Sacco i Vanzetti

Ferdinando „Nicola” Sacco (ur. 4 kwietnia 1891 w Torremaggiore, zm. 23 sierpnia 1927) i Bartolomeo Vanzetti (ur. 11 czerwca 1888 w Villafalletto, zm. 23 sierpnia 1927) – amerykańscy robotnicy włoskiego pochodzenia o poglądach anarchistycznych.

Życiorys

Sacco i Vanzetti przybyli do Stanów Zjednoczonych w 1908, poznali się w 1916. Brali czynny udział w robotniczych demonstracjach strajkowych o lepsze płace i humanizację stosunków pracy. W 1920 w trakcie organizowania wiecu zostali zatrzymani pod zarzutem działalności godzącej w dobro publiczne. Ponadto oskarżono ich o napad rabunkowy i dwa morderstwa (Fredericka Parmentera i Alessandra Berardellego), które miały miejsce w trakcie napadu 15 kwietnia 1920 w South Baintree w stanie Massachusetts. Zrabowano wówczas 15 766 dolarów i 51 centów, przeznaczonych na wypłaty dla robotników^[1].

Proces

Mimo, że obaj posiadali alibi i wątpliwych dowodów, 14 lipca 1921 Sacco i Vanzetti zostali skazani na śmierć na krześle elektrycznym w atmosferze powszechnej nagonki (prowadzący proces sędzia Webster Thayer nazywał Sacca i Vanzettiego „anarchistycznymi bękartami”). Głównym dowodem w procesie był dowód materialny – pistolet, który znaleziono przy Saccu. Udowodniono, że posłużył on do morderstwa (badania balistyczne przeprowadzone w roku 1961 i 1983 dały takie same wyniki). Natomiast rewolwer znaleziony przy Vanzettim należał do Alessandra Berardellego (była to jego broń służbowa). Jednakże nie udowodniono, że to Sacco i Vanzetti dokonali zabójstwa – obaj odmówili zeznań dotyczących pochodzenia broni by nie obciążać innych osób.

W tej sytuacji obrońca mógł doprowadzić do uniewinnienia oskarżonych z zarzutu morderstwa i zostaliby oni co najwyżej skazani za utrudnianie śledztwa. Jednakże obrona Sacca i Vanzettiego oparła się na opinii wątpliwego eksperta samozwańczego „doktora” Alberta H. Hamiltona^[2], który próbował obalić dowody materialne. Gdy podczas rozprawy wykazano jego ignorancję, nieudolnie usiłował sfałszować dowody (rozmontował pistolet, który posłuży do morderstwa oraz dwa inne tego samego typu, a potem składając broń usiłował do pistoletu dowodowego zamontować lufę od jednego z tych dwóch). Gdy uczestnicy rozprawy zwrócili na to uwagę, próbował tłumaczyć się roztargnieniem^[3]^[4].

W obronie robotników stanęło wielu intelektualistów (m.in. Dorothy Parker, Edna St. Vincent Millay, Karin Michaelis, Bertrand Russell, John Dos Passos, Upton Sinclair, George Bernard Shaw i H.G. Wells). Ostatecznie wyrok wykonano 23 sierpnia 1927. 23 sierpnia 1977 gubernator Massachusetts Michael Dukakis zrehabilitował Sacca i Vanzettiego.

Odniesienia w kulturze

Sprawę Sacca i Vanzettiego opisywano w wielu książkach (m.in. Boston Uptona Sinclaira i Recydywista Kurta Vonneguta), a w 1971 powstał film fabularny Sacco i Vanzetti.

W lutym 1933 roku w Warszawie miała miejsce premiera sztuki Boston, przygotowanej przez Jung Teater pod kierownictwem Michała Weicherta^[5].

Przypisy

↑ FelixF. Frankfurter FelixF., The Case of Sacco and Vanzetti, The Atlantic, 1 marca 1927 [dostęp 2020-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2020-04-16] (ang.).
↑ ColinC. Evans ColinC., Casebook of Forensic Detection: How Science Solved 100 of the World’s Most Baffling Crimes, Penguin Publishers, 2007, s. 12-23, ISBN 978-0-425-21559-3 (ang.).
↑ LouisL. Joughin LouisL., Edmund M.E.M. Morgan Edmund M.E.M., The Legacy of Sacco and Vanzetti, Princeton University Press, 8 marca 2015, ISBN 978-1-4008-6865-0 [dostęp 2020-06-25] [zarchiwizowane z adresu] (ang.).
↑ JimJ. Fisher JimJ., Firearms Identification in the Sacco-Vanzetti Case I [online], Forensic Science [dostęp 2020-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-25] (ang.).
↑ ElinorE. Rubel ElinorE., Teatr Młodych (Jung Teater). Materiały, [w:] Teatr żydowski w Polsce do 1939 r., „Pamiętnik Teatralny”, 41 (1/4), Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1992, s. 280 .

Bibliografia

Grzegorz Jaszuński, Sacco i Vanzetti, Inny Świat, 1997, ISBN 2500002338302
Paul Avrich, Sacco and Vanzetti: The Anarchist Background, Princeton, Princeton University Press, 1991, ISBN 978-0691026046
Paul Avrich, Anarchist Portraits, Princeton, Princeton University Press, 1990, ISBN 978-0-691-00609-3

Linki zewnętrzne

Piotr Ciszewski, Kim byli Sacco i Vanzetti? (pol.)

[1] FelixF. Frankfurter FelixF., The Case of Sacco and Vanzetti, The Atlantic, 1 marca 1927 [dostęp 2020-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2020-04-16] (ang.).

[2] ColinC. Evans ColinC., Casebook of Forensic Detection: How Science Solved 100 of the World’s Most Baffling Crimes, Penguin Publishers, 2007, s. 12-23, ISBN 978-0-425-21559-3 (ang.).

[3] LouisL. Joughin LouisL., Edmund M.E.M. Morgan Edmund M.E.M., The Legacy of Sacco and Vanzetti, Princeton University Press, 8 marca 2015, ISBN 978-1-4008-6865-0 [dostęp 2020-06-25] [zarchiwizowane z adresu] (ang.).

[4] JimJ. Fisher JimJ., Firearms Identification in the Sacco-Vanzetti Case I [online], Forensic Science [dostęp 2020-06-25] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-25] (ang.).

[5] ElinorE. Rubel ElinorE., Teatr Młodych (Jung Teater). Materiały, [w:] Teatr żydowski w Polsce do 1939 r., „Pamiętnik Teatralny”, 41 (1/4), Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1992, s. 280 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]