Podê judiziari
| |
| Un dai trê podês fondamentâls dal Stât, incjariât di judicâ e aplicâ lis leis
| |
|---|---|
| Origjin | secul XVIII (Teorie de separazion dai podês) |
| Ativitât | Dirit, gjustizie e aministrazion dal dirit |
| Gjenar | Podê dal Stât |
| Membris | Magjistrâts, judiçs, tribunâls |
| Autonom e indipendent dai podê esecutîf e legjislatîf | |
Il podê judiziari al è un dai trê podês fondamentâls dal Stât democratic moderni, insiemit cul Podê legjislatîf e cul Podê esecutîf.
Le sô funzion principâle e je chê di aministrâ la gjustizie, interpretanz e aplicant lis leis aprovadis dal Parlament par i câs concretis, risolvint i cunflits jenfri i citadins o tra i citadins e il Stât, e punint lis violazions des regulis juridichis (reats).
Autonomie e indipendence
[cambie | modifiche il codiç]In tal sisteme de Separazion dai podês, il podê judiziari al à di jessi distanziât e autonom di chèi atrîs doi podês. Chest al vûl dî che i judiçs no an di cjapâ ordins dal Guviêr o dal Parlament par lis emisions de lôr sentencis.
L'indipendence de Magjistrature e je une garanzie fondamentâl par:
- Impegnâ la paritât di ducj i citadins denant dal (Stât di dirit).
- Protezi i dirits umans e civîls dal pericul di ecès di podê de autoritât politiche.
- Sigurâ che ogni procès si devuelzi in mût imparziâl e ecui.
Organizazion e tribunâls
[cambie | modifiche il codiç]Il podê judiziari si articule par solit in diviarsis gjurisdizions e nivei di judizi:
- Gjustizie civîl: E gjestîs i conflits jenfri privâts (contrats, famee, proprietât, problemis di debets).
- Gjustizie penâl: E judiche i reats cuntri le comunitât e stabilîs lis pênis par i colpevuis.
- Gjustizie aministrative: E risolf i cunflits jenfri i citadins e la Publiche Aministrazion.
Par garantî la pussibilitât di evitâ pusibîls erôrs di judizi, i sistemis democratics a proviodin plui nivei di judizi (par esempli: prin grât, Cort d'Apêl e Cort Supreme o di Cassazion).
