2 motako diabetesa, hasieran, ariketa gehiago eginez eta dietan aldaketak eginez kontrolatzen dute. Neurri horiekin gluzemia behar bezala jaisten ez bada, metformina edo intsulina bezalako sendagaiak beharrezkoak izan daitezke.
2. motako diabetesa diabetes formarik ohikoena da. Hasieran, odoleko glukosa-mailen igoera (hipergluzemia) gorputzak intsulinari modu eraginkorrean erantzuteko duen ezintasunari dagokio. Honi, intsulinarekiko erresistentzia deritzo. 2. motako diabetes edozein adinetan garatu daiteke. Adin ertaineko eta adineko pertsonetan prebalentzia handiagoa izan arren, haurtzaroan ere gara daiteke. [3]
Diabetesa duten pertsonen %95 baino gehiagok 2. motakoa dute. Diabetes mota hau, neurri handi batean, gehiegizko gorputz-pisuaren ondorioz agertzen da. [4]
Sintomak 1. motako diabetesaren antzekoak izan daitezke, baina askotan ez dira hain nabarmenak izaten. Ondorioz, gaixotasuna agertu eta urte batzuetara diagnostika daiteke. Sarritan, konplikazioak agertu ondoren. [4]
2. motako diabetesaren sintomak, normalean, ez dira hasieran antzematen eta baliteke ez agertzea. Sintomak izatekotan, poliki-poliki garatzen dira. Beraz, gaixotasuna diagnostikatu arte, glukosa oharkabean metatzen da odolean.[5]
Sintomak odoleko glukosa-mailaren araberakoak dira. Sintomak agertzekotan, hauek dira ohikoenak:[5]
2. motako diabetesa izateak epe luzera beste osasun-arazo batzuk garatzeko probabilitatea handitzen du. Horregatik, gaixotasuna ondo kontrolatzea eta tratamendu egokia jasotzea funtsezkoa da.[6]
2. motako diabetesak eragin ditzakeen konplikazio nagusiak honako hauek dira:[6]
Oinetako arazoak: Ultzerak eta infekzioak ager daitezke (oin diabetikoa deritzona). Kasu larrienetan, oina edo hanka moztu behar izaten da (anputazioa).
2. motako diabetesak ez du herentzia-eredu argi bat jarraitzen, kaltetutako pertsona askok gaixotasuna duen familiako kideren bat duten arren (gurasoak edo neba-arrebak, adibidez). Familiako kide kaltetuen kopurua handiagoa den heinean, gaixotasuna garatzeko arriskua handitu egiten da. Arriskuaren gorakada, neurri batean, partekatutako faktore genetikoen ondorio da. Hala ere, familia bereko kideen artean ohikoak diren bizimoduek ere (elikadura-ohiturak eta ariketa fisikoa, kasu) eragin zuzena dute. [7]
Diabetesak osasun-arazo larriak eragin ditzake. Hala nola, bihotzeko gaixotasunak, istripu zerebrobaskularrak eta begietako zein oinetako arazoak. Aurrediabetesak ere osasun-arazoak sor ditzake. 2. motako diabetesa prebenitu daiteke. Gaixotasun kroniko honekin zenbat eta denbora gehiago eman, orduan eta aukera gehiago daude osasun-arazoak izateko. Gauzak horrela, diabetesaren agerpena atzeratzeak mesede handia egingo dio norberaren osasunari. [8]
Ikerketen arabera, prebentziorako modu ugari daude. Hurrengo prebentzioak bizi-ohituretan oinarrituak daude batez ere:
Pisuaren kontrola eta elikadura: Gehiegizko pisua izanez gero, galtzea funtsezkoa da. Horretarako, eguneroko kaloria-kopurua murriztea eta koipe gutxiago duten elikagaiak aukeratzea gomendatzen da. [8][9]
Jarduera fisikoa: Astean bost egunetan, gutxienez 30 minutuko jarduera fisikoa egitea gomendagarria da. Hasi aurretik, osasun-profesional batekin hitz egitea komeni da. [8]
Beste gaixotasun batzuen kontrola: Diabetesa garatzeko arriskua areagotzen duten beste gaixotasun batzuk izanez gero, horien kontrol zorrotzak diabetesa agertzeko aukera murriztu dezake. [9]
Prebentzio farmakologikoa: Kasu batzuetan, metformina botikak gaixotasuna prebenitzen lagun dezake. [8]
