Bahasa Lak

Sampel
	Sampel teksLogo Wikipedia dalam bahasa Lak yang berisi transkripsi "Wikipedia" (atas) ke dalam ortografi masing-masing dan slogan "Ensiklopedia Bebas" (bawah) yang diterjemahkan ke dalam bahasa tersebut.
	Sampel teks lainnya

Lak
Lak
лакку маз ; lakku maz; لاکّو ماز
Sebutan	[lakːu maz]
Asli kepada	Kaukasus Utara
Kawasan	Dagestan
Etnik	Orang Lak
Penutur asli	e18
Keluarga bahasa	Kaukasia Timur Laut Lak;
Sistem penulisan	Cyril (Abjad Lak); Latin (lampau); Arab (lampau)
Status rasmi
Bahasa rasmi di	Rusia Dagestan;
Kod bahasa
ISO 639-3	lbe
Glottolog	lakk1252
Sampel
Sampel
	Sampel teksLogo Wikipedia dalam bahasa Lak yang berisi transkripsi "Wikipedia" (atas) ke dalam ortografi masing-masing dan slogan "Ensiklopedia Bebas" (bawah) yang diterjemahkan ke dalam bahasa tersebut.
	Sampel teks lainnya
	Lak
	Lak diklasifikasikan sebagai Terancam oleh Atlas Bahasa Dunia yang Terancam UNESCO (Inggeris: UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger.

Bahasa Lak (лакку маз, [lakːu maz]) adalah bahasa Kaukasus Timur Laut yang membentuk cabangnya sendiri dalam keluarga bahasa. Ia adalah bahasa rakyat Lak dari republik autonomi Rusia, Dagestan, di mana ia adalah salah satu daripada enam bahasa rasmi. Ia dituturkan oleh kira-kira 157,000 orang.

Sejarah

Pada tahun 1864, etnografer dan ahli bahasa Rusia, P. K. Uslar menulis: "Tatabahasa Kazikumukh atau seperti yang saya panggil ringkas dalam bahasa tempatan, tatabahasa Lak, Lakku maz, bahasa Lak, sudah siap".^[1]

Pada tahun 1890, P. K. Uslar menyusun sebuah buku teks mengenai tatabahasa Lak bertajuk Bahasa Lak. Di bawah tajuk "Alfabet Lak", dinyatakan: "Alfabet yang dicadangkan ini ditulis untuk orang-orang yang menamakan diri mereka secara kolektif sebagai Lak, genitif Lakral. Dari kalangan mereka, setiap seorang dinamakan secara berasingan Lakkuchu 'lelaki Lak', wanita – Lakkusharssa 'wanita Lak'. Tanah air mereka mereka namakan Lakral kIanu – 'tempat Lak'.^[1]

Sepanjang berabad-abad, Lak telah mengambil beberapa perkataan pinjaman daripada Arab, Turki, Parsi, dan Rusia.^[2] Sejak Dagestan menjadi sebahagian daripada Kesatuan Soviet dan kemudian Rusia, bahagian terbesar daripada kata pinjaman datang dari bahasa Rusia, terutamanya kosa kata politik dan teknikal. Terdapat sebuah surat khabar dan stesen penyiaran di Lak.^[3]

Selaras dengan Perlembagaan Republik Dagestan 1994, bahasa Lak dinamakan sebagai bahasa rasmi bersama dengan bahasa Rusia dan beberapa bahasa utama lain yang dituturkan di Dagestan (kira-kira 20 bahasa tempatan tidak bertulis dan tiada status rasmi). Lak digunakan sebagai alat pengajaran di sekolah rendah dan diajar sebagai subjek di sekolah menengah, sekolah vokasional dan universiti. Terdapat sebuah surat khabar Lak, Ilchi.

Bahasa Lak standard berdasarkan dialek bandar Kumukh. Bandar ini tidak boleh dikelirukan dengan kumpulan etnik Kumyk, satu bangsa Turkik yang juga wujud di Caucasus. Lak mempunyai dialek-dialek berikut: Kumukh, Vitskhi, Arakul, Balkhar, Shadni, Shalib, Vikhli, Kuli, dan Kaya.

