Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne
| Akte van Verklaring van de Onafhankelijkheid van Oekraïne Акт проголошення незалежності України | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
Gedrukte versie van de Onafhankelijkheidsverklaring | ||||
| Alternatieve naam | Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne | |||
| Bewaarlocatie | Centraal Staatsarchief van de hoogste bestuursorganen van Oekraïne, Kyiv | |||
| Plaats van ontstaan | Kyiv, Verchovna Rada | |||
| Datum van ontstaan | 24 augustus 1991 | |||
| Type | onafhankelijkheidsverklaring | |||
| Inhoud | resolutie van de Opperste Sovjet van Oekraïne voor de onafhankelijkheid van Oekraïne van de Sovjet-Unie | |||
| Betrokken personen | ||||
| Auteur(s) | Levko Loekjanenko, Vjatsjeslav Tsjornovil en anderen | |||
| Kenmerken | ||||
| Taal | Oekraïens | |||
| Schrift | Cyrillisch | |||
| Details | ||||
| Verdere details | in reactie op de Augustusstaatsgreep in Moskou; opvolger van de Verklaring van Staatssoevereiniteit van Oekraïne (16 juli 1990) | |||
| ||||
De Onafhankelijkheidsverklaring van Oekraïne (formeel: Akte van Verklaring van de Onafhankelijkheid van Oekraïne; Oekraïens: Акт проголошення незалежності України, Akt proholosjennia nezalezjnosti Oekrajiny) werd op 24 augustus 1991 aangenomen door de Opperste Sovjet van Oekraïne (de Verchovna Rada).[1]
De akte maakte de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek los van de Sovjet-Unie om een onafhankelijk Oekraïne op te richten.[2][1] De verklaring werd op 1 december 1991 door een meerderheid van de Oekraïners in alle oblasten van Oekraïne bekrachtigd via een onafhankelijkheidsreferendum, waarna het land vanaf de volgende dag internationaal werd erkend. De Oekraïense onafhankelijkheid leidde op 8 december tot het Akkoord van Białowieża en op 26 december 1991 tot het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. De Onafhankelijkheidsverklaring was het hoogtepunt van de Oekraïense revolutie van 1989–1991.
Resolutie
[bewerken | brontekst bewerken].png)
TEGEN 1
ONTHOUDING 3
NIET GESTEMD 12
TOTAAL 362
BESLUIT AANGENOMEN."[3]:40:02
De akte werd aangenomen in de nasleep van de Augustusstaatsgreep in Moskou op 19–21 augustus, toen hardliners binnen de Communistische Partij van de Sovjet-Unie probeerden de controle van het Centraal Comité van de Communistische Partij over de USSR te herstellen.[1] De tekst werd grotendeels in de nacht van 23 op 24 augustus opgesteld, voornamelijk door Levko Loekjanenko, Serhiy Holovatyi, Mychajlo Horyn, Ivan Zayets en Vjatsjeslav Tsjornovil.[4]
Tijdens een spannende buitengewone zitting van 11 uur op zaterdag 24 augustus 1991[5] debatteerde de Opperste Sovjet van Oekraïne (Verchovna Rada) over de vraag of en hoe de onafhankelijkheid van Oekraïne moest worden uitgeroepen en andere gerelateerde urgente kwesties.[3] Allereerst vond er om 17.57 uur een voorlopige stemming plaats, grotendeels op aandringen van de communistische meerderheid in de Rada, die eiste dat een onafhankelijkheidsverklaring door een volksraadpleging zou worden bevestigd; anders, zo stelden zij, zou de Verklaring mogelijk niet "de wil van het volk" weerspiegelen.[3]:33:40 Het compromisvoorstel om een stemming te houden over de goedkeuring van de Onafhankelijkheidsverklaring en, indien deze zou worden aangenomen, een bevestigend referendum te houden, werd aangenomen met 321 stemmen voor, 2 stemmen tegen en 6 onthoudingen (op een totaal van 360 aanwezigen).[3]:37:40[5] Hieruit bleek dat de communisten de akte vrijwel zeker zouden steunen; toen de uitslag bekend werd gemaakt, barstte de Rada spontaan uit in gejuich, applaus en een staande ovatie.[3]:37:55 Nadat het enthousiasme in het parlement weer enigszins was weggeëbd, ging Kravtsjoek over tot de stemming over de Onafhankelijkheidverklaring van Oekraïne zelf, die om 18.00 uur met overweldigende meerderheid werd aangenomen: 346 stemmen voor, 1 tegen, 3 onthoudingen en 12 afgevaardigden die niet stemden (op een totaal van 362 aanwezigen).[1][3]:38:22–40:14