2. motako diabetes mellitusaren etiopatogenia ez dago erabat argituta eta ezin da mekanismo patogeniko bakar batekin erlazionatu. Bi prozesu gertatzen direla pentsatzen da. Alde batetik, muskuluko, gantz-ehuneko edo gibel ehuneko itu-zelulen intsulinarekiko erresistentzia areagotzea. Beste aldetik, pankreako beta-zelulen funtzio eza. Azken honen bidez, gorputza ehunek intsulinarekiko duten erresistentzia konpentsatzen saiatzen da, pankrearen intsulina-jariaketa handituz. Intsulina-jariaketaren gabeziak eta intsulinaren ekintzaren akatsak askotan agertzen dira gaixo berdinean. Beraz, zaila da hipergluzemiaren kausa argitzea.[10]
2. motako diabetesean pankreakintsulina nahikoa ekoizten ez duenean garatzen da. Ondorioz, gorputzak intsulina erabiltzeko zailtasunak izango ditu. Egoera horri, intsulinarekiko erresistentzia deritzo. Intsulinarekiko erresistentzia zelulek intsulinari behar bezala erantzuten ez diotenean gertatzen da. Odoleko glukosa-maila igotzen hasten da, oreka lortzeko intsulina nahikorik ez dagoelako.[11]
Aurrediabetesean, odoleko glukosa-maila normala baino altuagoa denean, baina 2. motako diabetes gisa diagnostikatzeko bezain altua ez denean da. [11]
Osasun-profesionalek odoleko glukosa-maila altuegia dela diagnostikatzen dutenean 2. motako diabetesa izango da.[11]
Ikertzaileek oraindik ez dakite zehazki zerk eragiten dituen intsulina-ekoizpenaren arazoak eta intsulinarekiko erresistentzia 2. motako diabetesean. Hala ere, pertsona batek 2. motako diabetesa garatzeko aukera gehiago ditu baldintza hauetakoren bat betetzen badu:[11]
2. motako diabetesa garaiz detektatzeak berebiziko garrantzia du. Osasun-arloko profesionalek hainbat proba espezifiko erabiltzen dituzte odoleko glukosa-maila neurtzeko.[12]
Hemoglobina glikosilatuaren proba edo A1c (HbA1c) proba[12]
2. motako diabetesa diagnostikatzeko erabili ohi da. Proba honek, azken bi edo hiru hilabetetako odoleko glukosa-mailaren batez bestekoa adierazten du. Emaitzetan %5,7 baino gutxiago lortzen bada, pertsona osasuntsu egongo da eta %5,7 eta %6,4 artean aurrediabetesa izango du. Aldiz, pertsona baten emaitzetan %6,5 edo gehiago lortzen bada, diabetesa izango du.[12]
Odoleko glukosa-balioak miligramo azukre dezilitroko (mg/dl) edo milimol azukre litroko (mmol/l) adierazten dira. Zerbait jan den azken aldia noiz izan den jakiteak ez du garrantzirik izango proba hau egiteko momentuan. Odoleko glukosa-maila 200 mg/dl (11,1 mmol/l) edo altuagoa bada, diabetesa dagoela iradokitzen du. Diabetesaren sintomak izatekotan, emaitza hau lortzeko aukera handiagoa egongo da.[12]
Gau osoan barau egin ondoren, odol-lagin bat ateratzen dute eta aztertzen dute. Pertsona batek glukosa-mailak 126 mg/dl-tik gora baditu, 2. motako diabetesa izango du.[12]
Glukosarekiko tolerantziaren aho bidezko proba[12]
Proba hau haurdun dauden eta fibrosi kistikoa duten pertsonen odoleko glukosa-maila aztertzeko erabiltzen da. Baraualdian egin behar da. Ondoren, kontsultan osasun-taldearekin batera likido azukredun bat edaten da. Bi ordu igaro ostean, odol-lagin bat ateratzen da glukosa-mailak neurtzeko. 200 mg/dl edo gehiago lortzen badira, pertsona horrek diabetesa izango du.[12]
Diabetesaren Amerikako Elkarteak (ADA), 35 urtetik gorako heldu guztiek 2. motako diabetesa detektatzeko ohiko probak egitea gomendatzen du. Honetaz gain, gainpisua duten haurrek edo familian 2. motako diabetesaren aurrekariak dituzten pertsonek, diabetesaren detekzio-probak egin behar dituzte. [12]
Aipatu beharra dago 2. motako diabetesaren diagnostikoan funtsezkoa dela gorputz-osaeraren azterketak egitea (Bod-pod, ViScan). Azterketa hauei esker, gaixo bakoitzak duen gantz-soberakina zenbatekoa den jakin dezakegu. Azterketa horiekin batera, kalorimetria ez-zuzena egitea komenigarria da, paziente bakoitzaren atsedenaldiko energia-gastua lortzeko. [13]
