kuş

Ayrıca bakınız: kus

Haftanın sözcüğü – 2007, 36. hafta

Türkçe

Söyleniş

• IPA^(anahtar): [ˈkuʃ]
• Heceleme: kuş

Köken

Osmanlı Türkçesi قوش‎, Eski Türkçe 𐰴𐰆𐰽‎ (qus¹).

Ad

kuş (belirtme hâli kuşu, çoğulu kuşlar)

Bir tür kuş. (1)

1. (kuşlar, yiyecekler) Yumurtlayan omurgalılardan, akciğerli, sıcakkanlı, vücudu tüylerle örtülü, gagalı, iki ayaklı, iki kanatlı uçucu hayvanların ortak adı.

   Çalıların üstünude kuşlar cıvıldayarak uçuşuyordu. - Ö. Seyfettin

2. elbiselerde kol altına eklenen üçgen şeklindeki kumaş parçası.
3. yaşlanan atların sağrısında tüyü dökülen yer.
4. (argo) Acemi kişi.
   • Demek ögrencisin ha! Bel­li ki daha kuşsun.

     — Altay MARTI, 1997, “Sataşma”, Öküz, 37. sayı, s. 28
5. (argo, askeriye) acemi er
6. (argo, üreme organları) erkeklik organı
   • Acı ilaçı içtikten sonra rahatlayan tüm insanlar gibi de gevşemiş, bornozlu olduğunu unutmuş, bacak bacak üstüne atarken önü açılmış, üzgün kuşu, beni ve annemi yuvasından selamlamıştı.

     — Özgür ÇIRAK, 2024, Biz de Yarın Güleriz, s. 94, İletişim Yayınları

Çekimleme

kuş adının çekimi

hâl	tekil	çoğul
yalın	kuş	kuşlar
belirtme	kuşu	kuşları
yönelme	kuşa	kuşlara
bulunma	kuşta	kuşlarda
ayrılma	kuştan	kuşlardan
tamlayan	kuşun	kuşların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	kuşum	kuşlarım
belirtme	kuşumu	kuşlarımı
yönelme	kuşuma	kuşlarıma
bulunma	kuşumda	kuşlarımda
ayrılma	kuşumdan	kuşlarımdan
tamlayan	kuşumun	kuşlarımın
2. tekil (senin)
yalın	kuşun	kuşların
belirtme	kuşunu	kuşlarını
yönelme	kuşuna	kuşlarına
bulunma	kuşunda	kuşlarında
ayrılma	kuşundan	kuşlarından
tamlayan	kuşunun	kuşlarının
3. tekil (onun)
yalın	kuşu	kuşları
belirtme	kuşunu	kuşlarını
yönelme	kuşuna	kuşlarına
bulunma	kuşunda	kuşlarında
ayrılma	kuşundan	kuşlarından
tamlayan	kuşunun	kuşlarının
1. çoğul (bizim)
yalın	kuşumuz	kuşlarımız
belirtme	kuşumuzu	kuşlarımızı
yönelme	kuşumuza	kuşlarımıza
bulunma	kuşumuzda	kuşlarımızda
ayrılma	kuşumuzdan	kuşlarımızdan
tamlayan	kuşumuzun	kuşlarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	kuşunuz	kuşlarınız
belirtme	kuşunuzu	kuşlarınızı
yönelme	kuşunuza	kuşlarınıza
bulunma	kuşunuzda	kuşlarınızda
ayrılma	kuşunuzdan	kuşlarınızdan
tamlayan	kuşunuzun	kuşlarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	kuşu	kuşları
belirtme	kuşunu	kuşlarını
yönelme	kuşuna	kuşlarına
bulunma	kuşunda	kuşlarında
ayrılma	kuşundan	kuşlarından
tamlayan	kuşunun	kuşlarının

Atasözleri

• ava gelmez kuş olmaz, başa gelmez iş olmaz
• eldeki bir kuş, daldaki iki kuştan iyidir
• kanatsız kuş uçmaz
• kırlangıç bir zararsız kuş; git Yemen iline danış
• kış kışlığını, kuş kuşluğunu gösterir
• kuş darıdan kaçar mı?
• kuş kanadına kira istemez
• kuş var eti yenir, kuş var et yedirilir

Deyimler

kuşa benzemek, kuşa dönmek, kuşa kafes lazım, boruya nefes, kuş gibi, kuş gibi yemek, kuş kadar yemek, kuş gibi çırpınmak, kuş gibi uçup gitmek, kuş gibi uçmak, kuş kadar canı olmak,kuş kanadıyla gitmek, kuş mu konduracak?, kuş uçmaz, kervan geçmez, kuş uçurmamak, kuş uçurtmamak, kuşu kuşla avlarlar, kuşun kanadıyla haber salmak

Alt kavramlar

• (omurgalılar): ağaçkakan, akbaba, albatros, atmaca, baykuş, bıldırcın, çaylak, doğan, emu, güvercin, karakara, karga, kartal, kaz, kelaynak, kerkenez, kırlangıç, kivi, kolibri, kuğu, kuzgun, leylek, martı, ördek, saksağan, şahin, papağan, pelikan, penguen, serçe, sığırcık, tavuk

