiaj dozoj, metilfenidato pliigas viglecon kaj koncentriĝon kaj reduktas hiperaktivecon kaj impulseman konduton ĉe individuoj kun ADHD.[14] Oftaj kromefikoj inkluzivas apetitoperdon, malplipeziĝon, dormoproblemojn kaj malgrandajn pliiĝojn de korfrekvenco kaj sangopremo.[14] [ bezonas ĝisdatigon ] Longdaŭra kuracado ĉe infanoj estis asociita kun iomete pli malrapida kresko.[1] Metilfenidato povas esti misuzata; dependeco kaj abstinado estas ĉefe raportataj ĉe altdoza aŭ ne-medicina uzo kaj estas maloftaj ĉe terapiaj dozoj.[15]

Oni kredas, ke metilfenidato funkcias per blokado de la reasimilado de dopamino kaj norepinefrino fare de neŭronoj.[16][17] Ĝi estas stimulilo de la centra nerva sistemo (CNS) el la klasoj fenetilamino kaj piperidino . Ĝi estas havebla kiel senmarka medikamento.[18] En 2023, ĝi estis la 50-a plej ofte preskribita medikamento en Usono, kun pli ol 13 milionoj da receptoj.[19][20]

Referencoj

[redakti | redakti fonton]
  1. 1 2 Methylphenidate Hydrochloride Monograph for Professionals. AHFS. Arkivita el la originalo je 19 December 2018. Alirita 19 December 2018 .
  2. ↑ (May 2016) “A network meta-analysis of atomoxetine and osmotic release oral system methylphenidate in the treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder in adult patients”, Journal of Psychopharmacology 30 (5), p. 444–458. doi:10.1177/0269881116636105. 104938.
  3. ↑ (November 2011) “Core ADHD symptom improvement with atomoxetine versus methylphenidate: a direct comparison meta-analysis”, Journal of Attention Disorders 15 (8), p. 674–683. doi:10.1177/1087054710379737. 43503227.
  4. ↑ (November 2011) “Comparative efficacy and acceptability of methylphenidate and atomoxetine in treatment of attention deficit hyperactivity disorder in children and adolescents: a meta-analysis”, BMC Psychiatry 11 (1). doi:10.1186/1471-244X-11-176.
  5. ↑ (10 February 2016) “Comparative efficacy of methylphenidate and atomoxetine in the treatment of attention deficit hyperactivity disorder in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis”, Medical Journal of the Islamic Republic of Iran 30, p. 325.
  6. ↑ (February 2019) “Efficacy, Acceptability, and Tolerability of Lisdexamfetamine, Mixed Amphetamine Salts, Methylphenidate, and Modafinil in the Treatment of Attention-Deficit Hyperactivity Disorder in Adults: A Systematic Review and Meta-analysis”, The Annals of Pharmacotherapy 53 (2), p. 121–133. doi:10.1177/1060028018795703. 52019992.
  7. ↑ (June 2001) “Efficacy of Adderall and methylphenidate in attention deficit hyperactivity disorder: a reanalysis using drug-placebo and drug-drug response curve methodology”, Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology 11 (2), p. 171–180. doi:10.1089/104454601750284081.
  8. ↑ (October 2002) “Comparative efficacy of Adderall and methylphenidate in attention-deficit/hyperactivity disorder: a meta-analysis”, Journal of Clinical Psychopharmacology 22 (5), p. 468–473. doi:10.1097/00004714-200210000-00005. 19726926.
  9. ↑ (April 2010) “Comparing the efficacy of stimulants for ADHD in children and adolescents using meta-analysis”, European Child & Adolescent Psychiatry 19 (4), p. 353–364. doi:10.1007/s00787-009-0054-3. 9447892.
  10. ↑ (September 2018) “Comparative efficacy and tolerability of medications for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults: a systematic review and network meta-analysis”, The Lancet. Psychiatry (English) 5 (9), p. 727–738. doi:10.1016/S2215-0366(18)30269-4.
  11. ↑ (July 2024) “The effects of chronic administration of stimulant and non-stimulant medications on executive functions in ADHD: A systematic review and meta-analysis”, Neuroscience and Biobehavioral Reviews 162. doi:10.1016/j.neubiorev.2024.105703.
  12. ↑ (September 2021) “The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 Evidence-based conclusions about the disorder”, Neuroscience and Biobehavioral Reviews 128, p. 789–818. doi:10.1016/j.neubiorev.2021.01.022. Bibkodo:2021NBRev.128..789F.
  13. ↑ (2014) “Executive function assessment and adult attention-deficit/Hyperactivity disorder: Tasks versus ratings on the Barkley Deficits in Executive Functioning Scale”, Psychological Assessment 26 (4), p. 1095–1105. doi:10.1037/pas0000006.
  14. 1 2 (2023-03-27) “Methylphenidate for children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)”, Cochrane Database of Systematic Reviews (en) 2023 (3). doi:10.1002/14651858.CD009885.pub3.
  15. ↑ (2025-06-03) “Medical management of ADHD in adults: part 2”, Drug and Therapeutics Bulletin 63 (6), p. 85–93. doi:10.1136/dtb.2025.000019. “Tolerance to stimulants is rare (<3%) at least after the initial dose titration period. ...
    There are many SPCs for different stimulants mention the possibility of withdrawal symptoms. In practice, many patients experience periods without medication but do not suffer withdrawal symptoms. Discontinuation may unmask symptoms of ADHD, but small trials of discontinuing therapeutic doses of methylphenidate and lisdexamfetamine have not found withdrawal symptoms.”.
  16. ↑ (June 2005) “Neurobiology of executive functions: catecholamine influences on prefrontal cortical functions”, Biological Psychiatry 57 (11), p. 1377–1384. doi:10.1016/j.biopsych.2004.08.019. 22992765.
  17. ↑ (11 April 2013) Stahl's Essential Psychopharmacology: Neuroscientific basis and practical applications, 4‑a eldono, Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-68646-5.
  18. ↑ Methylphenidate Monograph for Professionals (angle). American Society of Health-System Pharmacists. Arkivita el la originalo je 3 February 2019. Alirita 2 February 2019 .
  19. ↑ Top 300 of 2023. Arkivita el la originalo je 12 August 2025. Alirita 12 August 2025 .
  20. ↑ Methylphenidate Drug Usage Statistics, United States, 2014 - 2023. Alirita 17 August 2025 .
Elŝutita el "https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Metilfenidato&oldid=9386640"