Pada mulanya, Lak menurut leksikon didapati hampir dengan Dargin dan kedua-duanya sering digabungkan dalam satu subkumpulan Lak–Dargin dalam bahasa Dagestani. Namun, kajian lanjut telah membawa ahli bahasa membuat kesimpulan bahawa hubungan ini tidak mencukupi.

Fonologi

Konsonan

Konsonan Lak^[4]^[5]
		Bibir	Gigi	Pasca-alveolar		Velum		Uvula		Faring	Peti suara
		Bibir	Gigi	biasa	bibir	biasa	bibir	biasa	bibir	Faring	Peti suara
Sengau		m	n
Letupan	bersuara	b	d			ɡ	ɡʷ			ʡ
	tak bersuara lenis	p	t			k	kʷ	q	qʷ		ʔ^[a]
	tak bersuara fortis	pː	tː			kː	kʷː	qː	qʷː
	ejektif	pʼ	tʼ			kʼ	kʷʼ	qʼ	qʷʼ
Letusan	tak bersuara lenis		t͡s	t͡ʃ	t͡ʃʷ
	tak bersuara fortis		t͡sː	t͡ʃː	t͡ʃʷː
	ejektif		t͡sʼ	t͡ʃʼ	t͡ʃʷʼ
Geseran	tak bersuara lenis		s	ʃ	ʃʷ	x	xʷ	χ	χʷ		h
	tak bersuara fortis		sː	ʃː	ʃʷː	xː	xʷː	χː	χʷː
	bersuara	v ~ w ~ β	z	ʒ	ʒʷ			ʁ	ʁʷ
Getaran			r							ʜ
Sisian			l	j

↑ Bunyi yang ditranskripsikan di sini sebagai hentian glotal dinamakan secara agak samar sebagai "konsonan laringeal glotal" oleh kedua-dua sumber.

Menurut Catford (1977), beberapa dialek mempunyai /t͡p᫇, d͡b̫, t͡p᫇ʼ/.^[6]

Vokal

Lima huruf vokal ditunjukkan sebagai /i, e, a, o, u/. Tiga vokal /i, a, u/ juga difaringalkan sebagai /iˤ, aˤ, uˤ/, dan juga mempunyai alofon [e, æ, œ].^[7]

Sistem penulisan

Bahasa Lak ditulis menggunakan tulisan Arab sehingga tahun 1928. Selepas itu, ia ditulis dengan abjad Latin selama sepuluh tahun, dan sejak 1938 ia telah ditulis dalam Cyrillic.

Abjad Lak dalam Cyrillic pada awalnya mengandungi 48 huruf dan kemudian 54 huruf dengan huruf berganda seperti "тт", "пп", "чч", dan "хьхь":

А а	Аь аь	Б б	В в	Г г	Гъ гъ	Гь гь	Д д
Е е	Ё ё	Ж ж	З з	И и	Й й	К к	Къ къ
Кь кь	Кӏ кӏ	Л л	М м	Н н	О о	Оь оь	П п
Пп пп	Пӏ пӏ	Р р	С с	Т т	Тӏ тӏ	У у	Ф ф
Х х	Хъ хъ	Хь хь	Хӏ хӏ	Ц ц	Цӏ цӏ	Ч ч	Чӏ чӏ
Ш ш	Щ щ	Ъ ъ	Ы ы	Ь ь	Э э	Ю ю	Я я

Jadual Perbandingan Tulisan

Disusun mengikut,^[8]^[9]^[10]