Türetilmiş kavramlar

kuş bakışı, kuşbaşı, kuş beyinli, kuş bilimi, kuşburnu, kuşdili, kuş ekmeği, kuş evi, kuşgömü, kuşgözü, kuş gribi, kuşhane, kuş iğdesi, kuş kafesi, kuşkanadı, kuş kirazı, kuşkonmaz, kuş lastiği, kuşlokumu, kuş otu, kuşpalazı, kuş sütü, kuş tüyü, kuş uçumu, kuş uçuşu, kuş uykusu, kuş üzümü, kuşyemi, kuş yuvası, akkuş, alıcı kuş, avcı kuş, baykuş, boğmaklı kuş, karakuş, kurt kuş, makaralı kuş, yırtıcı kuş, ardıç kuşu, arı kuşu, balaban kuşu, bayır kuşu, borazan kuşu, can kuşu, cennet kuşu, çakıl kuşu, çalı kuşu, çavuş kuşu, çayır kuşu, çekirge kuşu, çulha kuşu, dalgıç kuşu, deve kuşu, devlet kuşu, fırtına kuşu, Flaman kuşu, gece kuşu, gelin kuşu, guguk kuşu, hak kuşu, hamsikuşu, incir kuşu, İshak kuşu, iskele kuşu, kafes kuşu, kardinal kuşu, kar kuşu, kaşıkçı kuşu, keten kuşu, kız kuşu, kukumav kuşu, muhabbet kuşu, murabut kuşu, ökse kuşu, örümcek kuşu, saka kuşu, seher kuşu, sıvacı kuşu, sinek kuşu, şakrak kuşu, şeytan kuşu, talih kuşu, tarla kuşu, tavus kuşu, terzi kuşu, tropik kuş, yağmur kuşu, yont kuşu, ötücü kuşlar, bataklık kuşları, dalgıç kuşları.

İlgili kelimeler

• süzülme, uçma

Çeviriler

omurgalılar

• Afrikanca: voël (af)
• Almanca: Vogel (de) e
• Aragonca: aus (an)
• Arapça: طَائِر‎ (ar) e (ṭāʾir)
• Arnavutça: shpend (sq), zog (sq)
• Aymaraca: jamach'i (ay)
• Azerice: quş (az)
• Baskça: txori (eu)
• Bretonca: labous (br), lapous (br), evn (br)
• Bulgarca: птица (bg) (ptitsa)
• Çekçe: pták (cs)
• Çince: 鸟 (zh)
• Danca: fugl (da)
• Ermenice: թռչուն (hy) (tʿṙçʿun)
• Eski Türkçe: 𐰴𐰆𐰽‎ (otk) (qus¹)
• Esperanto dili: birdo (eo)
• Estonca: lind (et)
• Farsça: پرنده‎ (fa)
• Felemenkçe: vogel (nl)
• Fince: keltanokka (fi), lintu (fi)
• Fransızca: oiseau (fr), volatile (fr)
• Gagavuzca: kuş (gag)
• Galce: aderyn (cy), edn (cy)
• Galiçyaca: paxaro (gl)
• Gucaratça: પંખી (gu) (paṅkhī), પક્ષી (gu) (pakṣī)
• Hausaca: tsuntsu (ha)
• Hırvatça: ptica dişil
• Hintçe: पक्षी (hi) (pakṣī), चिड़िया (hi) (ciṛiyā)
• İbranice: ציפור‎ (he), פאשארו‎ (he)
• İngilizce: bird (en), fowl (en)
• İrlandaca: éan (ga)
• İspanyolca: ave (es) d, pájaro (es) e
• İsveççe: fågel (sv) g
• İtalyanca: uccello (it)
• Japonca: 鳥 (ja)
• Karaçay-Balkarca: dotdu (krc)
• Katalanca: ocell (ca)
• Kazakça: құс (kk) (qûs)
• Kırım Tatarcası: quş (crh)
• Korece: 새 (ko) (sae)
• Kürtçe: balînde (ku), çûk (ku)
• Latince: avis (la)
• Lehçe: ptak (pl)
• Letonca: putns (lv)
• Litvanca: paukštis (lt)
• Macarca: madár (hu)
• Malayca: burung (ms)
• Maltaca: għasfur (mt)
• Marathi dili: पक्षी (mr) (pakṣī)
• Moğolca: шувуун (mn) (şuvuun)
• Norveççe: fugl (no) e
• Osmanlı Türkçesi: قوش‎ (ota)
• Özbekçe: qush (uz)
• Portekizce: ave (pt) d, pássaro (pt)
• Rumence: pasăre (ro)
• Rusça: птица (ru) (ptitsa)
• Sırpça: птица (sh) d
• Slovakça: vták (sk)
• Tagalogca: ibon (tl)
• Tatarca: кош (tt) (qoş), koş (tt), qoş (tt)
• Tayca: นก (th) (nók)
• Telugu dili: పక్షి (te) (pakṣi), పిట్ట (te) (piṭṭa)
• Türkmence: guş (tk)
• Ukraynaca: птах (uk) (ptah)
• Uygurca: قۇش‎ (ug) (qush)
• Yahudi İspanyolcası: pasharo (lad)
• Yunanca:πουλί (el) (poulí)

Kaynakça

• Türk Dil Kurumuna göre "kuş" maddesi

Gagavuzca

Köken

Osmanlı Türkçesi قوش‎ sözcüğünden

Ad

kuş

1. (omurgalılar, yiyecekler) kuş

Kuzey Kürtçe

Ad

kuş ?

1. (fizyoloji) osuruk