İçeriğe atla

Central Park

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Central Park
Central Park, 2014
Harita
TürŞehir parkı
KonumManhattan, New York, Amerika Birleşik Devletleri
Koordinatlar40°46′57″K 73°57′58″B / 40.78250°K 73.96611°B / 40.78250; -73.96611
Yüzölçümü341 hektar (3,41 km2)[1]
Açılış1857
İşletmeciCentral Park Conservancy
DurumTüm yıl boyunca ziyarete açık
New York gökdelenlerin Central Park'tan görünümü

Central Park, New York şehrindeki Manhattan'ın Yukarı Batı Yakası ve Yukarı Doğu Yakası mahalleleri arasında yer alan Central Park, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ilk peyzajlı parktır. 843 dönüm (341 hektar) alanıyla şehrin altıncı büyük parkı olan Central Park, 2016 yılı itibariyle tahmini 42 milyon ziyaretçiyle Amerika Birleşik Devletleri'nin en çok ziyaret edilen şehir parkıdır. Central Park, New York Şehri Parklar ve Rekreasyon Departmanı'na aittir, ancak 1998 yılından bu yana New York Şehri hükümetiyle yapılan bir sözleşme kapsamında kamu-özel sektör ortaklığı çerçevesinde Central Park Conservancy tarafından yönetilmektedir. Kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Conservancy, Central Park'ın yıllık işletme bütçesini belirler ve parkın bakımından sorumludur.

Manhattan'da büyük bir park oluşturulması ilk olarak 1840'larda önerildi ve 1853'te 778 dönümlük (315 hektar) bir park onaylandı. 1858'de peyzaj mimarları Frederick Law Olmsted ve Calvert Vaux, "Greensward Planı" ile park için bir tasarım yarışmasını kazandı. İnşaat 1857'de başladı; Seneca Köyü adlı çoğunluğu siyahi olan bir yerleşim yeri de dahil olmak üzere mevcut yapılar ve yerleşimler kamulaştırma yoluyla ele geçirildi ve yerle bir edildi. Parkın ilk alanları 1858'in sonlarında halka açıldı. Central Park'ın kuzey ucunda ek arazi 1859'da satın alındı ​​ve park 1876'da tamamlandı. 20. yüzyılın başlarındaki bir gerileme döneminden sonra, New York Şehri parklar komiseri Robert Moses, 1930'larda Central Park'ı temizlemek için bir program başlattı. 20. yüzyılın sonlarında parkın daha fazla bozulmasını önlemek amacıyla 1980 yılında kurulan Central Park Koruma Vakfı, 1980'lerden itibaren parkın birçok bölümünü yeniledi.

Parkın başlıca cazibe merkezleri arasında Ramble ve Göl, Hallett Doğa Koruma Alanı, Jacqueline Kennedy Onassis Rezervuarı, Koyun Çayırı, Wollman Buz Pisti, Central Park Atlı Karuseli, Central Park Hayvanat Bahçesi, Central Park Alışveriş Merkezi, Bethesda Terası ve Delacorte Tiyatrosu bulunmaktadır. Biyolojik çeşitlilik açısından zengin ekosistem, yüzlerce bitki ve hayvan türüne ev sahipliği yapmaktadır. Rekreasyonel aktiviteler arasında atlı araba ve bisiklet turları, bisiklet sürme, spor tesisleri ve Shakespeare in the Park gibi konserler ve etkinlikler yer almaktadır. Central Park, yol ve yürüyüş yolları sistemiyle geçilmekte olup toplu taşıma araçlarıyla hizmet vermektedir. Central Park, dünyanın en çok film çekilen yerlerinden biridir ve tasarımı diğer parklara ilham kaynağı olmuştur. 1963'te Ulusal Tarihi Anıt Bölgesi, 1974'te ise New York Şehri doğal güzellik alanı olarak tescil edilmiştir.

