Aethia

	Aethia
	Merrem, 1788
	; Nurniczek czubaty (A. cristatella)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	siewkowe
Podrząd	mewowce
Parworząd	Larida
Nadrodzina	Alcoidea
Rodzina	alki
Podrodzina	nurniczki
Rodzaj	Aethia
	Typ nomenklatoryczny
	Alca cristatella Pallas, 1769
Synonimy
	Simorhynchus Merrem, 1819; Phaleris Temminck, 1820; Psittacula Jarocki, 1821; Cyclorrhynchus Kaup, 1829; Ombria Eschscholtz, 1831; Ciceronia Reichenbach, 1852; Alcella Stone, 1907;
	Simorhynchus Merrem, 1819; Phaleris Temminck, 1820; Psittacula Jarocki, 1821; Cyclorrhynchus Kaup, 1829; Ombria Eschscholtz, 1831; Ciceronia Reichenbach, 1852; Alcella Stone, 1907;
Gatunki
	6 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	6 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Aethia – rodzaj ptaków z podrodziny nurniczków (Aethiinae) w rodzinie alk (Alcidae).

Zasięg występowania

Rodzaj obejmuje gatunki występujące na wodach oraz azjatyckich i północnoamerykańskich wybrzeżach północnego Oceanu Spokojnego^[10].

Morfologia

Długość ciała 12–25 cm, rozpiętość skrzydeł 33–50 cm; masa ciała 85–297 g^[10].

Systematyka

Etymologia

Aethia: gr. αιθυια aithuia „niezidentyfikowany nurkujący ptak morski” wspomniany przez Arystotelesa, Hezychiusza i innych autorów; w obecnych czasach wiązany z różnymi ptakami, np. burzykami, kormoranami, alkami i kaczkami^[11].
Simorhynchus: gr. σιμος simos „wygięty ku górze, zadartonosy”; ῥυγχος rhunkhos „dziób”^[12]. Gatunek typowy: Alca cristatella Pallas, 1769.
Phaleris: łac. phaleris, phaleridis „niezidentyfikowany ptak wodny”, najprawdopodobniej łyska, od gr. φαληρις phalēris, φαληριδος phalēridos „niezidentyfikowany ptak wodny”, najprawdopodobniej łyska, od φαλος phalos „biały”^[13]. Gatunek typowy: Alca psittacula Pallas, 1769.
Psittacula: epitet gatunkowy Alca psittacula Pallas, 1769; nowołac. psittacula „papużka”, od zdrobnienia łac. psittacus „papuga”, od gr. ψιττακος psittakos „papuga”^[14]. Gatunek typowy: Alca psittacula Pallas, 1769.
Cyclorrhynchus: gr. κυκλος kuklos „koło, pierścień”; ῥυγχος rhunkhos „dziób”^[15]. Gatunek typowy: Alca psittacula Pallas, 1769.
Ombria: gr. ομβριος ombrios „deszczowy”, od ομβρια ombria „deszcz”^[16]. Gatunek typowy: Alca psittacula Pallas, 1769.
Ciceronia: Marcus Tullius Cicero (106–43 p.n.e.), rzymski orator i polityk^[17]. Gatunek typowy: Phaleris nodirostra Bonaparte, 1838 (= Uria pusilla Pallas, 1811).
Alcella: rodzaj Alca Linnaeus, 1758; łac. przyrostek zdrabniający -ella^[18]. Gatunek typowy: Alca pygmaea J.F. Gmelin, 1789.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[19]:

Aethia cristatella (Pallas, 1769) – nurniczek czubaty
Aethia pygmaea (J.F. Gmelin, 1789) – nurniczek wąsaty
Aethia psittacula (Pallas, 1769) – nurniczek krasnodzioby
Aethia pusilla (Pallas, 1811) – nurniczek malutki

oraz wymarłe^[20]:

Aethia barnesi Smith, 2012 (późny miocen)
Aethia storeri Smith, 2012 (pliocen)

