Agast
Acer
Fuelha d'agast
| Règne | Plantae |
|---|---|
| Clade | Angiospèrmes |
| Clade | Eudicotiledonèas |
| Clade | Rosideae |
| Clade | Malvideae |
| Òrdre | Sapindales |
| Familha | Sapindaceae |
Acer
L.
Reparticion geografica
Reparticion mondiala del genre Acer
Leis agasts (var. aserau, aseron, aseròu), son d'aubres e d'aubrilhons dau genre Acer que desenant apartènon a la familha dei Sapindacèas (e autre temps a aquela deis Aceracèas), dins l'òrdre dei Sapindales. Existisson aperaquí 128 espècias, que la màger part son originàrias d'Asia, e e qualques uns apareisson tanben en Euròpa, en Africa del Nòrd e en America del Nòrd. Una sola espècia, Acer laurinum, s'estend a l'emisfèri sud. L'espècia tipe del genre es Acer pseudoplatanus, l'espècia d'agast mai comuna en Euròpa. Los agasts an de fuèlhas palmadas facilament reconeissablas e de fruits ailats distinctius. Los pus pròches parents dels agasts son los marronièrs d'Índia.
Terminologia
[modificar | modificar lo còdi]
- agast, ajast, aiast [e *aiaste?][nt 1][1]. Segon los diccionaris, pòt referir a A. monspessulanum (TdF e DGO) o al genre Acer en general (DLOAPN; sinonimia e defincions del TdF e DGO). Lo nom ven del grèc άχαστος (akastos).[nt 2][2][3][4][1]
- agar[nt 3] (sustot entre Guiana e Castrés, depts 46, 47, 81, 82) o aiar[nt 4] (a Vaciu de Vercòrs),[nt 5] de *akaros.[1]
- argelabre (var. arsalabre, arjalabre, arjulabre, argelèbre, arfalabre, alesabe, jarabre, arabre, arable, rable, iserabla, avasabre) descriu, segon Mistral, l'espècia A. campestre.[3][2][nt 6]
- aserau[1], asarau, auseral, auseran, asaròt, auseròt[nt 7], variantas prononciadas ausaròt, auserat, auseròl, auseròu, auseron, aseraut, aseròl, aseròu, aseròt, aseron, auselar, auserau, *ouseral, *ouserau, *ouseralh, *ouserar, *oserlhar, *oserau significa A. campestre o A. pseudoplatanus.[3][nt 8][1][nt 9]
- asedur[nt 10] significa A. campestre o "érable commun" (fr).[3][1]
- blasèra, blasera, blhasera[nt 11] (sustot en Septimània; depts 09, 11, 34, 66), del latin platănus.[1]
- erable, considerat coma un gallicisme per qualques occitanistas, se confond/mescla sovent amb las variantas d'argelabre, per exemple rable, arable (gallicismes segon Thesoc; variantas de argelabre segon lo TdF); autras variantas darable, erabre, irable, verèbre, verable.[nt 12][1] De mai, la paraula "erable" existís en catalan e se referís a un arbre del genre Acer, en particular Acer platanoides.[5]
- escarroèr /eskarːwˈɛ/ - Acer campestre, en gascon[1][nt 13]
- lador - Acer apulifolium, en gascon[nt 14]
- mat, segon los diccionaris, es un tèrme que pòt significar "aseron (Acer campestre) ; argelabre (Acer pseudo-platanus) ; agast (Acer monspessulanum)"[2]. Lo Tresaur dau Felibritge l'identifica amb lo francés érable, emplegat "en Roergue", donc es probablament un tèrme general roergat pels arbres del genre Acer.[3]
- platana[nt 15] (sustot en Hauts Pirenèus), del latin platănus[1]
- plai, blai, blàsi, bladre[nt 16][1] Segon lo TdF, ven del latin platănus. Malgrat aquò, lo Thesoc menciona pas d'etimologia.
