Pulau Clipperton
Nama tempatan: Île de Clipperton | |
|---|---|
 Imej satelit Pulau Clipperton pada April 2022 | |
 Kedudukan Pulau Clipperton | |
| Nama-nama lain | La Passion-Clipperton |
| Geografi | |
| Lokasi | Lautan Pasifik timur |
| Koordinat | 10°18′U 109°13′B / 10.300°U 109.217°B |
| Jenis | Atol |
| Bersebelahan dengan | Lautan Pasifik |
| Keluasan | 1.7 km2 (0.66 bt2)[1] |
| Garis Pantai | 11.8 km (7.33 mi)[1] |
| Aras tertinggi | 29 m (95 ft)[2] |
| Titik tertinggi | Batu Clipperton |
| Pentadbiran | |
| Status | Di bawah kuasa langsung Kerajaan Perancis |
| Pentadbir | Menteri yang bertanggungjawab terhadap wilayah seberang laut |
| Demografik | |
| Penduduk | 0 (2025)[3] |
Pulau Clipperton (Perancis: Île de Clipperton), yang turut dikenali secara rasmi sebagai La Passion-Clipperton, ialah sebuah atol karang tidak berpenghuni milik Perancis di bahagian timur Lautan Pasifik.[4] Pulau ini terletak kira-kira 1,080 km di barat daya Mexico dan merupakan satu-satunya atol di rantau Pasifik tropika timur. Keseluruhan sistem atol, termasuk lagunnya, berkeluasan kira-kira 8.9 km², manakala daratan yang muncul di atas paras laut hanya meliputi 1.7 km².[1]
Gelang daratan dan terumbu karang yang hampir berterusan mengelilingi sebuah lagun tertutup yang airnya payau, sangat kaya dengan nutrien dan tidak mempunyai saluran keluar terus ke laut. Sebahagian besar daratan hanya beberapa meter di atas paras laut. Batu Clipperton, singkapan batuan gunung berapi setinggi 29 m, ialah satu-satunya bentuk muka bumi yang menonjol di atol tersebut.[2]
Pelaut Perancis merekodkan atol ini pada 1711 dan menamakannya Île de la Passion. Perancis mengambil milik pulau itu secara rasmi pada 1858. Mexico kemudiannya menduduki pulau tersebut pada penghujung abad ke-19, sebelum pertikaian kedaulatan kedua-dua negara diselesaikan melalui keputusan timbang tara pada 28 Januari 1931 yang mengiktiraf kedaulatan Perancis.[3] Pulau ini kini berada di bawah kuasa langsung Kerajaan Perancis dan ditadbir oleh menteri yang bertanggungjawab terhadap wilayah seberang laut.[4]
Walaupun tidak mempunyai penduduk tetap, Clipperton mempunyai kepentingan ekologi, saintifik dan maritim. Terumbu, lagun, koloni burung laut dan hidupan marin endemiknya membentuk sebuah ekosistem terpencil yang tersendiri. Perairan wilayahnya dijadikan kawasan perlindungan biotop pada 2016, manakala semua bentuk perikanan di kawasan perlindungan itu dilarang pada 2017.[5][6] Pulau ini juga menjana zon ekonomi eksklusif Perancis seluas kira-kira 436,000 km².[3]
Nama
[sunting | sunting sumber]Nama Clipperton secara tradisinya dikaitkan dengan John Clipperton, seorang pelaut dan perampok laut Inggeris yang dikatakan melihat pulau itu pada 1705. Walau bagaimanapun, tiada catatan sezaman tentang pelayaran tersebut yang diketahui masih wujud. Nama Clipperton mula muncul pada peta Eropah pada separuh pertama abad ke-18.[2]
Pertemuan Eropah pertama yang didokumentasikan dengan jelas berlaku pada 3 April 1711 apabila kapal Perancis La Découverte dan La Princesse, yang diketuai oleh Michel Dubocage dan Mathieu Martin de Chassiron, tiba di atol tersebut. Oleh sebab tarikh itu jatuh pada Jumaat Agung, mereka menamakannya Île de la Passion, yang bermaksud “Pulau Sengsara”.[7]
Undang-undang Perancis terus menggunakan nama Île de Clipperton, tetapi pindaan yang berkuat kuasa pada Februari 2022 menetapkan bahawa pulau itu juga boleh dinamakan La Passion-Clipperton.[4] Bentuk “Pulau Clipperton” digunakan dalam rencana ini sebagai nama bahasa Melayu yang paling umum dan mudah dikenali.