Cyrillic alphabet	Latin (1930s)	Perso-Arabic	IPA^[5]
А а	A a	آ	[a], [ə], [ɛ]
Аь аь	Ə ə	أ	[æ]~[ɛ]
Б б	B b	ب	[b]
В в	V v	و	[w]~[β]
Г г	G g	گ	[g]
Гъ гъ	Ƣ ƣ	غ	[ʁ]
Гь гь	H h	ھ	[h]
Д д	D d	د	[d]
Е е	e, Je je	اە	[je], [e]
Ё ё	Jo jo	-	[jo]
Ж ж	Ƶ ƶ	ژ، ج	[ʒ]
З з	Z z	ز	[z]
И и	I i	اى	[i], [y]
Й й	J j	ی	[j]
К к	K k	ک	[k]
Къ къ	Q q	ڠ	[qː]
Кк кк	Kk kk	کّ	[kː]
Кь кь	Ꝗ ꝗ	ق	[qʼ]
КӀ кӀ	Ⱪ ⱪ	ࢰ	[kʼ]
Л л	L l	ل	[l]
М м	M m	م	[m]
Н н	N n	ن	[n]
О о	O o	اؤ	[o]
Оь оь	Ɵ ɵ	اۊ	[oˤ]~[ø]
П п	P p	پ	[p]
Пп пп	Pp pp	پّ	[pː]
ПӀ пӀ	Ҏ ҏ	ڢ	[pʼ]
Р р	R r	ر	[r]
С с	S s	س	[s]
Сс сс	Ss ss	سّ	[sː]
Т т	T t	ت	[t]
Тт тт	Tt tt	تّ	[tː]
ТӀ тӀ	T̨ t̨	ط	[tʼ]
У у	U u	او	[u], [y]
Ф ф	F f^[11]	ف	[f]
Х х	X x	خ	[χ]
Хх хх	Xx xx	خّ	[χː]
Хъ хъ	Ӿ ӿ	څ	[q]
Хь хь	Ҳ ҳ	ؼ	[x]
Хьхь хьхь	Ҳҳ ҳҳ	ؼّ	[xː]
ХӀ хӀ	ħ^[11]	ح	[ħ]
Ц ц	Ꞩ ꞩ	ڝ	[ʦ]
Цц цц	Ꞩꞩ ꞩꞩ	ڝّ	[ʦː]
ЦӀ цӀ	Ⱬ ⱬ	ڗ	[ʦʼ]
Ч ч	C c	چ	[ʧ]
Чч чч	Cc cc	چّ	[ʧː]
ЧӀ чӀ	Ç ç^[11]	ڃ	[ʧʼ]
Ш ш	Ş ş	ش	[ʃ]
Щ щ	Şc şc	شّ	[ʃʷ]
Ъ ъ	’	ئ	[ʔ]
Ы ы	-	-
Ь ь	-	-
Э э	E e	اە	[e]
Ю ю	Ju ju, Ɵ ɵ	اۊ	[ju], [y]
Я я	Ja ja, Ə ə	أ	[ja], [æ]
-	ⱨ^[11]	ع
-	Ꞓ ꞓ^[11]	ڃ