- plaime, plaume[nt 17][1] sembla significar Acer platanoides en gascon, segon Palai. L'identifica tanben amb "platana" e "sicomòr".[6]
- violonièr o violonier designa en particular l'espècia A. monspessulanum.[3][2]
Tèrmes de mai recercar
[modificar | modificar lo còdi]- *agàssa /aɡˈasœ/ (a Saut)[1]
- agast *sauvatge/*sauvatgier /aɡˈast sɔwvˈadʒʲe/ (a Mons)[1]
- argimouele(masc.) - espècia de Acer conegut dins Var. Mistral pensa qu'es probablament nomenat per oposicion a l'asedur.[3][nt 18]
- /aliɣˈe/ (a Tria)[1]
- *armòl /armˈɔl/ (a Sòrbs)[1]
- *arpalhut' /arpajˈyt/ (en Erau), /arpaʎˈyt/ (en Avairon)[1]
- *bèth d'ausèth[7][1]
- *bòsc de chabra o *bòsc de cabra[nt 19]
- /brekˈy/ o /brukˈy/[1]
- durbec [ò *durbèc?] (a Romeièr)[nt 20][1] Dins d'autres parlars, durbèc o durbec descriu un ausèl, Coccothraustes coccothraustes.[2]
- /kukumjˈe/[1]
- /kṵŋfrˈeʲ̴ᵑ/[1]
- grasal[8][3][nt 21]
- /ˈodʒa/[1]
- /tʃœkæmˈo/
Lista d'espècias
[modificar | modificar lo còdi]- Acer acuminatum
- Acer albopurpurascens
- Acer argutum
- Acer barbinerve
- Acer buergerianum
- Acer caesium
- Acer campbellii
- Acer campestre, dich argelabre, aseron, aserau, aseròt, etc.[3]
- Acer capillipes (Syn. Acer pensylvanicum subsp. capillipes)
- Acer cappadocicum
- Acer carpinifolium
- Acer caudatifolium
- Acer caudatum
- Acer cinnamomifolium
- Acer circinatum
- Acer cissifolium
- Acer crassum
- Acer crataegifolium
- Acer davidii -
- Acer decandrum
- Acer diabolicum
- Acer distylum
- Acer divergens
- Acer erianthum
- Acer erythranthum
- Acer fabri
- Acer garrettii
- Acer glabrum
- Acer grandidentatum
- Acer griseum
- Acer heldreichii
- Acer henryi
- Acer hyrcanum
- Acer ibericum
- Acer japonicum
- Acer kungshanense
- Acer kweilinense
- Acer laevigatum
- Acer laurinum
- Acer lobelii
- Acer lucidum
- Acer macrophyllum
- Acer mandshuricum
- Acer maximowiczianum
- Acer miaoshanicum
- Acer micranthum
- Acer miyabei
- Acer mono
- Acer mono
- Acer monspessulanum, dich agast[9]
- Acer negundo o Acer negondo
- Acer ningpoense
- Acer nipponicum
- Acer oblongum
- Acer obtusifolium
- Acer oliverianum
- Acer opalus
- Acer palmatum
- Acer paxii
- Acer pectinatum
- Acer pensylvanicum
- Acer pentaphyllum
- Acer pentapomicum
- Acer pictum
- Acer pilosum
- Acer platanoides
- Acer poliophyllum
- Acer pseudoplatanus
- Acer pseudosieboldianum
- Acer pubinerve
- Acer pycnanthum
- Acer rubrum
- Acer rufinerve (Syn. Acer pensylvanicum subsp. rufinerve)
- Acer saccharinum
- Acer saccharum
- Acer sempervirens
- Acer shirasawanum
- Acer sieboldianum
- Acer sinopurpurescens
- Acer spicatum
- Acer stachyophyllum
- Acer sterculiaceum
- Acer takesimense
- Acer tataricum - (Acer tataricum subsp. tataricum
- Acer tegmentosum
- Acer tenuifolium
- Acer tetramerum
- Acer trautvetteri
- Acer triflorum
- Acer truncatum
- Acer tschonoskii
- Acer turcomanicum
- Acer ukurunduense
- Acer velutinum
- Acer wardii
- Acer ×peronai
- Acer ×pseudoheldreichii}}
- Acer ginnala (Syn. Acer tataricum subsp. ginnala)
- Acer leucoderme (Syn. Acer saccharum subsp. leucoderme)
- Acer nigrum (Syn. Acer saccharum subsp. nigrum
- Acer tutcheri
fossils :
- ↑ pron. /aɡˈas/, /aɡˈast/, /adʒˈas/, /ajˈaste/, /aʒˈas/, /ɑːdzˈɛ/, /ɡˈas/, /ɔɡˈas/, /ɔɡˈast/
- ↑ Mistral escriguèt erronèament άχχστος.
- ↑ pron. /aɡˈar/, /ɔɡˈar/, /ɔɡˈaʀ/, /ɔɡˈɛrː/, /ɔɣˈɛrː/
- ↑ pron. /ajˈaʀ/
- ↑ Es probable qu'existís ajar /adʒˈaʀ/, /aʒˈaʀ/ tanben, segon la dialectologia de la lenga d'òc.
- ↑ pron. adzeʀˈabʀe adʒalˈabʀe adʒarˈable aɡazˈabre alˈabʀe alzelˈabʀe arˈable arˈablɔ aʀˈable aʀazˈaβʀe aʀdzaʀˈabʀe aʀdʒelˈabʀe aʀdʒelˈɛbʀe aʀdʒeʀjˈable aʀezˈaʀbʀe aʀzaʀˈablɛ aʀzeʀˈablɛ azɛʀˈable ãʑeɽˈablə dalazˈabre dezalˈabʀe dezaʀˈable dezaʀˈabœ ezaʀˈablɛ ezaʀˈabʀe eːzerˈɑblᵊ eʒalˈabʀɛ ɛjdzalˈabʀu ɛjʀarˈable ɛ̃zavˈabre ɛ̃zavˈabrə izarˈable izaʀˈable izeʀˈable izeʀˈablɛ izeʀˈablɛ ɔʀzeʀˈablɛ selˈawbʀe vazˈabre
- ↑ Mistral los inclusen dins argelabre, ambé l'adicion ausaròt.