Geografi
[sunting | sunting sumber]Kedudukan dan keluasan
[sunting | sunting sumber]Pulau Clipperton terletak berhampiran koordinat 10°18′ U, 109°13′ B, jauh di luar pesisir barat benua Amerika. Daratan terdekat ialah Pulau Socorro di Kepulauan Revillagigedo, kira-kira 980 km di utara, manakala pantai Mexico terletak kira-kira 1,080 km ke timur laut.[2][1] Clipperton tidak membentuk sebahagian daripada mana-mana kepulauan dan dikelilingi laut dalam.
Atol ini meliputi kira-kira 8.9 km² apabila lagun di tengahnya diambil kira. Daratan yang muncul hanya berkeluasan 1.7 km² dan garis pinggir lautnya sepanjang kira-kira 11.8 km. Habitat terumbu karang di sekeliling atol meliputi kira-kira 3.7 km².[1]
Bentuk muka bumi dan lagun
[sunting | sunting sumber]Atol ini berbentuk bujur kasar dan terdiri daripada jalur pasir serta batu kapur karang yang sempit. Sebahagian besar jalur daratan itu kurang daripada 200 m lebar, walaupun lebarnya mencecah kira-kira 400 m di sesetengah tempat. Gelang terumbu di sebelah laut hampir berterusan dan pesisir luarnya terdedah kepada ombak besar.[2]
Batu Clipperton ialah singkapan batuan gunung berapi yang terletak pada gelang atol. Dengan ketinggian kira-kira 29 m, batu itu merupakan titik tertinggi pulau dan tinggalan jelas daripada struktur gunung berapi yang menjadi asas pembentukan atol. Bahagian lain pulau kebanyakannya rendah dan terdiri daripada timbunan pasir, kerikil karang dan bahan organik.[2]
Lagun tengah tidak lagi mempunyai laluan air permukaan yang terbuka ke laut. Airnya payau dan sangat eutrofik, iaitu mengandungi kepekatan nutrien serta bahan organik yang tinggi. Pengasingan, stratifikasi air dan keadaan kimianya menyokong komuniti bakteria dan arkea yang berbeza daripada komuniti di laut terbuka.[8]
Iklim
[sunting | sunting sumber]Clipperton mengalami iklim lautan tropika yang panas dan lembap. Keadaan angin serta hujannya dipengaruhi oleh pergerakan bermusim Zon Pertemuan Antara Tropika. Kedudukannya yang terpencil menyebabkan pengaruh lautan mendominasi perubahan suhu, tetapi jumlah hujan, arah angin dan keadaan laut boleh berubah dengan ketara sepanjang tahun.[2]
Permukaan daratannya yang rendah mudah dipengaruhi oleh ombak, hakisan pesisir dan ribut tropika. Peristiwa cuaca kuat boleh mengubah bentuk beting pasir, memindahkan bahan karang dan menenggelami sebahagian jalur daratan buat sementara waktu.[2]
Alam sekitar
[sunting | sunting sumber]Ekosistem daratan
[sunting | sunting sumber]
Persekitaran daratan Clipperton telah berubah akibat gabungan proses semula jadi dan kegiatan manusia. Perlombongan guano, pembinaan petempatan sementara, penanaman pokok kelapa serta pengenalan haiwan seperti babi telah mengubah litupan tumbuhan dan hubungan antara tumbuhan, burung laut dengan ketam darat.[9]
Tumbuhan di pulau ini terutama terdiri daripada rumput, tumbuhan menjalar, belukar rendah dan kelompok pokok kelapa. Taburannya tidak sekata dan boleh berubah apabila bilangan ketam darat, keadaan hujan atau gangguan manusia berubah. Kepadatan ketam darat yang tinggi di sesetengah kawasan mengehadkan pertumbuhan anak benih dan membantu membentuk corak tumbuh-tumbuhan.[9]
Clipperton ialah tapak pembiakan penting bagi beberapa spesies burung laut, khususnya spesies dalam keluarga Sulidae. Kajian terdahulu merekodkan koloni besar Sula dactylatra dan Sula leucogaster, tetapi bilangan burung yang dilaporkan berbeza antara tinjauan dan telah berubah dari semasa ke semasa.[1]
Terumbu karang dan hidupan marin