De Communistische Partij van Oekraïne (CPU), met achter de schermen de steun van haar partijgenoot en parlementsvoorzitter Leonid Kravtsjoek,[4][a] voelde zich genoodzaakt de verklaring te steunen om daarmee afstand te nemen van de staatsgreep.[5] De Eerste Secretaris van de CPU Stanislav Hurenko stelde dat het "een ramp zou zijn" als de CPU de onafhankelijkheid niet zou steunen.[5] De leden van de CPU waren van slag door het nieuws over de arrestatie in Moskou van voormalig partijleider Volodymyr Ivasjko van de Oekraïense SSR, de herondergeschikking van het Sovjetleger onder de leiders van de Russische SFSR en de verzegeling van het gebouw van het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie.[4]
Tekst
[bewerken | brontekst bewerken]
Akte van Verklaring van de Onafhankelijkheid van Oekraïne
- Gezien het levensgevaar dat Oekraïne bedreigt in verband met de staatsgreep in de USSR op 19 augustus 1991,
- In het verlengde van de duizendjarige traditie van staatsontwikkeling in Oekraïne,
- Uitgaande van het recht van een volk op zelfbeschikking overeenkomstig het Handvest van de Verenigde Naties en andere internationale rechtsdocumenten, en
- Ter uitvoering van de Verklaring van Staatssoevereiniteit van Oekraïne,
verklaart de Verchovna Rada van de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek plechtig
de onafhankelijkheid van Oekraïne en de oprichting van een onafhankelijke Oekraïense staat – OEKRAÏNE.Het grondgebied van Oekraïne is ondeelbaar en onschendbaar.
Vanaf vandaag zijn op het grondgebied van Oekraïne uitsluitend de Grondwet en de wetten van Oekraïne van kracht.
Deze wet treedt in werking op het moment van goedkeuring.
— Verchovna Rada van Oekraïne, 24 augustus 1991
Directe gevolgen
[bewerken | brontekst bewerken]Op dezelfde dag, 24 augustus, riep het parlement op tot een referendum over de steun voor de Onafhankelijkheidsverklaring.[1][5] Het voorstel om een nationaal referendum uit te schrijven kwam gezamenlijk van de oppositieleiders Ihor Joechnovsky en Dmytro Pavlytsjko van het Democratisch Blok (waarbinnen Roech de grootste factie was).[5] Het parlement stemde ook voor de oprichting van een Nationale Garde van Oekraïne en nam de bevoegdheid over alle strijdkrachten op Oekraïens grondgebied op zich.[5]
Afgezien van een luidruchtige feestvierende menigte die zich bij het parlementsgebouw had verzameld, was het die dag rustig in de straten van Kyiv en waren er nauwelijks tekenen van openlijke feestvreugde.[5]
In de dagen die volgden werden een aantal resoluties en decreten aangenomen: de nationalisatie van alle bezittingen van de CPU en de overdracht daarvan aan de Verchovna Rada en de lokale raden; het uitvaardigen van een amnestie voor alle politieke gevangenen; het opschorten van alle activiteiten van de CPU en het bevriezen van de activa en bankrekeningen van de CPU in afwachting van officieel onderzoek naar mogelijke samenwerking met de coupplegers in Moskou; het instellen van een onderzoekscommissie naar het optreden van de autoriteiten tijdens de staatsgreep; en het instellen van een commissie voor militaire aangelegenheden in verband met de oprichting van een Ministerie van Defensie van Oekraïne.[5]
Op 26 augustus 1991 heeft Hennadiy Udovenko, de permanente vertegenwoordiger van de Oekraïense SSR bij de Verenigde Naties (aangezien Sovjet-Oekraïne een oprichtingslid van de Verenigde Naties was),[6] het bureau van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties meegedeeld dat zijn permanente missie bij deze internationale organisatie officieel zal worden aangewezen als vertegenwoordiger van Oekraïne.[6][7] Diezelfde dag stemde het Uitvoerend Comité van Kyiv er ook voor om alle monumenten van communistische helden uit de openbare ruimte te verwijderen, waaronder het Lenin-monument op het centrale Plein van de Oktoberrevolutie.[5] Het Comité besloot dat het grote plein een nieuwe naam zou krijgen: Majdan Nezalezjnosti (Onafhankelijkheidsplein); dit gold ook voor het centrale metrostation eronder.[5]
Op de achtergrond een monument van Lenin dat ontmanteld wordt volgens besluit van het stadsbestuur van Kyiv.
