İçeriğe atla

KDE Plasma

Vikipedi, özgür ansiklopedi
KDE Plasma
Plasma 6.4.5
GeliştiriciKDE topluluğu
İlk yayınlanma11 Ocak 2008 (18 yıl önce) (2008-01-11)[1]
Kod deposu
Bunu Vikiveri'de düzenleyin
Programlama diliC++, QML
İşletim sistemiUnix benzeri
ÖncelKDesktop
TürShell
LisansGPL 2.0 or later[2]
Resmî sitesikde.org/tr/plasma-desktop/ Bunu Vikiveri'de düzenleyin

KDE Plasma, KDE topluluğu tarafından Linux ve BSD için geliştirilen ücretsiz ve açık kaynak bir masaüstü ortamıdır. Esnekliği ve kişiselleştirme seçenekleriyle tanınır.[3][4] 2008 yılında KDE Software Compilation 4 kapsamında piyasaya sürülmüştür. Maskotu, Konqi isminde yeşil bir ejderhadır.

K harfinin, başlarda Kool sözcüğünün kısaltması olması düşünülmesine rağmen, kısa süre içinde herhangi bir anlam ifade etmemesine karar verildi.

Geçmiş

[değiştir | kaynağı değiştir]

KDE 1996 yılında Matthias Ettrich tarafından; Tübingen Üniversitesi'nde okurken geliştirilmiştir. O dönemde UNIX ile sorunlar yaşayan Ettrich, bir newsgroup'a attığı iletiyle aradığı yazılımları ve nasıl hissettiğini yazmıştır. Kullanımı kolay olan bir masaüstü ortamını, o dönemde kız arkadaşı kullanmakta zorluk çekiyor diye başlatmıştır. Bu oldukça ilgi çekmiş ve KDE projesi doğmuştur.

En başta; Qt toolkit kullanan KDE, birçok KDE/Qt yazılımı çıkarmıştır. 1997 itibarıyla de çok daha gelişmiş yazılımlar çıkmıştır. Qt'deki lisans sorunları yüzünden, iki yeni proje başlamıştır. Bunlardan ilki Harmony, ikincisi de GNOME projeleridir.

1998'in kasım ayında Qt toolkit'in açık kaynakla Q Public License (QPL) 'ı çıkarmasıyla KDE Free Qt foundation kurulmuş ve Qt özgür olma garantisi altına alınmıştır.

GPL ile uyum sorunları çözüldükten sonra, Qt 4.0 ile artık Unix, Mac ve Windows platformlarında da çalışır hale gelmiş bu da KDE'yi bu platformlara da taşımıştır.

KDE ve GNOME Freedesktop.org üyesidir ve Unix masasüstü ortamını geliştirmek için her ne kadar aralarında dostça bir rekabet olsa da birlikte uğraşırlar.

Plasma'nın varyasyonları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Plasma Desktop

[değiştir | kaynağı değiştir]
KDE Plasma Desktop'un bir ekran görüntüsü

Plasma Desktop, KDE Plasma'nın öncelikli varyasyonudur. Masaüstü bilgisayarlar ve laptoplar için tasarlanmıştır. Widgetlar, masaüstü efektleri, birden fazla monitör desteği ve özgür kişiselleştirme seçenekleri sunmaktadır.

Plasma 6'nın yayımlanmasıyla beraber Wayland, varsayılan görüntü protokolü haline gelmiştir. X11, bir alternatif olarak sunulmasına karşın Plasma 6.8 sürümüyle beraber X11 desteğinin tamamen sonlandırılması öngörülmektedir.[5][6]

Plasma Netbook

[değiştir | kaynağı değiştir]

Plasma Netbook, tablet bilgisayarlar ve netbooklar için optimize edilmiş bir varyasyondu. 2010 yılında KDE SC 4.4 ile ortaya çıkmış olsa da Plasma 5 ile beraber geliştirilmesi sonlandırılmış, özellikleri Plasma Desktop'a entegre edilmiştir.[7]

Plasma Active

[değiştir | kaynağı değiştir]

Plasma Active, dokunmatik ekranlı cihazlar için tasarlanmış olan bir varyasyondu. Geliştirilmesi sonlandırılmış, yerini Plasma Mobile almıştır.

