söylemek

Haftanın sözcüğü – 2007, 10. hafta

Türkçe

Köken

Eski Türkçe

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /søj.lɛ.ˈmɛc/
• Heceleme: söy‧le‧mek

Yazılışlar

سویلمک‎

Eylem

söylemek (üçüncü tekil şahıs geniş zaman çekimi söyler)

Adam, elinde mikrofonla bir şeyler söylüyor (1)

Kadın, şarkı söylüyor (4))

Adam, falda bir şeyler görüyor ve kehanet söylüyor (7)

Müşteri içecek söylemiş ve garson onu getiriyor(8)

1. düşündüğünü veya bildiğini sözle anlatmak
   • Bu konak için de yine senelerden beri aynı şeyi söylerim. - R. N. Güntekin
2. bir düşünceyi ileri sürmek, ortaya atmak
   • Hececiler kendilerinden sonra yeni bir edebî neslin yetişmediğini söylüyorlar. - S. F. Abasıyanık
3. yapılmasını istemek
4. (edebiyat) türkü, şarkı vb. okumak
   • Kanto söyler gibi hareketler ve taklitlerle söylediği şarkılar pek eğlenceli şeylerdi. - R. N. Güntekin
5. yazmak, düzmek
   • Şiir söylemek.
6. haber vermek
   • Benim burada nasıl yaşadığımı görenler gidip babama da söylerler. - A. Ş. Hisar
7. önceden bildirmek, tahmin etmek
   • Bir değil iki tane olduğunu size söylemiştim. - R. H. Karay
8. sipariş etmek.
   • Kebapçıyı arayıp üç Adana kebap, bir kıymalı pi­de söyledim.

     — Emrah POLAT, 2014, Alocu Tilki'nin Serencamı, s. 52, İletişim Yayınları
9. (mecaz) herhangi bir şeyi bildirmek, anlatmak, demek istemek, hatırlatmak
   • Ne söyler bu türküler. Ay karanlık gecelerde yüzen gemiler.- N. Cumalı