Przypisy

↑ Aethia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ B. Merrem: Versuch eines Grundrisses zur allgemeinen Geschichte und natürlichen Eintheilung der Vögel. T. 1: Ejusdem naturalis Systematis avium temtamen. Leipzig: Müller, 1788, s. 7, 13, 20. (niem.).
↑ B. Merrem: Alca. W: J.S. Ersch & J.G. Gruber: Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste. Leipzig: Hermann Brockhaus, 1819, s. 405. (niem.).
↑ C.J. Temminck: Manuel d’ornithologie, ou, Tableau systématique des oiseaux qui se trouvent en Europe: précédé d’une analyse du système général d’ornithologie, et suivi d’une table alphabétique des espèces. Wyd. 2e éd., considérablement augm. et mise au niveau des découvertes nouvelles. Paris: Chez H. Cousin, 1820, s. 112. (fr.).
↑ F. Jarocki: Zoologiia czyli Zwiérzętopismo ogólne podług náynowszego systematu ułożone. T. 2: Ptáki. Warszawa: Drukarnia Łątkiewicza, 1821, s. 306. (pol.).
↑ J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Cz. 1. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 155. (niem.).
↑ J.F. von Eschscholtz: Zoologischer Atlas enthaltend Abbildungen und Beschreibungen neuer Thierarten während des Flottcapitains von Kotzebue zweiter Reise um die Welt auf der Russisch-Kaiserlichen Kriegesschlupp Predpriaetië in den Jahren 1823-1826. Berlin: G. Reimer, 1831, s. 3. (niem.).
↑ H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. iii. (niem.).
↑ W. Stone. Some Changes in the Current Generic Names of North American Birds. „The Auk”. 24, s. 197, 1907. (ang.).
1 2 D.N. Nettleship: Family Alcidae (Auks). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 3: Hoatzin to Auks. Barcelona: Lynx Edicions, 1996, s. 717–718. ISBN 84-87334-20-2. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Aethia [dostęp 2024-12-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Simorhynchus [dostęp 2024-12-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Phaleris [dostęp 2024-12-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Psittacula [dostęp 2024-12-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Cyclorrhynchus [dostęp 2024-12-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Ombria [dostęp 2024-12-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Ciceronia [dostęp 2024-12-18] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Alcella [dostęp 2024-12-18] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Podrodzina: Aethiinae Allen,JA et al., 1908 - nurniczki (Wersja: 2022-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-12-18].
↑ N.A. Smith. The fossil record and phylogeny of the auklets (Pan-Alcidae, Aethiini). „Journal of Systematic Palaeontology”. 12 (2). s. 217–236. DOI: 10.1080/14772019.2012.742147. (ang.).

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[itis-1] Aethia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Merrem1788-2] B. Merrem: Versuch eines Grundrisses zur allgemeinen Geschichte und natürlichen Eintheilung der Vögel. T. 1: Ejusdem naturalis Systematis avium temtamen. Leipzig: Müller, 1788, s. 7, 13, 20. (niem.).

[Merrem1819-3] B. Merrem: Alca. W: J.S. Ersch & J.G. Gruber: Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste. Leipzig: Hermann Brockhaus, 1819, s. 405. (niem.).

[Temminck-4] C.J. Temminck: Manuel d’ornithologie, ou, Tableau systématique des oiseaux qui se trouvent en Europe: précédé d’une analyse du système général d’ornithologie, et suivi d’une table alphabétique des espèces. Wyd. 2e éd., considérablement augm. et mise au niveau des découvertes nouvelles. Paris: Chez H. Cousin, 1820, s. 112. (fr.).

[Jarocki-5] F. Jarocki: Zoologiia czyli Zwiérzętopismo ogólne podług náynowszego systematu ułożone. T. 2: Ptáki. Warszawa: Drukarnia Łątkiewicza, 1821, s. 306. (pol.).

[Kaup-6] J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Cz. 1. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 155. (niem.).

[Eschscholtz-7] J.F. von Eschscholtz: Zoologischer Atlas enthaltend Abbildungen und Beschreibungen neuer Thierarten während des Flottcapitains von Kotzebue zweiter Reise um die Welt auf der Russisch-Kaiserlichen Kriegesschlupp Predpriaetië in den Jahren 1823-1826. Berlin: G. Reimer, 1831, s. 3. (niem.).

[Reichenbach-8] H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. iii. (niem.).

[Stone-9] W. Stone. Some Changes in the Current Generic Names of North American Birds. „The Auk”. 24, s. 197, 1907. (ang.).

[Nettleship-10] 1 2 D.N. Nettleship: Family Alcidae (Auks). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 3: Hoatzin to Auks. Barcelona: Lynx Edicions, 1996, s. 717–718. ISBN 84-87334-20-2. (ang.).

[11] The Key to Scientific Names ↓, Aethia [dostęp 2024-12-18] .

[12] The Key to Scientific Names ↓, Simorhynchus [dostęp 2024-12-18] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Phaleris [dostęp 2024-12-18] .

[14] The Key to Scientific Names ↓, Psittacula [dostęp 2024-12-18] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Cyclorrhynchus [dostęp 2024-12-18] .

[16] The Key to Scientific Names ↓, Ombria [dostęp 2024-12-18] .

[17] The Key to Scientific Names ↓, Ciceronia [dostęp 2024-12-18] .

[18] The Key to Scientific Names ↓, Alcella [dostęp 2024-12-18] .

[Mielczarek&Kuziemko-19] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Podrodzina: Aethiinae Allen,JA et al., 1908 - nurniczki (Wersja: 2022-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-12-18].

[Smith-20] N.A. Smith. The fossil record and phylogeny of the auklets (Pan-Alcidae, Aethiini). „Journal of Systematic Palaeontology”. 12 (2). s. 217–236. DOI: 10.1080/14772019.2012.742147. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]