Twee dagen later verklaarden meer dan 200.000 inwoners van de stad Lviv en de oblast Lviv zich bereid om dienst te nemen bij de Nationale Garde van Oekraïne.[8]
Bij het onafhankelijkheidsreferendum van Oekraïne op 1 december 1991 sprak de Oekraïense bevolking haar diepe en brede steun uit voor de Onafhankelijkheidsverklaring: meer dan 90% stemde voor, bij een opkomst van 84% van de kiesgerechtigden.[1][9] Het referendum vond plaats op dezelfde dag als de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen in Oekraïne; alle zes presidentskandidaten waren voorstander van onafhankelijkheid en voerden campagne voor een "ja"-stem. De goedkeuring van het referendum maakte een einde aan elke realistische kans dat de Sovjet-Unie, zelfs in beperkte vorm, bijeen zou blijven; Oekraïne was in de USSR lange tijd qua economische en politieke macht de op één na grootste macht geweest, na Rusland.
Een week na de verkiezingen ondertekende de nieuw gekozen president Leonid Kravtsjoek samen met zijn Russische en Belarussische ambtgenoten (Boris Jeltsin respectievelijk Stanislav Soesjkevitsj) het Akkoord van Białowieża, waarin werd verklaard dat de Sovjet-Unie niet langer bestond.[10] De Sovjet-Unie werd officieel ontbonden op 26 december 1991.[11]
Sinds 1992 wordt 24 augustus in Oekraïne gevierd als Onafhankelijkheidsdag.[12]
Internationale erkenning
[bewerken | brontekst bewerken]Polen en Canada waren de eerste landen die de onafhankelijkheid van Oekraïne erkenden, beide op 2 december 1991.[13][14][15] Op dezelfde dag, 2 december, werd tijdens de late-avonduitzending van het televisienieuwsprogramma Vesti gemeld dat president van de Russische SFSR Boris Jeltsin de onafhankelijkheid van Oekraïne had erkend.[16]
Tegen het einde van 1991 was er brede internationale erkenning.[13][14][15][17][18][19][20] Die maand werd de onafhankelijkheid van Oekraïne door 68 landen erkend, en in 1992 volgden nog eens 64 landen.[20] De Verenigde Staten erkenden Oekraïne op 25 december 1991.[18][19] Nederland, België, Luxemburg en verschillende andere Europese landen erkenden Oekraïne op oudjaarsdag 1991. In januari 1992 keurde de Amerikaanse president George H. W. Bush een programma goed voor Amerikaanse humanitaire hulp aan Oekraïne en de rest van de voormalige Sovjet-Unie, onder toezicht van de minister van Defensie.[21]
| Datum | Land |
|---|---|
| 2 december 1991 |  Polen |
.svg){kind=small} Canada | |
.svg){kind=small} Rusland[d] | |
| 3 december 1991 |  Hongarije |
| 4 december 1991 |  Letland |
.svg){kind=small} Litouwen | |
| 5 december 1991 |  Argentinië |
 Kroatië[e] | |
 Cuba | |
 Tsjecho-Slowakije | |
| 9 december 1991 |  Estland |
| 10 december 1991 | .svg){kind=small} Wit-Rusland (Belarus)[f][g] |
| 11 december 1991 |  Slovenië[e] |
| 12 december 1991 | .svg){kind=small} Georgië[f] |
| 16 december 1991 |  Bulgarije |
 Turkije | |
| 18 december 1991 |  Armenië[f] |
| 19 december 1991 |  Zweden |
| 20 december 1991 | .svg){kind=small} Kirgizië[f] |
.svg){kind=small} Turkmenistan[f] | |
| 23 december 1991 | ;_Flag_of_Kazakhstan_(1991–1992).svg){kind=small} Kazachstan[f] |
.svg){kind=small} Zwitserland | |
| 24 december 1991 | .svg){kind=small} Afghanistan |
 Noorwegen | |
| 25 december 1991 |  Iran |
 Israël | |
 Mexico | |
 Tadzjikistan[f] | |
 Verenigde Staten | |
.svg){kind=small} Joegoslavië | |
| 26 december 1991 |  Australië |
 Brazilië | |
 Duitsland | |
 India | |
 Nieuw-Zeeland | |
 Peru | |
 Sovjet-Unie[h] | |
,_Flag_of_Syria_(1980–2024).svg){kind=small} Syrië | |
 Thailand | |
 Uruguay | |