[sunting | sunting sumber]Terumbu Clipperton ialah satu-satunya sistem atol di Pasifik tropika timur dan terumbu karang tunggal terbesar di rantau biogeografi tersebut. Terumbu pinggirnya mempunyai kawasan karang hidup yang luas dan cerun bawah laut yang turun dengan cepat ke perairan dalam.[1]
Pengasingan geografi atol ini menghasilkan gabungan spesies Pasifik tengah dan Pasifik timur serta beberapa spesies yang hanya diketahui terdapat di Clipperton. Sekurang-kurangnya tujuh spesies ikan endemik telah dikenal pasti. Antaranya termasuk ikan bidadari Clipperton, Holacanthus limbaughi, serta beberapa ikan wras dan bleni endemik.[1]
Tinjauan laut dalam pada 2016 menggunakan penyelam, kamera video berumpan, kapal selam berawak dan kamera laut dalam. Penyelidik mengenal pasti 96 takson ikan dalam tinjauan tersebut, termasuk 15 rekod baharu bagi Clipperton yang kebanyakannya berasal dari habitat laut dalam. Penyelidikan itu turut menunjukkan bahawa komposisi komuniti marin berubah dengan ketara mengikut kedalaman dan keadaan zon minimum oksigen.[1]
Kedudukan Clipperton juga menjadikannya tempat persinggahan biogeografi yang berpotensi bagi organisma yang tersebar antara kepulauan Pasifik tengah, pulau-pulau Pasifik timur dan pesisir benua Amerika. Hubungan genetik dan ekologi ini tidak sama bagi semua spesies dan masih menjadi bidang penyelidikan aktif.[1]
Perlindungan alam sekitar dan ancaman
[sunting | sunting sumber]Pada 15 November 2016, Perancis mewujudkan kawasan perlindungan biotop yang meliputi perairan dari garis air pasang hingga ke sempadan luar laut wilayah Clipperton. Peraturan itu melindungi habitat beberapa spesies karang, jerung, pari, ikan, penyu dan mamalia laut serta melarang kegiatan seperti pembuangan sisa, pengambilan bahan, pengenalan spesies dan penyelaman tanpa kebenaran.[5] Pindaan pada 16 Januari 2017 menambah larangan terhadap semua bentuk perikanan marin dalam lingkungan kawasan perlindungan tersebut.[6]
Kajian yang diterbitkan pada 2019 melaporkan bahawa kapal penangkap tuna dan jerung, termasuk kapal yang tidak mempunyai kebenaran, masih diperhatikan di sekitar Clipperton. Para penyelidik mentafsirkan kekurangan jerung dewasa dan perubahan pada sesetengah koloni burung laut sebagai petunjuk tekanan perikanan, walaupun tahap serta punca perubahan itu tidak dapat ditentukan hanya melalui satu tinjauan.[1]
Sisa plastik, pelampung perikanan, bahagian kapal dan tinggalan petempatan terdahulu turut direkodkan di daratan. Sebuah laporan kerajaan Perancis pada 2016 menyatakan bahawa pengumpulan bahan tersebut menimbulkan risiko pencemaran dan memerlukan pembersihan secara berperingkat.[7]
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Penemuan dan pengambilalihan Perancis
[sunting | sunting sumber]John Clipperton dikatakan telah melihat pulau tersebut pada 1705, tetapi kisah itu tidak disokong oleh catatan pelayaran sezaman yang diketahui. Pertemuan pertama yang mempunyai dokumentasi terperinci ialah ketibaan La Découverte dan La Princesse pada 3 April 1711. Michel Dubocage dan Mathieu Martin de Chassiron menamakan atol itu Île de la Passion sempena Jumaat Agung.[2][7]
Pada 17 November 1858, pegawai tentera laut Victor Le Coat de Kerveguen mengisytiharkan pengambilalihan pulau tersebut bagi pihak Perancis berdasarkan arahan kerajaan Napoleon III. Perisytiharan itu diterbitkan dan menjadi asas tuntutan rasmi Perancis.[7]
Eksploitasi guano dan petempatan Mexico
