Prunus mahaleb
| Prunus mahaleb | |
|---|---|
 | |
| Цветови од Prunus Mahaleb сликани во Франција | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Непознат таксон (попр): | Amygdaleae |
| Род: | Prunus |
| Вид: | Prunus mahaleb |
| Научен назив | |
| Prunus mahaleb L.[2] | |
| Subspecies | |
 | |
| Мапа на распространетост | |
| Синоними | |
|
Of the species:[3]
Of subsp. cupaniana:[4]
Of subsp. mahaleb:[5]
| |
Prunus mahaleb е вид цреша, по потекло од централна и јужна Европа, северозападна Африка, југозападна Азија и делови од централна Азија.[6][7] Дрвото се одгледува за зачин кој се добива од семките. Семето има мирис и вкус кој може да се спореди со горчливи бадеми и ноти на цреша.
Опис
[уреди | уреди извор]Грмушка или дрво до 10 м високо. Младите гранчиња голи или со ретки ситни влакненца, во почетокот жлездесто лепливи, сивкасто-зелени, а покасно стануваат кафеави. Пупките светлокафеави, голи, по работ со многу ситни триаглести запчиња. Листовите широко-јајцевидни до круглести, 4-7 цм долги, на врвот кусо заострени, во основата круглести или скоро срцевидни, голи или со ретки влакна на долната страна, и тоа во пазувите на страничните жили. По работ напилени и со жлезди по врвот на запците. Лисните дршки 1-3 цм долги, голи, на горната страна плитко олучести, на врвот, под самата ламина или на ламината, со 2 жлезди или без нив. Цветовите пријатно ароматични, со 5-12 цвета, во гроздовидни соцветија слични на штит и се развиваат заедно со разлистувањето. Цветовите на долга заедничка дршка и обично со 2 мали ливчиња на неа. Цветните дршки голи, до 20 мм долги. Хипантиумот ѕвонест, гол. Чашкините ливчиња тесно-јајцевидни, на врвот тапи, голи, по прецветувањето отпаѓаат. Венечните ливчиња бели, обратно- јајцевидни, најшироки во средината, околу 6-9 мм долги. Прашниците 18-20, филаментите бели. Плодот 6-12 мм долг, јајцевиден, во почетокот жолт, потоа црн. Мезокарпот тенок, горчлив, а ендокарпот (костелката) мазен.[8]
Подвидови
[уреди | уреди извор]Од февруари 2023[update] , два подвида биле прифатени од Plants of the World Online:[3]
Распространетост и живеалиште
[уреди | уреди извор]
Prunus mahaleb се јавува во грмушки и отворени шуми на суви падини; во централна Европа на надморски височини до 1,700 м надморска височина, и во висорамнините на 1.200–2.000 м во јужна Европа. Бил натурализиран во некои умерени подрачја, како Европа северно од неговиот роден опсег, а локално и во Австралија и Соединетите Американски Држави.
Распространетост во Македонија
[уреди | уреди извор]Многу често растение по суви карпести места, ретките шуми и други станишта до 1.600 м надморска височина.
Познат за Скопје - Водно, Козјак; Скопска Црна Гора; Дервенска Клисура; Жеден; Гостивар - Буковиќ; околината на Кичево; Прилеп - Плетвар и Козјак, Велес - с. Градско; Радовиш; Кратово; Демир Капија; Нов Дојран - с. Ѓопчели; пл. Серта; Галичица.[8]
Екологија
[уреди | уреди извор]Научна студија[9] открила еколошка зависност помеѓу растението и четири вида птици што јадат овошје во југоисточна Шпанија; косовите и црноглавите грмушарчиња се покажале како најважни распространувачи на семе. Кога P. mahaleb дава плод, овие птици речиси исклучиво го консумираат плодот и ги расфрлаат семето на места поволни за раст на дрвото. Начинот на кој некои птици го консумираат плодот и живеалиштата што ги користат тие птици, може да дејствуваат како селективна сила при одредувањето кои генетски варијации на црешата проспериаат.[10]
Одгледување
[уреди | уреди извор]Далеку од својот автохтон опсег, видот се одгледува како украсно дрво поради неговите миризливи цвеќиња, низ умерените региони на светот. Голем број сорти се избрани поради нивната украсна вредност, вклучувајќи ја „Albomarginata“, со шарено лисје, „Bommii“, џуџеста со висечки гранки, „Globosa“, компактен џуџест клон, „Pendula“, со овенати разгранувања и „Xanthocarpa“ со жолти плодови. Исто така овој вид се користел како подлога за калемење на други цреши.[7]
Употреба
[уреди | уреди извор]
Растението се одгледува и за махлеб, зачин што се добива од семките од црешата. Мирисна е и има вкус на горчливи бадеми. Се користи во мали количини за заострување на слатките прехранбени производи во турската кујна, грчка кујна или ерменска кујна.
Дрвото е тврдо и се користи во изработка на кујнски елементи и за лулиња.
Наводи
[уреди | уреди извор]Надворешни врски
[уреди | уреди извор]- „Prunus mahaleb“. Plants for a Future. (англиски)
- ↑ Rhodes, L.; Maxted, N. (2016). „Prunus mahaleb“. Црвен список на загрозени видови. 2016. Занемарен непознатиот параметар
|name-list-style=(help); Занемарен непознатиот параметар|article-number=(help);|access-date=бара|url=(help) - ↑ „Prunus mahaleb“. Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси. Служба за земјоделско истражување, Министерство за земјоделство на САД. Посетено на 2008-03-14. (англиски)
- 1 2 „Prunus mahaleb L..“, Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew, Посетено на 2023-02-11
- 1 2 „Prunus mahaleb subsp. cupaniana (Guss.) Arcang.“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 2023-02-11.
- 1 2 „Prunus mahaleb subsp. mahaleb“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Посетено на 2023-02-11.
- ↑ Rushforth, Keith (1999). Trees of Britain and Europe. London: Trafalgar Square Publishing. стр. 1023–1024. ISBN 0-00-220013-9.
- 1 2 „St Lucie Cherry Prunus mahaleb L.“. PlantAtlas. Посетено на 2026-02-06.
- 1 2 Мицевски, Кирил (2001). Флора на Република Македонија Том I, св. 4. Скопје: МАНУ. стр. 1034–1035.
- ↑ Herrera, Carlos M.; Jordano, Pedro (1981). „Prunus mahaleb and Birds: The High-efficiency Seed Dispersal System of a Temperate Fruiting Tree“ (PDF). Ecological Monographs. 51 (2): 203–218. Bibcode:1981EcoM...51..203H. doi:10.2307/2937263. JSTOR 2937263. Архивирано од изворникот (PDF) на 2020-07-11.
- ↑ Guitián, José; Fuentes, Marcelino; Bermejo, Teresa; López, Belén (1992). „Spatial Variation in the Interactions between Prunus mahaleb and Frugivorous Birds“. Oikos. 63 (1): 125–130. Bibcode:1992Oikos..63..125G. doi:10.2307/3545521. JSTOR 3545521.
- ↑ El-Dakhakhny, M. (1970). „Some Coumarin Constituents of Prunus mahaleb L. Fruit Kernels V“. Journal of Pharmaceutical Sciences. 59 (4): 551–553. Bibcode:1970JPhmS..59..551E. doi:10.1002/jps.2600590424. PMID 5440687.
