Carvaka Darsana

Carvaka (Sanskrit: चार्वाक; IAST: Cārvāka), merupakan antara aliran-aliran materialisme falsafah India. Falsafah ini juga dikenali sebagai Lokayata-mata. Aliran ini bersifat ateistik, naturalistik dan menolak kewujudan unsur-unsur luar tabii. Carvaka menerima persepsi langsung, empirisisme dan inferens bersyarat sebagai sumber pengetahuan yang sah, mengamalkan skeptisisme falsafah dan menolak ritualisme.^[1] Dengan kata lain, epistemologi Carvaka berpendapat bahawa apabila seseorang membuat kesimpulan tentang sesuatu kebenaran berdasarkan sekumpulan pemerhatian atau kebenaran yang ada, dia hendaklah mengakui masih terdapat unsur keraguan; pengetahuan yang diperoleh melalui inferens adalah bersyarat.

Ia merupakan suatu sistem kepercayaan yang mempunyai kedudukan yang jelas dalam masyarakat India purba. Brihaspati, seorang ahli falsafah, secara tradisinya dianggap sebagai pengasas falsafah Carvaka atau Lokayata, walaupun sesetengah sarjana mempertikaikan perkara ini.^[2] Carvaka berkembang pada zaman pembaharuan agama Hindu pada milenium pertama SM^[3] dan dianggap sebagai salah satu pendahulu falsafah kepada aliran-aliran heterodoks yang muncul kemudiannya atau berkembang sezaman dengannya, seperti Ajñana, Ajivika, Jainisme dan Buddhisme. Ajaran-ajarannya diketahui melalui himpunan sumber sekunder bersejarah, termasuk karya-karya yang terdapat dalam shastra, sutra dan puisi epik India.

Carvaka dikategorikan sebagai salah satu daripada aliran nastika atau aliran ‘heterodoks’ dalam falsafah India.^[4]

Walau apa pun kelemahan yang terdapat dalam pemikiran mereka, kaum Carvaka sememangnya telah memaksa para ahli falsafah generasi kemudian untuk meninggalkan sikap dogmatik, di samping merangsang mereka supaya berfikir secara bebas dan kritis.^[5]

Etimologi

Carvaka

Etimologi perkataan Carvaka (Sanskrit: चार्वाक) tidak dapat dipastikan. Bhattacharya memetik ahli tatabahasa Hemacandra yang menyatakan bahawa perkataan carvaka berasal daripada akar kata carv, yang bermaksud ‘mengunyah’: “Seorang Carvaka mengunyah diri (carvaty atmanam carvakah).” Hemacandra merujuk kepada karya tatabahasa beliau sendiri, Unadisutra 37, yang berbunyi: mavaka-syamaka-vartaka-jyontaka-guvaka-bhadrakadayah. Setiap perkataan ini berakhir dengan akhiran aka dan terbentuk secara tidak teratur. Hal ini mungkin juga merujuk kepada prinsip hedonistik falsafah tersebut yang menggalakkan seseorang untuk “makan, minum dan bersuka ria”.^[6]

Sebahagian sarjana lain berpendapat bahawa istilah ini bermaksud ‘pertuturan yang menyenangkan’ atau, dalam pengertian yang menghina, ‘pandai berkata-kata manis’, yang berasal daripada bahasa Sanskrit caru, yang bermaksud ‘menyenangkan’, dan vac, yang bermaksud ‘pertuturan’ (yang menjadi vak dalam bentuk nominatif tunggal dan dalam kata majmuk).

Satu lagi hipotesis menyatakan bahawa istilah tersebut merupakan eponim, iaitu nama aliran itu berasal daripada nama pengasasnya, Carvaka, yang dikatakan merupakan murid Brihaspati.^[7]

Perkataan ‘Carvaka’ sendiri telah ditafsirkan sebagai ‘orang yang bertutur dengan manis’ (daripada caru = manis, indah; vak = pertuturan) atau sebagai seseorang yang hidup untuk ‘makan’ (daripada akar kata carv = makan atau menikmati).

Istilah ‘Lokayata’ pula bermaksud ‘terbatas kepada dunia pengalaman biasa’. Kedua-dua nama ini menggambarkan sifat sistem pemikiran tersebut.