Tratamenduaren helburu nagusia odoleko glukosa-mailak normaltasunetik ahalik eta hurbilen mantentzea da, konplikazioak saihesteko. Horretarako, elikadura osasungarria izatea eta jarduera fisikoa erregulartasunez egitea gomendatzen da.[5]
Gainera, pisua kontrolatzea funtsezkoa da. Gehiegizko pisua edo obesitatea duten pertsonek, beraien pisuaren %5 eta %10 bitartean galduz gero, gluzemiak behera egingo du. Horrekin batera, kolesterol, triglizerido eta tentsio arterialaren mailak hobetuko dira. Era berean, erretzeari uztea funtsezkoa da.[5]
Dieta eta ariketa fisikoarekin odoleko glukosa-maila egonkor mantentzen lortzen ez bada, osasun-arloko profesionalek glukosa-maila murrizten laguntzen duten diabeteserako farmakoak errezeta ditzakete.[12]
2. motako diabeteserako gomendatzen den lehen medikamentua izaten da. Gibelak ekoizten duen glukosa kopurua gutxitzen du eta gorputzari intsulina hobeto erabiltzen laguntzen dio. Hala ere, metforminak zenbait eragin desiragaitz ditu. Batzuk aipatzearren, B12 bitaminaren gutxiegitasuna, goragalea, abdomeneko mina, sabel-hantura eta beherakoa.[12]
Gorputzari intsulina gehiago ekoizten laguntzen diote. Talde honetan, glipizida eta glimepirida daude. Albo-ondorioak hipogluzemia eta pisua irabaztea dira. Gliburidak hipogluzemia izateko arrisku handiena duen sulfonilurea da.[12]
Pankreariintsulina gehiago ekoizten laguntzen diote. Sulfonilureak baino azkarrago egiten dute lan, baina haien eraginak ez du hainbeste irauten. Repaglinida eta nateglinida mota honen barruan daude. Albo-ondorioei dagokienez, hipogluzemia eta pisua irabaztea eragiten du. [12]
Gorputzeko ehunek intsulinarekiko duten sentikortasuna areagotzen dute. Horien artean, pioglitazona eta rosiglitazona daude. Albo-ondorioei dagokienez, pisua irabaztea, hezurren haustura eta bihotz-gutxiegitasuna dira.[12]
Odoleko glukosa-maila murrizten laguntzen dute, baina normalean eragin txikiagoa izaten dute. Alogliptina, sitagliptina, saxagliptina eta linagliptina farmakoak talde honen barruan daude. Eragin desiragaitzak pankreatitisa eta artikulazioetako mina dira.[12]
Injekzio bidez ematen dira. Digestioa moteldu egiten dute eta odoleko glukosa-maila murrizten laguntzen dute. Hala ere, zenbait onura dauzka. Izan ere, GLP-1 hartzailearen agonista batzuek bihotzekoa izateko edo istripu zerebrobaskularra izateko arriskua murrizten dute. Farmako-talde honen barruan dulaglutida, exenatida, liraglutida eta semaglutida daude. Haien erabilera pisua galtzearekin lotu ohi da goragalea eta beherakoa eragiten dutelako.[12]
Giltzurrunen iragazketan eragina izango dute. Glukosa odol-fluxura itzultzea ekiditen dute eta glukosa soberakina gernu bidez kanporatzen da. Talde honetan, kanagliflozina, dapagliflozina eta empagliflozina dira. Eragin desiragaitzak baginako kandidiasia, gernu-bideko infekzioak, hipotentsioa, kolesterol altua, gangrena, hezurren haustura eta anputazio-arriskua dira.[12]
2. motako diabetesa duten pertsona batzuek intsulina-tratamendua behar izaten dute. Eragina lortzen duten abiaduraren eta iraupenaren arabera, intsulina mota desberdinak daude. Ekintza luzeko intsulinak, gau osoan zehar edo egunean zehar odol-glukosa maila egonkor mantentzeko lan egiten du. Ekintza azkarreko intsulina, aldiz, otorduetan eman ohi da. Osasun-arloko profesionalek pertsona bakoitzarentzat egokia den intsulina-mota aukeratzen dute. Odoleko glukosa-mailaren egonkortasunaren arabera, intsulina mota, dosi eta ordutegia alda daiteke. Honetaz gain, intsulina mota gehienak injekzio bidez ematen dira. Tratamendu honen albo-ondorioetako bat odol-glukosa maila baxua izatea da, hipogluzemia.[12]