[sunting | sunting sumber]Deposit guano menarik perhatian syarikat dan pengusaha Amerika Syarikat, Britain, Perancis serta Mexico pada penghujung abad ke-19. Kegiatan perlombongan berlaku secara tidak tetap kerana kesukaran pendaratan, bekalan air tawar yang terhad dan jarak pulau dari pelabuhan utama.[2]
Pada 13 Disember 1897, kapal meriam Mexico Demócrata mendarat di Clipperton dan menaikkan bendera Mexico. Perancis membantah tindakan itu melalui saluran diplomatik. Pada 1906, Mexico membina sebuah pangkalan, rumah api dan petempatan bagi pekerja guano, anggota tentera serta keluarga mereka. Penduduknya pada suatu ketika berjumlah kira-kira 100 orang.[7]
Bekalan ke pulau itu semakin terganggu selepas tercetusnya Revolusi Mexico. Apabila hubungan dengan tanah besar terputus semasa Perang Dunia Pertama, penyakit, kekurangan makanan dan kemalangan menyebabkan sebahagian besar penduduk meninggal dunia. Pada 1917, sebuah kapal Amerika Syarikat menemui dan membawa pulang 11 orang yang masih hidup, terdiri daripada empat wanita dan tujuh kanak-kanak.[7] Petempatan tetap di pulau itu berakhir selepas penyelamatan tersebut.
Timbang tara kedaulatan
[sunting | sunting sumber]Perancis dan Mexico menandatangani persetujuan timbang tara pada 2 Mac 1909. Kedua-dua negara bersetuju menyerahkan pertikaian mereka kepada Raja Victor Emmanuel III dari Itali, dengan keputusan yang akan diterima sebagai muktamad.[7]
Keputusan timbang tara bertarikh 28 Januari 1931 menyatakan bahawa pengambilalihan Perancis pada 1858 telah mewujudkan kedaulatan yang sah dan bahawa Perancis tidak kehilangan haknya akibat ketiadaan petempatan kekal. Oleh itu, kedaulatan ke atas Clipperton diberikan kepada Perancis.[10]
Mexico kemudiannya menerima keputusan tersebut. Pada 1934, Perlembagaan Mexico dipinda untuk mengeluarkan Clipperton daripada takrif wilayah negara itu.[11] Oleh sebab itu, Clipperton tidak dianggap sebagai wilayah yang kini dipertikaikan antara Perancis dengan Mexico.
Perang Dunia Kedua dan penyelidikan saintifik
[sunting | sunting sumber]Pada 11 Disember 1944, semasa Perang Dunia Kedua, Tentera Laut Amerika Syarikat menempatkan pasukan pemerhati bersenjata dan sebuah stesen laporan cuaca di Clipperton. Penempatan itu bersifat sementara dan kerajaan Amerika Syarikat mengakui kedudukan pulau tersebut sebagai wilayah Perancis.[11]
Misi saintifik menjadi semakin kerap sejak pertengahan abad ke-20. Kajian awal menumpukan geografi, geologi, burung laut, tumbuh-tumbuhan, terumbu dan fauna pesisir. Sebuah ekspedisi antara disiplin yang besar dijalankan pada 2005 dengan penyertaan institusi penyelidikan Perancis dalam bidang biologi marin, ekologi, mikrobiologi, geografi dan sains atmosfera.[3]
Ekspedisi berikutnya meluaskan penyelidikan ke perairan mesofotik dan laut dalam. Tinjauan 2016, misalnya, merekodkan habitat hingga kedalaman hampir 1,500 m dan menyediakan data asas untuk menilai perubahan biodiversiti, tekanan perikanan serta kesan perubahan keadaan lautan.[1]
Status politik dan pentadbiran
[sunting | sunting sumber]Kerangka perundangan
[sunting | sunting sumber]Perkara 72-3 Perlembagaan Perancis menetapkan bahawa undang-undang menentukan aturan perundangan dan organisasi khusus bagi Clipperton.[12] Pulau ini bukan sebuah jabatan, rantau, kolektiviti wilayah atau komun. Kod Geografi Rasmi Perancis mengklasifikasikannya sebagai wilayah seberang laut yang tidak dibahagikan kepada komun.[13]