Plasma Mobile

[değiştir | kaynağı değiştir]
Plasma Mobile'in bir ekran görüntüsü

Plasma Mobile, akıllı telefon veya tabletler gibi dokunmatik ekranlı cihazlar için geliştirilmekte olan bir varyasyondur.[8] PostmarketOS gibi mobil Linux dağıtımlarında çalışmaktadır.[9] Sadece Wayland görüntü protokolünü desteklemektedir.[10]

Plasma Bigscreen

[değiştir | kaynağı değiştir]

Plasma Bigscreen, televizyon gibi büyük ekranlar için geliştirilen, uzaktan kumandayla kontrol edilmek üzere optimzie edilmiş bir varyasyondur. 5.26 sürümüyle beraber yayımlanmıştır.[11] Plasma 6 ile beraber Qt6 tabanlı sürümün geliştirilmesi süreci sebebiyle geçici olarak rafa kaldırılmış, 6.7 sürümü ile beraber tekrardan yayımlanmıştır.[12][13]

Plasma Nano

[değiştir | kaynağı değiştir]

Plasma Nano, gömülü sistemler veya otomotiv araçlar gibi düşük kaynak tüketen cihazlar için geliştirilen bir varyasyondur.[14]

KDE Tasarısının düzenlenmesi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Vikipedi gibi birçok açık kaynak tasarısı katılımcıların gönüllü ve özverili katkılarıyla gerçekleşmektedir. Ancak Novell (SuSE), Trolltech ve Mandriva gibi şirketler de birçok geliştiricisini tasarının içinde çalıştırmaktadır. Bu katılımcılarla birlikte KDE'ye birçok kod, tercüme ve sanatsal destekte bulunulmaktadır. Birçok sorun e-posta listelerinde tartışılmakta ve çözülmektedir.

Bunun yanı sıra; IBM ve Dell de başta olmak üzere; Ubuntu tasarısının sahibi Mark Shuttleworth yaptığı yüksek bağış ile (15 Ekim 2006) KDE'nin en büyük sponsoru olmuştur. Nokia da sponsorlardan biridir ve yeni cep telefonlarında KDE'nin kullanılabilirliğini araştırmaktadır.

KDE geliştiricilerinin yanı sıra; özellikle önemli ve resmî değişiklikler kde-core-devel listesi tarafından yapılmaktadır. Kendileri kaynak geliştiriciler olarak tanımlanırlar. Uzun süredir KDE'ye katılım gösterirler ve oylama yerine e-posta listelerinde tartışmaların çözülmesiyle sonuca giderler.

Geliştiricilerin Dünya'nın dört bir yanından katılım göstermesinin yanı sıra, tasarının en fazla katılımcısı Almanya'dan olmaktadır. Sunucuları Kaiserslautern ve Tübingen Üniversitelerinde bulunmaktadır. KDE toplantıları da Almanya'da yapılmaktadır.

Başlıca KDE yazılımları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Bunların yanı sıra; kdeedu'de KDE'ye özgü eğitim yazılımları, kdegamesde KDE'ye özgü oyunlar ve kdetoysda da masaüstü oyuncakları ve eğlenceleri bulunmaktadır. Daha fazla bilgi için; KDE uygulamaları listesi

Sürüm dönemleri ve sürüm numaraları

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana sürümlerin geçmişi
TarihSürüm
KDE 1
14 Ekim 1996 Proje Matthias Ettrich tarafından duyuruldu[15]
12 Temmuz 1998 KDE 1.0 çıktı[16]
6 Şubat 1999 KDE 1.1 çıktı[17]
KDE 2
23 Ekim 2000 KDE 2.0 çıktı[18]
26 Şubat 2001 KDE 2.1 çıktı[19]
15 Ağustos 2001 KDE 2.2 çıktı[20]
KDE 3
3 Nisan 2002 KDE 3.0 çıktı[21]
28 Ocak 2003 KDE 3.1 çıktı[22]
3 Şubat 2004 KDE 3.2 çıktı[23]
19 Ağustos 2004 KDE 3.3 çıktı[24]
16 Mart 2005 KDE 3.4 çıktı[25]
29 Kasım 2005 KDE 3.5 çıktı[26]
KDE 4
11 Ocak 2008 KDE 4.0 çıktı[27]
29 Temmuz 2008 KDE 4.1 çıktı[28]
27 Ocak 2009 KDE 4.2 çıktı[29]
4 Ağustos 2009 KDE 4.3 çıktı[30]
9 Şubat 2010 KDE 4.4 çıktı[31]
10 Ağustos 2010 KDE 4.5 çıktı[32]
9 Ocak 2011 KDE 4.6 çıktı[33]
27 Temmuz 2011 KDE 4.7 çıktı[34]
25 Ocak 2012 KDE 4.8 çıktı[35]
1 Ağustos 2012 KDE 4.9 çıktı[36]
6 Şubat 2013 KDE 4.10 çıktı[37]
14 Ağustos 2013 KDE 4.11 çıktı[38]

Tasarının tarihine göre, KDE oldukça sık bir şekilde yeni sürümlerle çıkmaktadır. Öngörülen tarihten bir iki hafta geciktiği olmuştur, tarihinde en uzun geçiken sürüm, kodlardaki güvenlik açıkları nedeniyle bir aydan uzun süre ertelene KDE 3.1 sürümü olmuştur.