Pisua galtzeko kirurgiak digestio-aparatuaren forma eta funtzionamendua aldatzen ditu. Kirurgia honek, 2. motako diabetesa eta obesitatearekin lotura duten beste gaixotasun batzuk kontrolatzen laguntzen du. Hainbat prozedura kirurgiko daude. Prozedura batzuek gorputzak xurga ditzakeen mantenugaien kopurua mugatzen dute. Pisua galtzeko kirurgia tratamendu orokorraren zati bat baino ez da. Tratamenduak dietak, ariketa fisikoa eta osasun mentaleko arreta ere barne hartzen ditu. Pisua galtzeko kirurgia 2. motako diabetesa duten eta 35 edo gehiagoko gorputz-masa indizea duten helduei gomendatzen zaie. Pisua galtzeko kirurgia eginez gero, aldaketa iraunkorrak egin behar dira eguneroko ohituretan. Epe luzerako albo-ondorioen artean mantenugai nahikorik ez xurgatzea eta osteoporosia daude.[12]
2. motako diabetesean hainbat konplikazio ager daitezke. Intzidentzia-datuen arabera, gutxi gorabehera biztanleriaren %7,5ak diabetesa du. Honetaz gain, urtero 9.000 kasu inguru diagnostikatzen dira. Euskadin, 2. motako diabetesa ohikoena da (kasuen %90). Tabakoaren kontsumoarekin, jarduera fisikorik ez egitearekin eta gehiegizko pisuarekin lotuta dago. Gainera, arrisku-faktore batzuk daude, hala nola, familian diabetes aurrekariak izatea eta haurdunaldiko diabetesa izatea. Normalean, 45 urtetik gorako pertsonek garatu ohi dute, baina lehenago ager daiteke. Aspaldi, gaixotasun hau zahartzearekin lotuta zegoen, baina obesitatearenepidemia gero eta handiagoa denez, 2. motako diabetesa pertsona gaztetan eta haurtzaroan agertzen ari da. [14]
2. motako diabetesaren urteko intzidentzia 25 eta 150 kasu berri da 100.000 biztanleko eta urteko. Intzidentziak datozen urteetan gora egitea aurreikusten da. Kasuen igoera eragingo duten faktoreak hurrengoak dira: biztanleriaren progresiboki zahartzea, obesitate-tasen igoera, dieta ez-osasungarriak jarraitzea, bizitza sedentarioa eta urbanizazio zein industrializazio progresiboa.[10]
2. motako diabetesaren prebentzioan eta tratamenduan elikadura osasungarria oinarrizkoa da. Helburu nagusia odoleko glukosa-maila egonkor mantentzea da.[15]
Karbohidrato konplexuak eta zuntzak (fruta, barazkiak eta lekaleak) ezinbestekoak dira. Zuntzak glukosaren xurgapena moteltzen du digestio-aparatuan. Horrek, bazkalondoan hipergluzemia saihesten laguntzen du. Hau gutxi balitz, asetasun-sentsazioa handitzen du, pisuaren kontrola erraztuz.[15]
2. motako diabetesa duten haurrentzako elikadura-plangintza[16]
Haurrentzako elikagaiak prestatzerako unean haurrek hazteko behar duten kaloria-kopurua kontuan hartu behar da. Oro har, egunean hiru otordu txiki eta hiru mokadu egiten baditugu, gure behar kalorikoak asetuko ditugu. 2. motako diabetesa duten haur askok gainpisua dute. Beraz, helburua pisu osasungarria lortzea izan behar da. Hau lortzeko, elikagai osasungarriak kontsumitu eta jarduera fisikoa egin behar dira. Garrantzitsua da elikaduran eta nutrizioan aditua den pertsona batek haurrentzako planifikazio zehatz bat prestatzea.[16]
Pertsona bakoitzak behar espezifikoak ditu. Horregatik, gomendagarria da osasun-arloko profesionalekin edo nutrizionistekin elkarlanean aritzea. Honi esker, norberarentzat egokia den plangintza gara daiteke. Erosketak egiterako unean aukera onenak erosteko, elikagaien etiketak irakurtzea funtsezkoa da. Otorduetan beharrezko nutriente guztiak jaten direla ziurtatzeko, plateraren metodoa erabili behar da. Gida honek janari mota onenak eta kopuru egokiak aukeratzen laguntzen du. [16]
Datuak: Q3025883
Multimedia: Diabetes mellitus type 2 / Q3025883