Perso-Arabic	Cyrillic	Latin	IPA
آ / ـا	А а	A a	[a], [ə], [ɛ]
أ	Аь аь	Ə ə	[æ]~[ɛ]
ب	Б б	B b	[b]
ت	Т т	T t	[t]
تّ	Тт тт	Tt tt	[t:]
ث	С с	S s	[s]
پ	П п	P p	[p]
پّ	Пп пп	Pp pp	[p:]
ج	Ж ж	Ƶ ƶ	[ʒ]
ح	ХӀ хӀ	Ħ ħ	[ħ]
خ	Х х	X x	[χ]
خّ	Хх хх	Xx xx	[χ:]
څ	Хъ хъ	Ӿ ӿ	[q]
چ	Ч ч	C c	[ʧ]
چّ	Чч чч	Cc cc	[ʧ:]
ڃ	ЧӀ чӀ	Ç ç	[ʧʼ]
د	Д д	D d	[d]
ذ	З з	Z z	[z]
ر	Р р	R r	[r]
ز	З з	Z z	[z]
ڗ	ЦӀ цӀ	Ⱬ ⱬ	[ʦʼ]
ژ	Ж ж	Ƶ ƶ	[ʒ]
س	С с	S s	[s]
سّ	Сс сс	Ss ss	[s:]
ش	Ш ш	Ş ş	[ʃ]
شّ	Щ щ	Şc şc	[ʃʷ]
ص	С с	S s	[s]
ض	З з	Z z	[z]
ڝ	Ц ц	Ꞩ ꞩ	[ʦ]
ڝّ	Цц цц	Ꞩꞩ ꞩꞩ	[ʦ:]
ط	ТӀ тӀ	T̨ t̨	[tʼ]
ظ	З з	Z z	[z]
ع	Ъ ъ	’	[ʔ]
غ	Гъ гъ	Ƣ ƣ	[ʁ]
ڠ	Къ къ	Q q	[qː]
ف	Ф ф	F f	[f]
ڢ	ПӀ пӀ	Ҏ ҏ	[pʼ]
ق	Кь кь	Ꝗ ꝗ	[qʼ]
ک	К к	K k	[k]
کّ	Кк кк	Kk kk	[k:]
گ	Г г	G g	[g]
ࢰ	КӀ кӀ	Ⱪ ⱪ	[kʼ]
ؼ	Хь хь	Ҳ ҳ	[x]
ؼّ	Хьхь хьхь	Ҳҳ ҳҳ	[x:]
ل	Л л	L l	[l]
م	М м	M m	[m]
ن	Н н	N n	[n]
و	В в	V v	[w]~[β]
اؤ / ؤ	О о	O o	[o]
اۊ / ۊ	Оь оь	Ɵ ɵ	[oˤ]~[ø]
او / و	У у	U u	[u], [y]
ھ	Гь гь	H h	[h]
اە / ە	Е е Э э	E e	[e]
ی	Й й	J j	[j]
ای / ی	И и	I i	[i], [y]
ئ	Ъ ъ	’	[ʔ]

Tatabahasa

Lak adalah bahasa ergatif-absolutif dengan inventori kes yang kaya. Bentuk kes asasnya adalah:^[12]


Absolutif	-Ø
Genitif/Ergatif/Instrumental	-l
Datif	-n
Ablatif General	-š:a
Komitatif	-š:al
Instrumental, Penyebab	-ynu
Komparatif	-yar
Posesif/Adesif	-(a)x
Alatif General	-x:un
Sirkumesif	-xlu

Lak adalah salah satu daripada beberapa bahasa Kaukasia Timur Laut yang mempunyai persetujuan verba untuk orang. Secara amnya, ia hanya membezakan antara peserta tindakan bercakap dan peserta bukan tindakan bercakap. Dengan kata lain, penanda persetujuan orang pertama dan kedua adalah sama.^[13]

	Tunggal	Jamak
1,2	-ra	-ru
3	-r / -ri / -∅

Kata ganti bebas dalam bahasa Lak membezakan orang pertama dan kedua.^[5]

	Tunggal		Jamak
	Absolutif	Oblik
1	na	tːu-	žu(-)
2	ina	wi-	zu(-)