Çekimleme

söylemek eyleminin çekimi

olumlu çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	söyledim	söyledin	söyledi	söyledik	söylediniz	söylediler
		hikâye	söylediydim	söylediydin	söylediydi	söylediydik	söylediydiniz	söylediydiler
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	söylediysem	söylediysen	söylediyse	söylediysek	söylediyseniz	söylediyseler söyledilerse
	belirsiz geçmiş	basit	söylemişim	söylemişsin	söylemiş	söylemişiz	söylemişsiniz	söylemişler
		hikâye	söylemiştim	söylemiştin	söylemişti	söylemiştik	söylemiştiniz	söylemiştiler
		rivayet	söylemişmişim	söylemişmişsin	söylemişmiş	söylemişmişiz	söylemişmişsiniz	söylemişmişler
		şart	söylemişsem	söylemişsen	söylemişse	söylemişsek	söylemişseniz	söylemişseler söylemişlerse
	geniş	basit	söylerim	söylersin	söyler	söyleriz	söylersiniz	söylerler
		hikâye	söylerdim	söylerdin	söylerdi	söylerdik	söylerdiniz	söylerdiler
		rivayet	söylermişim	söylermişsin	söylermiş	söylermişiz	söylermişsiniz	söylermişler
		şart	söylersem	söylersen	söylerse	söylersek	söylerseniz	söylerseler söylerlerse
	şimdiki	basit	söylüyorum	söylüyorsun	söylüyor	söylüyoruz	söylüyorsunuz	söylüyorlar
		hikâye	söylüyordum	söylüyordun	söylüyordu	söylüyorduk	söylüyordunuz	söylüyordular
		rivayet	söylüyormuşum	söylüyormuşsun	söylüyormuş	söylüyormuşuz	söylüyormuşsunuz	söylüyormuşlar
		şart	söylüyorsam	söylüyorsan	söylüyorsa	söylüyorsak	söylüyorsanız	söylüyorsalar söylüyorlarsa
	gelecek	basit	söyleyeceğim	söyleyeceksin	söyleyecek	söyleyeceğiz	söyleyeceksiniz	söyleyecekler
		hikâye	söyleyecektim	söyleyecektin	söyleyecekti	söyleyecektik	söyleyecektiniz	söyleyecektiler
		rivayet	söyleyecekmişim	söyleyecekmişsin	söyleyecekmiş	söyleyecekmişiz	söyleyecekmişsiniz	söyleyecekmişler
		şart	söyleyeceksem	söyleyeceksen	söyleyecekse	söyleyeceksek	söyleyecekseniz	söyleyecekseler söyleyeceklerse
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	söyleyeyim	söyleyesin	söyleye	söyleyelim	söyleyesiniz	söyleyeler
		hikâye	söyleyeydim	söyleyeydin	söyleyeydi	söyleyeydik	söyleyeydiniz	söyleyeydiler
		rivayet	söyleyeymişim	söyleyeymişsin	söyleyeymiş	söyleyeymişiz	söyleyeymişsiniz	söyleyeymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	söylesem	söylesen	söylese	söylesek	söyleseniz	söyleseler
		hikâye	söyleseydim	söyleseydin	söyleseydi	söyleseydik	söyleseydiniz	söyleseydiler
		rivayet	söyleseymişim	söyleseymişsin	söyleseymiş	söyleseymişiz	söyleseymişsiniz	söyleseymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	söylemeliyim	söylemelisin	söylemeli	söylemeliyiz	söylemelisiniz	söylemeliler
		hikâye	söylemeliydim	söylemeliydin	söylemeliydi	söylemeliydik	söylemeliydiniz	söylemeliydiler
		rivayet	söylemeliymişim	söylemeliymişsin	söylemeliymiş	söylemeliymişiz	söylemeliymişsiniz	söylemeliymişler
		şart	söylemeliysem	söylemeliysen	söylemeliyse	söylemeliysek	söylemeliyseniz	söylemeliyseler söylemelilerse
	emir	basit	—	söyle	söylesin	—	söyleyin söyleyiniz	söylesinler
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—
olumsuz çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	söylemedim	söylemedin	söylemedi	söylemedik	söylemediniz	söylemediler
		hikâye	söylemediydim	söylemediydin	söylemediydi	söylemediydik	söylemediydiniz	söylemediydiler
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	söylemediysem	söylemediysen	söylemediyse	söylemediysek	söylemediyseniz	söylemediyseler söylemedilerse
	belirsiz geçmiş	basit	söylememişim	söylememişsin	söylememiş	söylememişiz	söylememişsiniz	söylememişler
		hikâye	söylememiştim	söylememiştin	söylememişti	söylememiştik	söylememiştiniz	söylememiştiler
		rivayet	söylememişmişim	söylememişmişsin	söylememişmiş	söylememişmişiz	söylememişmişsiniz	söylememişmişler
		şart	söylememişsem	söylememişsen	söylememişse	söylememişsek	söylememişseniz	söylememişseler söylememişlerse
	geniş	basit	söylemem	söylemezsin	söylemez	söylemeyiz	söylemezsiniz	söylemezler
		hikâye	söylemezdim	söylemezdin	söylemezdi	söylemezdik	söylemezdiniz	söylemezdiler
		rivayet	söylemezmişim	söylemezmişsin	söylemezmiş	söylemezmişiz	söylemezmişsiniz	söylemezmişler
		şart	söylemezsem	söylemezsen	söylemezse	söylemezsek	söylemezseniz	söylemezseler söylemezlerse
	şimdiki	basit	söylemiyorum	söylemiyorsun	söylemiyor	söylemiyoruz	söylemiyorsunuz	söylemiyorlar
		hikâye	söylemiyordum	söylemiyordun	söylemiyordu	söylemiyorduk	söylemiyordunuz	söylemiyordular
		rivayet	söylemiyormuşum	söylemiyormuşsun	söylemiyormuş	söylemiyormuşuz	söylemiyormuşsunuz	söylemiyormuşlar
		şart	söylemiyorsam	söylemiyorsan	söylemiyorsa	söylemiyorsak	söylemiyorsanız	söylemiyorsalar söylemiyorlarsa
	gelecek	basit	söylemeyeceğim	söylemeyeceksin	söylemeyecek	söylemeyeceğiz	söylemeyeceksiniz	söylemeyecekler
		hikâye	söylemeyecektim	söylemeyecektin	söylemeyecekti	söylemeyecektik	söylemeyecektiniz	söylemeyecektiler
		rivayet	söylemeyecekmişim	söylemeyecekmişsin	söylemeyecekmiş	söylemeyecekmişiz	söylemeyecekmişsiniz	söylemeyecekmişler
		şart	söylemeyeceksem	söylemeyeceksen	söylemeyecekse	söylemeyeceksek	söylemeyecekseniz	söylemeyecekseler söylemeyeceklerse
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	söylemeyeyim	söylemeyesin	söylemeye	söylemeyelim	söylemeyesiniz	söylemeyeler
		hikâye	söylemeyeydim	söylemeyeydin	söylemeyeydi	söylemeyeydik	söylemeyeydiniz	söylemeyeydiler
		rivayet	söylemeyeymişim	söylemeyeymişsin	söylemeyeymiş	söylemeyeymişiz	söylemeyeymişsiniz	söylemeyeymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	söylemesem	söylemesen	söylemese	söylemesek	söylemeseniz	söylemeseler
		hikâye	söylemeseydim	söylemeseydin	söylemeseydi	söylemeseydik	söylemeseydiniz	söylemeseydiler
		rivayet	söylemeseymişim	söylemeseymişsin	söylemeseymiş	söylemeseymişiz	söylemeseymişsiniz	söylemeseymişler
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	söylememeliyim	söylememelisin	söylememeli	söylememeliyiz	söylememelisiniz	söylememeliler
		hikâye	söylememeliydim	söylememeliydin	söylememeliydi	söylememeliydik	söylememeliydiniz	söylememeliydiler
		rivayet	söylememeliymişim	söylememeliymişsin	söylememeliymiş	söylememeliymişiz	söylememeliymişsiniz	söylememeliymişler
		şart	söylememeliysem	söylememeliysen	söylememeliyse	söylememeliysek	söylememeliyseniz	söylememeliyseler söylememelilerse
	emir	basit	—	söyleme	söylemesin	—	söylemeyin söylemeyiniz	söylemesinler
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—