Tanım

[değiştir | kaynağı değiştir]

Central Park, 110. Cadde'de Central Park Kuzey, 59. Cadde'de Central Park Güney, 8. Bulvar'da Central Park Batı ve doğuda Beşinci Cadde ile sınırlıdır.[1]

Park, kuzeyde Harlem, güneyde Midtown Manhattan, batıda Upper West Side ve doğuda Upper East Side mahallelerine bitişiktir. Kuzeyden güneye 4.070 metre ve batıdan doğuya 860 metre ölçülerindedir.[1][2]

Tarihi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Central Park'ın havadan görünümü (2013)

New York şehrinin Manhattan ilçesinde bulunan hastalık saçan ve düzensiz alana sahip bir bataklık, şehir halkının nefes alabileceği, zaman geçirebileceği bir alana dönüştürülmek istenmiştir. Bunun için 1857 yılında Central Park komisyonu alan düzenleme yarışması yapmıştır. Frederick Law Olmsted ve ortağı Calvert Vaux bu yarışmaya katılmaya karar vermiş. Hazırladıkları proje 33 projeden birinci seçilmiştir. Olmsted mühendis olarak Central Park projesinin başına geçmiştir. Alanda yaşayan yaklaşık 1600 yoksul insan alanı boşaltmıştır.[1]

Barok tarzıyla (simetrik olmayan, doğala yakın) yapılan Central Park dünyadaki ilk peyzaj çalışmasıdır. Frederick Law Olmsted bu çalışmayla peyzaj mimarlığı ve peyzaj mimarı kavramlarını dünyaya tanıtmıştır. Bu nedenle peyzaj mimarlığının babası olarak kabul edilir.[1]

Parkın bugüne denk olan maliyetinin 200 milyon dolar olduğu söylenmektedir.

Doğal yaşam

[değiştir | kaynağı değiştir]

Central Park'ta 120 farklı bitki türü, 26.000'den fazla ağaç, 130 hayvan türü bulunmaktadır.[1][2]

Central Park'ta bulunan ağaçların bir bölümü şunlardır:

Fauna

[değiştir | kaynağı değiştir]
Sola bakan bir dalın üzerine tünemiş dişi kuzey kardinal
Dişi Kırmızı kardinal, Central Park'ta bulunan kuş türlerinden biri

Central Park, Atlantik Geçiş Yolu üzerindeki ilkbahar ve sonbahar göçleri sırasında çeşitli göçmen kuşları barındırır.[3]

Central Park'ta gözlemlenen ve 235 tür içeren ilk resmi kuş listesi, 1886'da Augustus G. Paine Jr. ve Lewis B. Woodruff tarafından 'Forest and Stream'de yayınlandı.[4][5] İlk resmi kayıt listesinin yayınlanmasından bu yana parkta genelde 303 kuş türü görüldü,[3] ve her mevsim tahminen 200 tür tespit ediliyor.[6] Central Park'ın kuş türlerinin takibinden tek bir grup sorumlu değildir.[7] 1991'de Central Park'a bakan bir apartmana tünemiş olan Pale Male adlı bir erkek kırmızı kuyruklu şahin ünlü kuşlardan birisiydi.[8][9]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. 1 2 3 4 5 6 "Park History" (İngilizce). Centralparknyc.org. 6 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  2. 1 2 "Central Park Running Map" (PDF). Central Park Conservancy. 2014. 23 Kasım 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2019.
  3. 1 2 Buckley 2018, s. 35.
  4. ↑ "List of birds of Central Park". Forest and Stream. XXVI (20). The Forest and Stream Publishing Company. 10 Haziran 1886. ss. 386-387.
  5. ↑ Kinkead, Eugene (26 Ağustos 1974). "The Birds of Central Park". The New Yorker. XXVI (20). s. 78. 1 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi9 Mayıs 2020.
  6. ↑ "The Insider's Guide to Birding in Central Park, New York City". National Audubon Society. 2 Haziran 2017. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2019.
  7. ↑ Buckley 2018, s. 34.
  8. ↑ Lueck, Thomas J (1 Nisan 2008). "Reprise: The Fifth Avenue Ballad of Pale Male and Lola". The New York Times. ISSN 0362-4331. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2019.
  9. ↑ Croke, Vicki (6 Kasım 2014). "Spying On The World's Most Famous Hawk: Pale Male". WBUR. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2019.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Central_Park&oldid=37413399" sayfasından alınmıştır