Ana sürümler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Şu ana kadar 22 adet ana sürüm gerçekleşmiştir. 1.0, 1.1, 2.0, 2.1, 2.2, 3.0, 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5, 4.0, 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.7, 4.8, 4.9 ve 4.10

KDE 2'de hazırlanmış yazılımlar, KDE 3'e uyumsuzdur. KDE 1 ve 2'deki de API değişiklikleri yüzünden uyum sorunları yaşanmıştır.

Her büyük sürüm duyurusu yapıldığında, bir sonraki ana sürüm için çalışmalar başlar. KDE 4'te Qt 4.x baz olarak kullanılacak ve birçok değişiklikler olacaktır. Ana sürüm numaraları büyük değişiklikleri gösterir. KDE4 tamamen tekrar yazılmıştır, KDE3'ten tamamen farklıdır.

Ara sürümler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ara sürümlerde 3 adet sürüm numarası vardır, örn. KDE 1.1.1 ve genelde hataları çözmek için veyahut da küçük değişiklikler ve kullanılış kolaylığını artırmak için kullanılır. Ara sürümleri daha kısa sürelerde gerçekleşir. Ara sürümlerde büyük değişiklikler olmaz. Sadece küçük güncellemeler bulunur.

Adlandırmalar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok KDE yazılımı isminin başında ya da sonunda K harfini içerir. Genelde bu harf büyük yazılır ama bazı istisnalar da mevcuttur. (Amarok ve kynaptic gibi) Bazen de eğer ki özgün kelime Q ya da C ile başlıyorsa, bu harfin yerini K alır (Konsole ve Kuickshow gibi).

Mimari

[değiştir | kaynağı değiştir]

KDE mimarisinde başlıca şu mimaride işler:

  • aRts - ses sistemi
  • DCOP - işlemler arasındaki sistem komünikasyonu
  • KHTML - HTML işlemcisi
  • KIO - KDE yazılımlarında network açıklığı ile ulaşımı
  • Kiosk - KDE'nin daha fazla kontrol edilen bir ortam olmasının engellenmesi
  • Kwin - Pencere yöneticisi
  • KConfigXT - XML dosyalarının işleyişi
  • Qt - Platformlar arası grafiksel bir toolkit
  • XMLGUI - UI elementlerinin menu ve araç çubuklarında XML dosyalarını açabilmesi

Paketleme

[değiştir | kaynağı değiştir]

KDE'nin büyüklüğüne karşın KDE birkaç küçük pakete bölünmüştür. Nedeni ise kurulumu kolaylaştırmaktır.Mobil sürümler ve özelleştirilebilir sürümler için KDE 4.7 sürümü ve sonrası bazı paketlerin içerisindeki programlar ayrı birer paket haline getirilmiştir.

Yerelleştirme

[değiştir | kaynağı değiştir]

KDE projesinde yer alan programlar kendi bünyesinde bulunan çeviri sistemi üzerinden gönüllüler tarafından yapılmaktadır. Yerelleştirme ekibi iletişimleri posta listesi üzerinde koordine etmektedir.Çeviri ekibine katılmak için sadece posta listesine üye olmak yeterlidir.

Türkçe yerelleştirme ekibi posta listesi: https://mail.kde.org/mailman/listinfo/kde-l10n-tr 26 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