| 27 december 1991 |  Algerije |
 Cambodja | |
 China | |
.svg){kind=small} Cyprus | |
 Frankrijk | |
 Moldavië | |
 Vietnam | |
| 28 december 1991 |  Indonesië |
 Italië | |
.svg){kind=small} Japan | |
 Jordanië | |
| 29 december 1991 |  Bangladesh |
| 30 december 1991 |  Finland |
.svg){kind=small} Zuid-Korea | |
 Libanon | |
 Marokko | |
| 31 december 1991 | .svg){kind=small} België |
 Denemarken | |
 Griekenland | |
 Luxemburg | |
 Nederland | |
 Pakistan | |
 Spanje | |
 Verenigd Koninkrijk | |
| 1 januari 1992 |  Irak |
| 2 januari 1992 | .svg){kind=small} Ethiopië |
 Laos | |
 Verenigde Arabische Emiraten | |
| 3 januari 1992 |  Egypte |
.svg){kind=small} Libië | |
 Panama | |
| 4 januari 1992 | .svg){kind=small} Oezbekistan |
| 5 januari 1992 | .svg){kind=small} Bahrein |
| 7 januari 1992 |  Portugal |
| 8 januari 1992 |  Roemenië |
| 10 januari 1992 |  Guinee |
| 15 januari 1992 |  Oostenrijk[i] |
| 17 januari 1992 | .svg){kind=small} Mongolië |
| 19 januari 1992 |  IJsland |
| 22 januari 1992 |  Filipijnen |
| 24 januari 1992 |  Nepal |
| 6 februari 1992 |  Azerbeidzjan |
| 11 februari 1992 |  Botswana |
| 14 februari 1992 | .svg){kind=small} Zuid-Afrika |
| 3 maart 1992 |  Maleisië |
| 4 maart 1992 |  Madagaskar |
| 7 mei 1992 | .svg){kind=small} Rwanda |
| 2 juni 1992 |  Senegal |
| 8 juni 1992 |  Tanzania |
| 23 juli 1993 | .svg){kind=small} Macedonië |
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]- Taalwet Oekraïne 1989 (28 oktober 1989)
- Oekraïense parlementsverkiezingen 1990 (maart 1990)
- Verklaring van Staatssoevereiniteit van Oekraïne (16 juli 1990)
- Revolutie op Graniet (oktober 1990)
- Onafhankelijkheidsreferendum Oekraïne (1 december 1991)
- Akkoord van Białowieża (8 december 1991)
Noten
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ Volgens de latere officiële biografie van Kravtsjoek verliet hij de Communistische Partij op 19 augustus, maar op 22 augustus woonde hij nog de laatste vergadering van het Politburo bij; het is onduidelijk waarom.
- ↑ Ми за вільну Україну будем битись до загину
- ↑ ...неподільну і незалежну Україну! Слава Україні!
- ↑ De Russische SFSR was de facto deelrepubliek van de Sovjet-Unie tot 12 december 1991, toen het Akkoord van Białowieża werd geratificeerd door de Opperste Sovjet van de Russische Federatie, de jure tot 26 december, toen de Opperste Sovjet van de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken de gehele Unie ontbond. De erkenning van de onafhankelijkheid van Oekraïne door Rusland werd op 2 december aangekondigd door president Boris Jeltsin tijdens de late-avonduitzending van het nieuwsprogramma Vesti.[16]
- 1 2 De facto onafhankelijk, maar de jure deelrepubliek van de SFR Joegoslavië tot 15 januari 1992.
- 1 2 3 4 5 6 7 De facto onafhankelijk, maar de jure een deelrepubliek van de Sovjet-Unie tot 26 december 1991.
- ↑ Het Akkoord van Białowieża werd op deze datum geratificeerd door de Opperste Sovjet van Wit-Rusland. De formele diplomatieke betrekkingen werden op 27 december 1991 aangeknoopt.
- ↑ De USSR ontbond zichzelf, waarbij zij de onafhankelijkheid erkende van al haar voormalige deelrepublieken, met uitzondering van de Baltische republieken, waarvan de onafhankelijkheid al in september 1991 was erkend.
- ↑ De consulaire betrekkingen werden op 26 september 1991 aangeknoopt; het consulaat-generaal opende zijn deuren op 1 december 1991.
Referenties
[bewerken | brontekst bewerken]- 1 2 3 4 5 6 Magocsi, Paul R. (2010). A History of Ukraine. University of Toronto Press, 722–723. ISBN 1-4426-1021-2.