Sejak pindaan statut pada 2022, undang-undang dan peraturan Perancis berkuat kuasa secara langsung di pulau itu. Clipperton diletakkan di bawah kuasa langsung Kerajaan Perancis, manakala menteri yang bertanggungjawab terhadap wilayah seberang laut menjalankan semua kuasa pentadbiran. Tanggungjawab menteri merangkumi ketenteraman awam, pentadbiran perkhidmatan negara dan pemeliharaan alam sekitar serta warisan semula jadi.[4]
Pulau ini tidak mempunyai penduduk tetap, majlis tempatan, pihak berkuasa yang dipilih atau pusat pentadbiran di lokasi. Pentadbirannya dilaksanakan melalui kementerian dan agensi kerajaan Perancis dari luar pulau.[3][13]
Sebuah majlis penasihat ditubuhkan melalui dekri pada Disember 2023. Majlis yang mempunyai 13 orang anggota itu terdiri daripada wakil kementerian berkaitan serta pakar dalam bidang saintifik, alam sekitar dan perikanan. Majlis tersebut memberikan pandangan mengenai peraturan, penyelidikan, perlindungan daratan dan laut, zon ekonomi eksklusif serta kegiatan perikanan.[14]
Akses dan kegiatan
[sunting | sunting sumber]Kecuali dalam keadaan darurat yang melibatkan keselamatan nyawa, kapal atau pesawat, tindakan berlabuh di perairan pedalaman, mendarat, tinggal atau menjalankan sebarang kegiatan di pulau memerlukan kebenaran menteri yang bertanggungjawab terhadap wilayah seberang laut.[4]
Peraturan 2023 menetapkan tatacara permohonan yang berbeza bagi pemohon Perancis dan asing. Kebenaran menyatakan kegiatan yang dibenarkan, syarat pelaksanaannya dan tempoh sah yang tidak melebihi tiga bulan bagi setiap kelulusan. Kebenaran boleh diubah, digantung atau ditarik balik atas sebab perlindungan alam sekitar, ketenteraman awam atau pertahanan negara.[14]
Kawalan akses bertujuan mengurangkan gangguan terhadap ekosistem, memastikan keselamatan ekspedisi dan membolehkan pihak berkuasa menyelia kegiatan saintifik, perikanan serta penggunaan ruang maritim. Clipperton tidak dibangunkan sebagai destinasi pelancongan biasa dan lawatan persendirian tidak terkecuali daripada syarat kebenaran.
Ruang maritim dan kepentingan serantau
[sunting | sunting sumber]Walaupun daratannya kecil, Clipperton menjana zon ekonomi eksklusif Perancis seluas kira-kira 436,000 km² di Pasifik utara-timur.[3] Ruang maritim ini memberikan Perancis hak berdaulat berhubung penerokaan, pemuliharaan dan pengurusan sumber semula jadi menurut undang-undang laut antarabangsa.
Kepentingan Clipperton tidak hanya berkaitan keluasan perairannya. Kedudukannya berdekatan laluan migrasi tuna, jerung, penyu, mamalia laut dan burung laut menjadikannya penting bagi penyelidikan tentang hubungan ekologi antara pulau-pulau Pasifik timur.[1]
Pada 2023, Perancis menyertai Koridor Marin Pemuliharaan Pasifik Tropika Timur melalui Clipperton dan zon ekonomi eksklusifnya. Kerangka serantau tersebut melibatkan kerjasama pemuliharaan dengan negara-negara yang mempunyai kawasan marin penting di Pasifik tropika timur dan mengiktiraf hubungan biogeografi antara Clipperton dengan pulau-pulau lain di rantau itu.[15]
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Friedlander, Alan M.; Giddens, Jonatha; dll. (2019-07-16). "Marine biodiversity from zero to a thousand meters at Clipperton Atoll (Île de La Passion), Tropical Eastern Pacific". PeerJ (dalam bahasa Inggeris). 7: e7279. doi:10.7717/peerj.7279. PMC 6640628.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Sachet, Marie-Hélène (1962). "Geography and land ecology of Clipperton Island". Atoll Research Bulletin (dalam bahasa Inggeris). 86: 1–115. doi:10.5479/si.00775630.86.1.