Atasözleri

• acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler
• aç bırakma hırsız edersin, çok söyleme arsız edersin
• aç ile eceli gelen söyleşir
• açma sırrını dostuna, o da söyler dostuna
• açtırma kutuyu, söyletme kötüyü
• aşk ağlatır, dert söyletir
• az söyle, çok dinle
• bana arkadaşını söyle sana kim olduğunu diyeyim
• berberin solumazı, tellâğın terlemezi, kahvecinin söylemezi
• bin işit bir söyle
• bir söyle iki dinle
• boğaz dokuz boğumdur, boğa boğa söyler
• büyük lokma ye, büyük söz söyleme
• çok söyleme arsız olur, aç koyma hırsız olur
• çok söyleyen çok yanılır
• derdini söylemeyen derman bulamaz
• dert ağlatır, aşk söyletir
• doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar
• doğru söyleyenin bir ayağı üzengide gerek
• doğru söyleyenin tepesi delik olur
• dost acı söyler
• dost dostun ayıbını yüzüne söyler
• eğri otur, doğru söyle
• hocanın söylediğini dinle, yaptığını yapma
• iki dinle bir söyle
• istediğini söyleyen, istemediğini işitir
• kötü söyleme eşine, ağu katar aşına
• önce düşün, sonra söyle
• ramazanda yalan söyleyenin bayramda yüzü kara olur
• sırrını açma dostuna, o da söyler dostuna
• söyleyene bakma, söyletene bak
• söyleyenden dinleyen arif gerek
• sözü söyle alana, kulağında kalana
• tatlı ye, tatlı söyle
• var varlatır, yok söyletir
• yalancı kim? İşittiğini söyleyen

Deyimler

acı söylemek, açık söylemek, açıkçasını söylemek, ağır söylemek. arkadan söylemek, bir ayak üstünde bin yalan söylemek, bir şey söylemek, büyük söylemek, büyük söz söylemek, çok söylemek, dobra dobra söylemek, pek söylemek, söylemediğini bırakmamak, söyleyeceği olmak, söylenecek söz, söylenmeyecek söz, söz söylemek, ulu orta söz söylemek, yabana söylemek, yarım ağızla söylemek

Çeviriler

çeviriler

• Almanca: sagen (de)
• Azerice: söyləmək (az)
• Eski Türkçe: ayıtmak‎ (otk) (ayıtmak), aymak‎ (otk) (aymak), savlamak‎ (otk) (savlamak), sövlemek‎ (otk) (sövlemek), sözlemek‎ (otk) (sözlemek), sözlenmek‎ (otk) (sözlenmek)
• Felemenkçe: zeggen (nl)
• Fince: sanoa (fi), lausua (fi)
• Fransızca: dire (fr)
• İngilizce: say (en), tell (en)
• Karaçay Balkarca: ayt (krc)
• Katalanca: dir (ca)
• Kırım Tatarca: aytmaq (crh)
• Kürtçe: gotin (ku), mizakere kirin (ku)
• Rusça: говорить (ru) (govoritʹ)
• Türkmence: aýtmak (tk)

Kaynakça

• Türk Dil Kurumuna göre "söylemek" maddesi