Rujukan

1 2 P. K. Uslar. Этнография Кавказа [Ethnography of the Caucasus]. Языкознание [Linguistics]. 4. Лакский язык [The Lak language]. Tbilisi, 1890.
↑ Словарь арабских и персидских лексических заимствований в лакском языке [Dictionary of Arabic and Persian lexical borrowings in Lak language]. N. B. Kurbaytayeva, I. I. Efyendiyev. Makhachkala, 2002.
↑ Илчи – Lak newspaper Diarkibkan 2011-08-18 di Wayback Machine
↑ Consonant Systems of the North-East Caucasian Languages on TITUS DIDACTICA
1 2 3 Schulze, Wolfgang (2007), The Lak Language – Лакку маз – A Quick Reference (PDF)
↑ Catford, J. C. (1977). "Mountain of Tongues: The Languages of the Caucasus". Annual Review of Anthropology. 6: 283–314. doi:10.1146/annurev.an.06.100177.001435. JSTOR 2949334.
↑ Anderson, Gregory D. S. (1997). Lak phonology. Kaye A (ed.), Phonologies of Asia and Africa (including the Caucasus): University of Chicago.
↑ "Новый алфавит для народностей Дагестана". Культура и письменность Востока. Баку. 1928. m/s. 176–177. Diarkibkan daripada yang asal pada 2022-04-02.
↑ "Lakh romanization" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Institute of the Estonian Language. 2003-04-27. Diarkibkan (PDF) daripada yang asal pada 2015-04-27. Dicapai pada 2016-02-13.
↑ Yevlampiev, Ilya; Pentzlin, Karl; Joomagueldinov, Nurlan. (2011, May 20) Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages - Unicodehttps://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf
1 2 3 4 5 Removed in 1932
↑ Schulze 2007, m/s. 5.
↑ Helmbrecht, J. (1996). "The Syntax of Personal Agreement in East Caucasian Languages". Sprachtypol. Univ. Frsch. (STUF) 49:127–48. Cited in Bhat, D.N.S. 2004. Pronouns. Oxford: Oxford University Press. p. 26.

Bacaan lanjut

Friedman, Victor A. (2021). "Lak". Dalam Maria Polinsky (penyunting). The Oxford Handbook of Languages of the Caucasus. Oxford Handbooks. Oxford University Press. m/s. 201–241. doi:10.1093/oxfordhb/9780190690694.013.11. ISBN 9780190690694. accessed 1 July 2026.

Pautan luar

[6] Bunyi yang ditranskripsikan di sini sebagai hentian glotal dinamakan secara agak samar sebagai "konsonan laringeal glotal" oleh kedua-dua sumber.

[uslar-1] 1 2 P. K. Uslar. Этнография Кавказа [Ethnography of the Caucasus]. Языкознание [Linguistics]. 4. Лакский язык [The Lak language]. Tbilisi, 1890.

[2] Словарь арабских и персидских лексических заимствований в лакском языке [Dictionary of Arabic and Persian lexical borrowings in Lak language]. N. B. Kurbaytayeva, I. I. Efyendiyev. Makhachkala, 2002.

[3] Илчи – Lak newspaper Diarkibkan 2011-08-18 di Wayback Machine

[TITUS-4] Consonant Systems of the North-East Caucasian Languages on TITUS DIDACTICA

[SchulzeLak-5] 1 2 3 Schulze, Wolfgang (2007), The Lak Language – Лакку маз – A Quick Reference (PDF)

[7] Catford, J. C. (1977). "Mountain of Tongues: The Languages of the Caucasus". Annual Review of Anthropology. 6: 283–314. doi:10.1146/annurev.an.06.100177.001435. JSTOR 2949334.

[8] Anderson, Gregory D. S. (1997). Lak phonology. Kaye A (ed.), Phonologies of Asia and Africa (including the Caucasus): University of Chicago.

[9] "Новый алфавит для народностей Дагестана". Культура и письменность Востока. Баку. 1928. m/s. 176–177. Diarkibkan daripada yang asal pada 2022-04-02.

[10] "Lakh romanization" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Institute of the Estonian Language. 2003-04-27. Diarkibkan (PDF) daripada yang asal pada 2015-04-27. Dicapai pada 2016-02-13.

[11] Yevlampiev, Ilya; Pentzlin, Karl; Joomagueldinov, Nurlan. (2011, May 20) Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages - Unicodehttps://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf

[И-12] 1 2 3 4 5 Removed in 1932

[FOOTNOTESchulze20075-13] Schulze 2007, m/s. 5.

[14] Helmbrecht, J. (1996). "The Syntax of Personal Agreement in East Caucasian Languages". Sprachtypol. Univ. Frsch. (STUF) 49:127–48. Cited in Bhat, D.N.S. 2004. Pronouns. Oxford: Oxford University Press. p. 26.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[a]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]