Taxi

Un taxi (dit ëdcò vitura 'd piassa) a l'é un servissi ëd traspòrt pùblich individual con condutor, ch'a viagia an sla via pùblica e ch'a pija 'd viagiator për un viage curt o longh scond le necessità, e ch'a ven pagà scond na tarifa stabilìa da na lege o da na regolassion local.

Stòria

Ij prim servissi 'd taxi a son comparì a Londra e a Paris ant la fin dël sécol XIX, con ëd veicoj tirà da cavaj (hackney carriage). Con l'ariv dj'automòbij, ël taxi a l'é dësvlupasse an tut ël mond. Ël tassìmetr, n'utiss mecànich (peui eletrònich) ch'a mzura la distansa e 'l temp e ch'a stabiliss ël pressi, a l'é stàit anventà da Wilhelm Bruhn dël 1891 e a l'ha dàit ël nòm a 's mojen ëd traspòrt.

Caraterìstiche e régole

Un taxi a l'é generalment fàcil da arconòsse për:

Un color specìfich o na combinassion 'd color (es. bleu e giàun a Milan, bianch a Roma).
Na lus an sla màchina (an sla cabin-a) ch'a ìndica s'a l'é lìber, ocupà o foravìa.
Un tassìmetr andrinta ch'a visualisa la tarifa.
Na targa specìfica o un contrassegn.

Për fé 'l taxi, a venta avèj na licensa (o patentin) specìfich, otnùa dòp d'esam e 'd contròj. Ël condutor a dev avèj na patent B e a deuv conòsse bin le stra dël teritòri andova a travaja.

Sòrt ëd servissi

Taxi ëd piassa: as pija a le piasse stabilìe o as ciama për teléfon.
Radio-taxi: servissi ch'a passa për un sentralin che a manda 'l taxi pì davzin a l'adress dël client.
Taxi 'd colegament: ch'a colega 'd pòst specìfich (aeropòrt, stassion, ospidaj).
Servissi a ciamà: për disabilità o për situassion particolar (NCC).
Taxi condivis (ridesharing): pì viagiator ch'a pago separà për ël midem viage.

Tarife

Le tarife a son stabilìe da j'autorità locaj e a peulo varié scond:

Partensa fissa: un mìnim ch'a comprend ij prim chilòmeter o minute.
Cost për chilòmeter e për temp (quand ël taxi a l'é an fërmada o an atèisa).
Sovratarife: për ël servissi 'd neuit, për le festività, për ij bagagi, për viagi fòra comun-a.
Tarifa fissa: për colegament fiss (es. dal sènter a l'aeropòrt).

Taxi e tecnologìe moderne

Ant j'ùltim agn, ël setor dël taxi a l'é stàit anfluensà da:

J'aplicassion për smartphone (es. Uber, Lyft) ch'a gionto 'd servissi 'd "ride-hailing" (con viture privà) an concorensa con ij taxi tradissionaj.
Sistema 'd pagament eletrònich (càrta 'd crédit, aplicassion).
Flòta 'd taxi ìbrid o elétrich për riduve l'anquinament.
Gestion dij servissi con GPS për otimisé ij përcors.

An Piemont e a Turin

A Turin, ij taxi a son ëd color giàun con na banda bleu. A l'han na licensa limità, gestìa dal Comun. Ij pòst ëd piassa a son numeros ant ël sènter e davzin a le stassion e a j'ospidaj. Ël servissi a l'é regolamentà da 'n regolament comunal e le tarife a son fissà da la Provinsa. A-i é 'dcò un servissi ëd radio-taxi motobin ativ.

Vos corelà