Shko te përmbajtja

Bjellorusia

Redakto lidhjet
Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Republika e Bjellorusisë
Рэспубліка Беларусь
Республика Беларусь
Himni: "Dziaržaŭny Himn Respubliki Biełaruś"
Vendndodhja e Bjellorusisë në Evropë
Vendndodhja e Bjellorusisë në Evropë
KryeqytetiMinsku
53°55′N 27°33′E / 53.917°N 27.550°E / 53.917; 27.550
Qyteti më i madhkryeqyteti
Gjuhët zyrtareBjellorusishtja dhe rusishtja[1]
Demonim(et)bjellorus, bjelloruse
QeverisjaRepublikë gjysmëpresidenciale unitare
• Presidenti
Aljaksandr Lukashenko[2]
• Kryeministri
Aleksandr Turchin[3]
LegjislaturaAsambleja Kombëtare e Bjellorusisë
• Upper house
Këshilli i Republikës
• Lower house
Dhoma e Përfaqësuesve
Themelimi
• Republika Popullore Bjelloruse
25 mars 1918
• RSS Bjelloruse
31 korrik 1920
• Shpallja e pavarësisë nga Bashkimi Sovjetik
25 gusht 1991
• Njohja ndërkombëtare e pavarësisë
26 dhjetor 1991
• Kushtetuta aktuale
15 mars 1994
Sipërfaqja
• Gjithsej
207,600[4] km2 (80,200 sq mi) (84)
• Uji (%)
2.26
Popullsia
• Llogaritja 2025
9.460.972[4]
• Dendësia
[convert: invalid number]
PBB (BFB)Llogaritja 2026
• Gjithsej
rreth $319,5 miliardë
•  Për kokë banori
rreth $35.338
PBB (nominal)Llogaritja 2026
• Gjithsej
$102,04 miliardë[5]
• Për kokë banori
$11.286[6]
HDI (2023)0.824[7]
shumë i lartë (65)
ValutaRubla bjelloruse (BYN)
Zona kohoreUTC+3 (Ora e Moskës)
Formati i datësdd.mm.yyyy
Prefiksi telefonik+375
Kodi ISO 3166BY
TLD në internet.by

Bjellorusia (zyrtarisht Republika Bjelloruse; bjellorusisht Беларусь Belarus) është shtet në Evropën lindore që kufizohet nga Rusia, Ukraina, Polonia, Lituania dhe Letonia. Kryeqyteti i saj është qyteti Minsk ndërsa qytet tjera të njohura janë Brest, Grodno (Hrodna), Gomel (Homyel) dhe Vitebsk.

Historia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Deri në shekullin e 20, në tokat e Bjellorusisë së sotme i takonin disa vendeve, Principatës së Polotskit, Dukatit të Madh të Lituanisë, Perandorisë Ruse, dhe Fedratës Polako-Lituaneze. Ky shtet është shpallur si i pavarur për herë të parë më 25 mars 1918 duke formuar kështu Republikën Kombëtare Bjelloruse. Në vitin 1919 hynë si Republikë Socialiste Sovjetike Bjelloruse (RSSB) në kuadër të Republikës Socialiste Sovjetike të Lituanisë dhe Bjellorusisë. Pas luftës polake-ruse në fund të vitit 1921 bashkësia e formuar ndahet më dysh në mes të Polonisë dhe Republikës Socialiste Sovjetike Bjellorusisë e cila me republikat tjera sovjetike krijuan më 1922 Bashkimin e Republikave Socialiste Sovjetike. Në shtator të 1939-së Bashkimi Sovjetik si rezultat i paktit të quajtur Molotov-Ribbentrop e anekson pjesën e Bjellorusisë të kontrolluar nga Polonia.