- ↑ pron. awðerˈɔ awðerˈɔcʃ awðerˈɔt awðerˈɔtʃ awðerˈɔw awrezˈal awzerˈal awzerˈat awzerˈaw awzerˈo awzerˈotʃ awzerˈɔ awzerˈɔl awzerˈɔt awzerˈɔw aʷzerˈɔw awzerˈu aʷzərˈɔ aʷzərˈɔw awzirˈɔ awzœrˈɔw awʑerˈal azerˈaw azerˈawt azerˈɔ azerˈɔl azerˈɔt azerˈɔw azerˈu azɛrˈɔ aθirˈɔn ɒwzerˈaw ɔwze̝lˈar ɔwzelˈar ɔwzerˈal ɔwze̝rˈal ɔwzerˈaw ɔʷzərˈɔw ɔwzœrˈɔw ɔwʒelˈarː ɔwʒelˈar ɔwʒerˈal ɔzerˈɔ ɔʒɛʀˈal uwze̝rˈal uʷze̝rˈaw uʷʑerˈaj uʷʑerˈar ũze̝rjˈar uze̝rjˈaʁ uzerˈɔ
- ↑ Lo diccionari de Sirmin Palai l'anomena aserò, aseròu, aseroù, aseroulè, aseroè, aserole, auseròu e auserò, ouserò, azeròu dins sa grafia.
- ↑ /azedˈyr/
- ↑ pron. /blazˈɛrɔ/, /blazˈerɔ/, /blazˈerə/, /bʎazˈerɔ/.
- ↑ pron. ɑrˈab ɑrˈabl dɑrˈɑbl erˈabˈj erˈaːbˈjə erˈabl erˈable erˈab̥le erˈablə erˈabli erˈablœ erˈæbl erˈæblᵊ erˈæblⁱ erˈaple erˈɑːb eːrɑbˈj erˈɑbˈj erˈɑːbj erˈɑːbˈj erˈɑbl erˈɑːble erˈɑːblə erˈebl erˈɛbl eʀˈable eʀˈablɛ eʀˈablœ eʀˈabʀe eʀˈæblᵊ ɛʀˈæbli iʀˈæblᵉ ɟyrˈæbjⁱ œrˈabl rˈable rˈæblᵉ rˈɑːblᵊ ʀˈable verˈɛːble vɛːrˈeːblᵊ vɛːrˈɛːble vrˈæbl vrˈɑːble
- ↑ apareis coma "escarroè" dins lo diccionari de Sirmin Palai.
- ↑ ladoù dins la grafia de Palai.
- ↑ Prononciada /platˈana/, /platˈanœ/, /platˈanɔ/.
- ↑ pron. /plˈaj/, /plˈaje/, /pθjˈɑʲ/ /blˈae/, /blˈaj/, /bjˈajs/, /blˈadre/, /plˈaðe/,
- ↑ pron. /plˈajme/, /plˈawme/
- ↑ Argimouele dins la seccion Additions a la fin del TdF.
- ↑ pron. /bˈo d ʃˈɛbr/
- ↑ pron. /dyʀbˈek/
- ↑ Es mencionat dins lo Tresaur dau Felibritge, après Gras, mas Mistral mostra solament (fr) "érable pour argelabre" per sa definicion.
<ref> existís per un grop nomenat « nt », mas cap de balisa <references group="nt"/> correspondenta pas trobada
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Modèl:Thesoc
- 1 2 3 4 5 de Cantalausa, Joan. «Agast». A: Diccionari General Occitan (DGO). Cultura d'Òc. ISBN 2-912293-04-9.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Mistral, Frederic (1878–1886). Lou Tresor dóu Felibrige (TDF). Rafèla d'Arle: Cultura Provençala e Meridionala.
- ↑ Toscano, Reinat. Diccionari de lenga d'òc d’après lo parlar niçard. Auba Novèla.
- ↑ Noms de plantes. Corpus de fitonímia catalana | TERMCAT
- ↑ Modèl:Palai
- ↑ pron. /bɛt d awzˈɛɫ/, /bˈɛt d awzˈɛtʃ/
- ↑ Modèl:Cita publicacion
- ↑ de Cantalausa, Joan. «Agast». A: Diccionari General Occitan (DGO). Cultura d'Òc. ISBN 2-912293-04-9.