Lokayata

Menurut dakwaan Debiprasad Chattopadhyaya, nama tradisional bagi Carvaka ialah Lokayata. Ia dinamakan Lokayata kerana aliran ini tersebar luas (ayatah) dalam kalangan masyarakat (lokesu), dan merujuk kepada pandangan dunia yang dianuti oleh masyarakat. Dari segi makna kamus, Lokayata (Sanskrit: लोकायत) membawa maksud “mengarah kepada dunia, bertujuan kepada dunia, bersifat keduniaan”. Dalam karya-karya dari awal hingga pertengahan abad ke-20, etimologi Lokayata telah diberikan pelbagai tafsiran. Hal ini sebahagiannya disebabkan oleh ketiadaan sumber-sumber utama, sehingga maknanya terpaksa dirumuskan berdasarkan sumber-sumber sekunder yang mempunyai tafsiran yang berbeza-beza. Sebagai contoh, nama Lokayata terdapat dalam Arthashastra karya Chanakya, yang merujuk kepada tiga anvikshiki (Sanskrit: अन्वीक्षिकी), yang secara harfiah bermaksud “meneliti melalui penaakulan”, iaitu falsafah yang berasaskan logik: Yoga, Samkhya dan Lokayata.

Walau bagaimanapun, Lokayata dalam Arthashastra tidak membawa maksud anti-Veda. Sebaliknya, istilah tersebut menunjukkan bahawa Lokayata merupakan sebahagian daripada ilmu pengetahuan yang berkaitan dengan tradisi Veda. Dalam konteks ini, Lokayata merujuk kepada logik atau ilmu perbahasan (“kritikan”). Rudolf Franke menterjemahkan Lokayata ke dalam bahasa Jerman sebagai “logisch beweisende Naturerklärung”, yang bermaksud “penjelasan tentang alam yang dibuktikan secara logik”.

Dalam kesusasteraan Jain abad ke-8 M, iaitu Saddarsanasamuccaya karya Haribhadra, Lokayata dinyatakan sebagai aliran Hindu yang berpendirian bahawa “tiada Tuhan, tiada samsara (kelahiran semula), tiada karma, tiada kewajipan, tiada hasil daripada jasa kebajikan dan tiada dosa”.

Karya Sanskrit agama Buddha, Divyavadana, yang dianggarkan berasal dari sekitar 200–350 M, turut menyebut Lokayata. Di dalamnya, Lokayata disenaraikan sebagai salah satu bidang yang dipelajari dan digunakan dalam pengertian “ilmu logik teknikal”.

Shantarakshita dan Adi Shankara menggunakan istilah lokayata untuk merujuk kepada materialisme. Adi Shankara menggunakan istilah Lokayata, dan bukannya Carvaka.

Dalam ulasan Silanka terhadap Sutra-krtanga, iaitu karya dalam kesusasteraan Prakrit Jain yang merupakan antara teks Agama Jain yang tertua, beliau menggunakan empat istilah bagi merujuk kepada Carvaka, iaitu:

Brhaspatya
Lokayata
Bhutavadin
Vamamargin^[8]

Sumber

Tiada teks asas aliran ini yang masih wujud hingga kini. Maklumat mengenainya terpaksa diperoleh daripada pelbagai karya lain yang menghuraikan pandangan-pandangan Carvaka, malah kadangkala memetik kata-kata daripada karya mereka, dengan tujuan khusus untuk menyangkal dan mengkritik pandangan tersebut.

Sukar untuk dibuktikan sama ada benar-benar pernah wujud seorang pengasas aliran ini yang bernama Carvaka; kemungkinan besar, tokoh sedemikian tidak pernah wujud. Nama Brhaspati, putera Loka, kadangkala disebut sebagai pengasas sistem pemikiran ini.

Falsafah

Sistem Carvaka menerima pratyaksa, iaitu persepsi langsung, sebagai satu-satunya pramana atau sumber pengetahuan yang sah, dan menolak bahkan anumana, iaitu inferens atau kesimpulan berdasarkan penaakulan. Oleh sebab itu, sistem ini hanya mengakui empat unsur, iaitu prthvi (bumi), ap (air), tejas (api) dan vayu (udara), sebagai zat asas yang membentuk alam ini.

Carvaka menafikan kewujudan Tuhan dan atman atau jiwa. Menurut pandangan ini, kesedaran merupakan hasil kimiawi yang terhasil daripada gabungan unsur-unsur yang membentuk tubuh badan. Kama, iaitu kenikmatan atau keseronokan yang diperoleh di sini dan sekarang, merupakan satu-satunya matlamat kehidupan. Artha, iaitu kekayaan atau harta benda, merupakan sarana untuk mencapai kenikmatan tersebut.