PaketİçeriğiPaketİçeriğiPaketİçeriği
analitza --- ark --- blinken ---
cantor --- filelight --- gwenview ---
jovie --- kaccessible --- kactivities ---
kalgebra --- kalzium --- kamera ---
kanagram Kelimelerin şifreli olarak kullanıldığı bulmaca benzeri bir oyun kate --- kbruch ---
kcalc --- kcharselect --- kcolorchooser ---
kde-base-artwork --- kde-baseapps --- Kde-i10n KDE'yi uluslararasılaştırma
kde-runtime --- kde-wallpapers --- kde-workspace ---
kdeadmin --- kdeartwork Daha fazla sanatsal işler (ekran koruyucu, duvar kağıdı, simge vs.) kdegames Oyunlar
kdegraphics-mobipocket --- kdegraphics-strigi-analyzer --- kdegraphics-thumbnailers ---
Kdelibs Özel kütüphaneler Kdemultimedia Çokluortam yazılımları Kdenetwork Ağ araçları ve yazılımları
Kdepim Kişisel bilgi yönetimi ve e-posta (elmek) yazılımı kdepim-runtime --- kdepimlibs ---
kdeplasma-addons --- kdesdk Geliştirici araçları kdetoys Masaüstü oyuncakları ve eğlendiricileri
kdewebdev Ağ sayfası geliştirme kdf --- kfloppy ---
kgamma --- kgeography --- kgpg ---
khangman --- kig Etkileşimli geometri uygulamasıdır kimono ---
kiten --- klettres --- kmag ---
kmousetool --- kmouth --- kmplot ---
kolourpaint --- konsole --- korundum ---
kremotecontrol --- kross-interpreters --- kruler ---
ksaneplugin --- ksecrets --- ksnapshot ---
kstars --- ktimer --- ktouch ---
kturtle --- kwallet --- kwordquiz ---
libkdcraw --- libkdeedu --- libkexiv2 ---
libkipi --- libksane --- marble ---
okular --- oxygen-icons --- parley ---
perlkde --- perlqt --- printer-applet ---
pykde4 --- qtruby --- qyoto ---
rocs Graf (çizge) algoritmalarını tasarlamaya ve analiz etmeye yardımcı bir uygulamadır smokegen --- smokekde ---
smokeqt --- step İnteraktif fiziksel simulatör uygulaması superkaramba ---
svgpart --- sweeper --- ---

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "4.0 Released". KDE. 11 Ocak 2008. 15 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2013.
  2. ↑ "COPYING of Plasma Workspace". KDE Invent (İngilizce). 4 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2021.
  3. ↑ Linux, Ton Does. "Ton Does Linux". tondoeslinux.com (İngilizce). Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  4. ↑ Ghosh, Dibakar (2 Ocak 2025). "GNOME vs. KDE Plasma: Top Linux Desktops Compared". How-To Geek (İngilizce). Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  5. ↑ "Going all-in on a Wayland future". KDE Blogs (İngilizce). 26 Kasım 2025. 21 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  6. ↑ "KDE MegaRelease 6". kde.org (İngilizce). 28 Şubat 2024. 21 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  7. ↑ "KDE SC 4.4.0 Caikaku Release Announcement". kde.org (İngilizce). 9 Şubat 2010. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  8. ↑ "Plasma Cep". Plasma Cep. 24 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  9. ↑ "Plasma Cep'i Edinmek". Plasma Cep. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  10. ↑ "Bot olmadığınızdan emin oluyoruz!". wiki.postmarketos.org. 24 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  11. ↑ Delony, David (15 Eylül 2022). "KDE Makes Play for Living Room With Plasma 5.26 Beta". MakeUseOf (İngilizce). Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  12. ↑ "Plasma 6.7.0 complete changelog". kde.org (İngilizce). Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  13. ↑ "Diving into Plasma Bigscreen". Planet KDE (İngilizce). 10 Temmuz 2025. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  14. ↑ "Plasma / Plasma Nano · GitLab". GitLab (İngilizce). 21 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2026.
  15. ↑ Matthias Ettrich original posting[ölü/kırık bağlantı]
  16. ↑ KDE press release 13 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 1.0
  17. ↑ KDE News Archive for February 1999 22 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. referring to the release of version 1.1
  18. ↑ KDE press release 15 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 2.0
  19. ↑ KDE press release 19 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 2.1
  20. ↑ KDE press release 19 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 2.2
  21. ↑ KDE press release 31 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 3.0
  22. ↑ KDE press release 31 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 3.1
  23. ↑ KDE press release 31 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 3.2
  24. ↑ KDE press release 31 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 3.3
  25. ↑ KDE press release 31 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 3.4
  26. ↑ KDE press release 24 Nisan 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 3.5
  27. ↑ KDE press release 2 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.0
  28. ↑ KDE press release 9 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.1
  29. ↑ KDE press release 2 Temmuz 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.2
  30. ↑ KDE press release 23 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.3
  31. ↑ KDE press release 15 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.4
  32. ↑ KDE press release 1 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.5
  33. ↑ KDE press release 9 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.6
  34. ↑ KDE press release 21 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.7
  35. ↑ KDE press release 30 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.8
  36. ↑ KDE press release 8 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.9
  37. ↑ KDE press release 9 Şubat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. for version 4.10
  38. ↑ KDE 4.11 Yayınlandı http://www.kde.org/announcements/4.11/ 29 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=KDE_Plasma&oldid=37742888" sayfasından alınmıştır