- ↑ Volodymyr Vasylenko. Non-nuclear status of Ukraine: past, present, and future (Без'ядерний статус України: минуле, сучасне, майбутнє). The Ukrainian Week. 31 mei 2018
- 1 2 3 4 5 6 (en) (uk) How the Verkhovna Rada adopted the Declaration of Independence (Hoe de Verchovna Rada de Onafhankelijkheidsverklaring aannam). Collapse: How Ukrainians Destroyed the Evil Empire. Suspilne (24 augustus 2021). Geraadpleegd op 17 mei 2026.
- 1 2 3 A reform that ruined the Soviet Union, The Ukrainian Week (10 november 2018)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Historic vote for independence. The Ukrainian Weekly (1 september 1991). Gearchiveerd op 23 maart 2014.
- 1 2 Activities of the Member States – Ukraine. Verenigde Naties. Geraadpleegd op 17 januari 2011.
- ↑ U.N. Mission stresses statehood of Ukraine. The Ukrainian Weekly (1 september 1991). Gearchiveerd op 2 mei 2016.
- ↑ NEWSBRIEFS FROM UKRAINE. The Ukrainian Weekly (1 september 1991). Gearchiveerd op 2 mei 2016.
- ↑ (en) Act of Independence. UaWarExplained.com (29 maart 2022). Geraadpleegd op 29 maart 2022.
- ↑ Robert A. Saunders & Vlad Strukov, Historical Dictionary of the Russian Federation (2010). p. 75. Scarecrow Press. ISBN 0810854759.
- ↑ Carlisle, Rodney P., Golson, J. Geoffrey (2008). Turning Points—Actual and Alternate Histories. ABC-CLIO, p. 111. ISBN 1-85109-885-2.
- ↑ Publications, USA International Business (2006). Ukraine Intelligence & Security Activities and Operations Handbook. International Business Publications USA, p. 268. ISBN 0-7397-1661-1. Gearchiveerd op 19 mei 2016.
- 1 2 Solchanyk, Roman (2001). Ukraine and Russia: The Post-Soviet Transition. Rowman & Littlefield, p. 100. ISBN 978-0-7425-1018-0. Geraadpleegd op 13 augustus 2017.
- 1 2 The Canadian Yearbook of International Law. University of British Columbia Press (2011), p. 371. ISBN 978-0-7748-4380-5.
- 1 2 Szporluk, Roman (2000). Russia, Ukraine and the Breakup of the Soviet Union. Hoover Press, p. 355. ISBN 978-0-8179-9543-0.
- 1 2 "Ex-Communist Wins in Ukraine; Yeltsin Recognizes Independence", 3 december 1991. Geraadpleegd op 20 augustus 2017.
- ↑ Hahn, Gordon M. (2002). Russia's Revolution from Above 1985–2000: Reform, Transaction, and Revolution in the Fall of the Soviet Communist Regime. Transaction Publishers, p. 482. ISBN 978-1-4128-3361-5. Geraadpleegd op 13 augustus 2017.
- 1 2 A Guide to the United States' History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Ukraine. Office of the Historian, United States Department of State. Geraadpleegd op 12 augustus 2017.
- 1 2 The Limited Partnership: Building a Russian-US Security Community. Oxford University Press (1993), 48. ISBN 978-0-19-829161-9. Geraadpleegd op 13 augustus 2017.
- 1 2 "Ukrainian Independence", Worldwide News Ukraine. Gearchiveerd op 4 januari 2013. Geraadpleegd op 12 augustus 2017.
- ↑ Remarks at the International Conference on Humanitarian Assistance to the Former U.S.S.R (22 januari 1992). Gearchiveerd op 22 juli 2021.
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]Teksten
[bewerken | brontekst bewerken]- (en) Verkhovna Rada of Ukraine: Resolution On Declaration of Independence of Ukraine. static.rada.gov.ua. Verchovna Rada (24 augustus 1991). Geraadpleegd op 17 maart 2026.
- (en) Declaration of Independence of Ukraine – The Windsor Viter, jaargang 12, nummer 1, juli 2001, deel 2, vertaling door Andrew Gregorovich
- (uk) "Great Saturday" – een interview met schrijver en parlementslid Stepan Poesjyk over de gebeurtenissen van 24 augustus 1991.
Videobeelden
[bewerken | brontekst bewerken]- (en) Ukraine Kyiv Freedom from Russia 1991 rare English language. Ed Monton (9 maart 2022). Geraadpleegd op 19 maart 2026.
- (uk) (en) Declaration of Independence (Ukraine), 24.08.1991. TMS (16 oktober 2015). Geraadpleegd op 19 maart 2026. (fragmenten van gebeurtenissen op 24 augustus 1991 in het Oekraïens met Engelse ondertiteling)