Manusia dianjurkan supaya memperoleh sebanyak mungkin kenikmatan daripada kehidupan sebelum terlambat. Dalam proses ini, seseorang tidak perlu memberikan perhatian kepada dharma, mahupun terikat dengan sebarang pertimbangan moral atau etika. Moksha, atau pembebasan, dianggap sebagai suatu mitos. Oleh sebab kematian merupakan pengakhiran kehidupan dan tiada kehidupan kelahiran semula, kehidupan tidak perlu dipenuhi dengan ‘segala jerih payah’, kecuali usaha yang diperlukan untuk memperoleh kenikmatan.

Carvaka kadangkala dibahagikan kepada dua kelompok: dhurta, iaitu golongan yang kasar atau rendah pemikirannya, dan susiksita, iaitu golongan yang terpelajar atau berbudaya. Golongan pertama merupakan materialis tegar yang hanya berminat kepada pemuasan kasar naluri kebinatangan. Golongan kedua, yang diwakili oleh Vatsyayana dan tokoh-tokoh lain, turut menerima dharma atau kehidupan yang benar dan beretika di samping artha dan kama, serta menekankan keperluan kawalan diri dan disiplin dalam kehidupan.

Dehatmavada

Menurut sistem ini, tidak wujud atman atau jiwa yang kekal dan berterusan, yang berbeza daripada serta melampaui deha atau tubuh fizikal. Deha (tubuh) itu sendiri ialah atman (jiwa). Hakikat bahawa kita mengatakan, “Saya gemuk”, “Saya kurus”, “Saya sakit” dan sebagainya menunjukkan bahawa pada hakikatnya, kitalah tubuh itu sendiri.^[9]

Sudah tentu terdapat kesedaran dalam tubuh yang hidup. Namun, kesedaran ini merupakan hasil daripada unsur-unsur jirim seperti bumi dan air, sebagaimana proses penapaian bahan-bahan tertentu menghasilkan sifat yang memabukkan.

Kelangsungan hidup manusia selepas kematian dalam apa-apa bentuk sekalipun tidak dapat dilihat dan tidak dapat dibuktikan.

Oleh itu, manfaatkanlah sebaik-baiknya dunia ini selagi masih hidup di dalamnya dan janganlah memikirkan tentang kehidupan selepas mati.

Inilah inti pati aliran materialisme ini.

Lihat juga

Rujukan

↑ Tiwari, KN (1998). Classical Indian Ethical Thought. Motilal Banarsidass. ISBN 978-8120816077.
↑ Bhattacharya, Ramakrishna (2002). "Cārvāka Fragments: A New Collection". Journal of Indian Philosophy. 30 (6): 597–640. doi:10.1023/A:1023569009490. S2CID 169948463.
↑ Quack, Johannes (2011). Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-981261-5.
↑ Radhakrishnan, Sarvepalli; Moore, Charles (1957). A Source Book in Indian Philosophy. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01958-1.
↑ Swami Harshananda, A Concise Encyclopaedia of Hinduism
↑ Isaeva, N. V. (1993). Shankara and Indian Philosophy. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-1281-7.
↑ Sharma, Chandradhar (1987). A critical survey of Indian philosophy (Reprinted. ed.). Delhi: M. Banarsidass. ISBN 9788120803657.
↑ Joshi, Rasik Vihari (1987). "Lokayata in Ancient India and China" (PDF). Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute. 68 (1/4): 393–405.
↑ Swami Harshananda, A Concise Encyclopaedia of Hinduism

[1] Tiwari, KN (1998). Classical Indian Ethical Thought. Motilal Banarsidass. ISBN 978-8120816077.

[2] Bhattacharya, Ramakrishna (2002). "Cārvāka Fragments: A New Collection". Journal of Indian Philosophy. 30 (6): 597–640. doi:10.1023/A:1023569009490. S2CID 169948463.

[3] Quack, Johannes (2011). Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-981261-5.

[4] Radhakrishnan, Sarvepalli; Moore, Charles (1957). A Source Book in Indian Philosophy. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01958-1.

[5] Swami Harshananda, A Concise Encyclopaedia of Hinduism

[6] Isaeva, N. V. (1993). Shankara and Indian Philosophy. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-1281-7.

[7] Sharma, Chandradhar (1987). A critical survey of Indian philosophy (Reprinted. ed.). Delhi: M. Banarsidass. ISBN 9788120803657.

[8] Joshi, Rasik Vihari (1987). "Lokayata in Ancient India and China" (PDF). Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute. 68 (1/4): 393–405.

[9] Swami Harshananda, A Concise Encyclopaedia of Hinduism

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]