- 1 2 3 4 5 6 "Île de la Passion-Clipperton" (dalam bahasa Perancis). Ministère chargé des Outre-mer. 2025-11-04. Dicapai pada 2026-07-28.
- 1 2 3 4 5 "Loi n° 55-1052 du 6 août 1955 portant statut des Terres australes et antarctiques françaises et de l'île de La Passion-Clipperton". Légifrance (dalam bahasa Perancis). République française. Dicapai pada 2026-07-28.
- 1 2 "Arrêté du 15 novembre 2016 relatif à la protection du biotope des eaux territoriales de l'île de Clipperton". Légifrance (dalam bahasa Perancis). République française. 2016-11-15. Dicapai pada 2026-07-28.
- 1 2 "Arrêté du 16 janvier 2017 modifiant l'arrêté du 15 novembre 2016 relatif à la protection du biotope des eaux territoriales de l'île de Clipperton". Légifrance (dalam bahasa Perancis). République française. 2017-01-16. Dicapai pada 2026-07-28.
- 1 2 3 4 5 6 7 Folliot, Philippe (2016-06-09). "Assurer la gestion durable et la protection de l'unique territoire français du Pacifique nord : valoriser l'île de La Passion (Clipperton) par l'implantation d'une station scientifique à caractère international" (PDF) (dalam bahasa Perancis). Gouvernement français. m/s. 12–16. Dicapai pada 2026-07-28.
- ↑ Galand, Pierre E.; dll. (2012). "Phylogenetic and functional diversity of Bacteria and Archaea in a unique stratified lagoon, the Clipperton atoll (N Pacific)". FEMS Microbiology Ecology (dalam bahasa Inggeris). 79 (1): 203–217. doi:10.1111/j.1574-6941.2011.01209.x.
- 1 2 Jost, Christian; Andréfouët, Serge (2006). "Long-term natural and human perturbations and current status of Clipperton Atoll, a remote island of the Eastern Pacific". Pacific Conservation Biology (dalam bahasa Inggeris). 12: 207–217. doi:10.1071/PC060207.
- ↑ Victor Emmanuel III (1932). "Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty Over Clipperton Island". American Journal of International Law (dalam bahasa Inggeris). 26 (2): 390–394. doi:10.2307/2189369.
- 1 2 "Memorandum by the Acting Secretary of State to President Roosevelt". Foreign Relations of the United States: Diplomatic Papers, 1945, Europe, Volume IV (dalam bahasa Inggeris). Office of the Historian, United States Department of State. 1945-01-15. Dicapai pada 2026-07-28.
- ↑ "Article 72-3 de la Constitution du 4 octobre 1958". Légifrance (dalam bahasa Perancis). République française. Dicapai pada 2026-07-28.
- 1 2 "Code officiel géographique au 1er janvier 2026" (dalam bahasa Perancis). Institut national de la statistique et des études économiques. 2026. Dicapai pada 2026-07-28.
- 1 2 "Décret n° 2023-1182 du 13 décembre 2023 relatif à l'administration de l'île de La Passion-Clipperton". Légifrance (dalam bahasa Perancis). République française. 2023-12-13. Dicapai pada 2026-07-28.
- ↑ "Protection des écosystèmes : la France rejoint le Corridor marin de conservation du Pacifique tropical" (dalam bahasa Perancis). Ministère de la Transition écologique. 2023-03-03. Dicapai pada 2026-07-28.
Bacaan lanjut
[sunting | sunting sumber]- Charpy, Loïc, penyunting (2009). Clipperton : environnement et biodiversité d'un microcosme océanique. Patrimoines naturels (dalam bahasa Perancis). 68. Paris: Muséum national d'histoire naturelle.
- Skaggs, Jimmy M. (1989). Clipperton: A History of the Island the World Forgot (dalam bahasa Inggeris). New York: Walker and Company.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]- Pulau La Passion-Clipperton di laman Kementerian Wilayah Seberang Laut Perancis
| Antarabangsa | |
|---|---|
| Kebangsaan | |
| Lain | |