Në vitin 1941 Gjermania filloi operacionin ushtarak të njohur në Gjermani si “Operacioni Barbarossa (mjekra e kuqe)” kundër Bashkimit Sovjetik. Pas luftës dytë botërore, Bjellorusia ishte një ndër anëtaret themeluese të OKB-së dhe anëtare e denjët e Bashkimit Republikave Socialiste Sovjetike. Gjatë kësaj kohe Bjellorusia ishte njëra ndër rajonet më të zhvilluara të Bashkimit Sovjetik. Si rajon i zhvilluar ka tërhequr edhe një numër të madh të popullsisë ruse nga pjesët e Federatës Republikave Socialiste Sovjetike Ruse. Gjatë kohës së Stalinit është ndjekur një politikë që më së miri e shpreh thënia: “Sa më shpejtë të flasim rusisht aq më shpejtë do të ndërtojmë komunizmin” që në atë kohë ishte edhe në modë.

Më 27 korrik 1990 Bjellorusia ndahet nga Bashkimi Sovjetik dhe shpallet si shtet i pavarur. Gjatë kësaj kohe Stanislav Shushkeviq merr pozitën kryesore të udhëheqjes së shtetit, dhe së bashku me Boris Jelcinin dhe udhëheqësin e Ukrainës, Leonid Kravçuk më 8 dhjetor 1991 e shpallin shpërndarjen e Bashkimit Sovjetik dhe themeluan Lidhjen e Shteteve të Pavarura. Që nga 1994 vendi udhëhiqet nga Aljeksandr Llukashenka i cili kritikohet si diktator për politikën e tij të kufizimit në maksimum të lirisë së fjalës, të shtypit, të besimit fetar, të krijimit të organizatave opozitare etj.

Politika

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Njësitë territoriale

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Administrimi i vendit bëhet në 6 njësi territoriale të quajtura "voblast". Minski si kryeqytet, ka një statut më të ngritu ndaj qyteteve tjera.

Voblast (bjellorusisht: вобласць/вобласьць ose vobłaść) është niveli më i lartë administrues pa ndonjë të drejtë kushtetuse. Bjellorusia nuk është federatë dhe e vetmja njësi kushtetuese është republika.

Gjeografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sipërfaqja e përgjithshme e Bjellorusisë është 207,595 km2 dhe shtrihet në koordinatat gjeografike 53 00 V, 28 00 L.

Klima është kontinentale me dimër të rëndë dhe verë të ftohtë e kohë të vranët.

Relievi i Bjellorusisë përbëhet kryesisht nga një teren i rrafshët. Pika më e ultë e Bjellorusisë gjendet në brigjet e lumit Nyoman (90m) dhe ajo më e lara në lartësi mbidetare prej 346 metrave në Dzyarzhynskaya Hara në pjesën qendrore të vendit.

Lumi më i gjatë që përshkon Bjellorusinë është lumi Dnjeper

Ekonomia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Demografia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kultura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • Telekomunikacioni
  • Transporti
  • Ushtria
  • Pushime

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]


  1. ↑ "Belarus 1994 (rev. 2004) Constitution". Constitute Project (në anglisht). Marrë më 12 maj 2026.
  2. ↑ "Official Internet Portal of the President of the Republic of Belarus". President of the Republic of Belarus (në anglisht). Marrë më 12 maj 2026.
  3. ↑ "Alexander Turchin". Council of Ministers of the Republic of Belarus (në anglisht). Marrë më 12 maj 2026.[lidhje e vdekur]
  4. 1 2 "Belarus Facts, Map, Population, GDP". The World Factbook (në anglisht). Marrë më 12 maj 2026.
  5. ↑ "Belarus GDP 2026". Worldometer (në anglisht). Marrë më 12 maj 2026.
  6. ↑ "Belarus GDP 2026". Worldometer (në anglisht). Marrë më 12 maj 2026.
  7. ↑ "Belarus Ranks 65 in the Global Human Development Index". UNDP Belarus (në anglisht). 6 maj 2025. Marrë më 12 maj 2026.
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Bjellorusia&oldid=2995696"