Bước tới nội dung

Albert Bandura

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Albert Bandura
Bandura vào năm 2005
Sinh(1925-12-04)4 tháng 12, 1925
Mundare, Alberta, Canada
Mất26 tháng 7, 2021(2021-07-26) (95 tuổi)
Stanford, California, Hoa Kỳ
Học vịĐại học British Columbia (BA)
Đại học Iowa (MA, PhD)
Nổi tiếng vìThuyết nhận thức xã hội
Tự tin vào năng lực bản thân
Thuyết học tập xã hội
Thí nghiệm búp bê Bobo
Tính chủ động của con người
Xác định luận tương hỗ
Giải thưởngGiải E. L. Thorndike (1999)
Sự nghiệp khoa học
NgànhTâm lý học, tâm lý học phát triển, tâm lý học xã hội
Nơi công tácĐại học Stanford

Albert Bandura (4 tháng 12 năm 1925 – 26 tháng 7 năm 2021) là một nhà tâm lý học người Canada–Mỹ và giáo sư khoa học xã hội trong lĩnh vực tâm lý học tại Đại học Stanford. Ông có nhiều đóng góp cho lĩnh vực giáo dục và tâm lý học, đặc biệt trong các lĩnh vực như lý thuyết nhận thức xã hội, trị liệu tâm lý và tâm lý học nhân cách. Bandura có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển tiếp từ chủ nghĩa hành vi sang tâm lý học nhận thức. Ông được biết đến là người khởi xướng thuyết học tập xã hội, thuyết nhận thức xã hội và lý thuyết về sự tự tin vào năng lực bản thân. Ông là người thực hiện thí nghiệm Búp bê Bobo (1961) có ảnh hưởng lớn về mặt lý thuyết. Thí nghiệm này chứng minh giá trị của khái niệm học tập qua quan sát, trong đó trẻ em quan sát một người lớn có hành vi hung hăng hoặc trung tính đối với một con búp bê. Sau khi học thông qua quan sát, những trẻ chứng kiến hành vi hung hăng có xu hướng đánh hoặc thể hiện hành vi hung hăng với con búp bê nhiều hơn.[1][2]

Một khảo sát năm 2002 đã xếp Bandura là nhà tâm lý học được trích dẫn nhiều thứ tư mọi thời đại, sau B. F. Skinner, Sigmund Freud, và Jean Piaget.[3] Tháng 4 năm 2025, Bandura trở thành nhà tâm lý học đầu tiên có hơn một triệu lượt trích dẫn trên Google Scholar. Sinh thời, Bandura được xem là một trong những tâm lý học xuất sắc nhất còn sống[4][5][6][7] và được xem là một trong những nhà tâm lý học có ảnh hưởng nhất mọi thời đại.[8][9][2]

Thiếu thời

[sửa | sửa mã nguồn]

Bandura sinh ra tại Mundare, Alberta, một thị trấn tự trị có khoảng 400 cư dân. Ông là con út trong gia đình có sáu người con. Do điều kiện giáo dục ở thị trấn xa xôi này còn hạn chế, Bandura sớm hình thành tính tự lập và khả năng tự học. Những phẩm chất này sau đó đã giúp ích cho ông trong sự nghiệp.[10] Bandura có gốc Ba Lan và Ukraina, cha ông xuất thân từ Kraków, Ba Lan, còn mẹ ông đến từ Ukraina.[11]

Cha mẹ Bandura đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích ông tìm kiếm những cơ hội mới, vượt ra khỏi khu dân cư nhỏ nơi gia đình sinh sống. Sau khi tốt nghiệp trung học, vào mùa hè, Bandura đến Yukon làm việc để bảo vệ đường cao tốc Alaska khỏi nguy cơ sụt lún. Sau này, ông cho rằng trải nghiệm tại vùng đài nguyên phương Bắc đã góp phần hình thành mối quan tâm của ông đối với bệnh lý tâm thần ở con người. Tại Yukon, Bandura tiếp xúc với một cộng đồng có tình trạng uống rượu và cờ bạc phổ biến. Những trải nghiệm này giúp ông mở rộng hiểu biết, có cái nhìn đa dạng hơn về con người và cuộc sống.[11]

Bandura đến Hoa Kỳ vào năm 1949 và nhập quốc tịch vào năm 1956. Năm 1952, ông kết hôn với Virginia Varns (1921–2011), hai người có hai con gái là Carol và Mary.[12][13]

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ↑ "Albert Bandura, Leading Psychologist of Social Learning Theory, Dies". Association for Psychological Science - APS (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2026.
  2. 1 2 "APA PsycNet". psycnet.apa.org (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2026.
  3. ↑ Haggbloom S.J. (2002). The 100 most eminent psychologists of the 20th century, Review of General Psychology, 6 (2). 139–152.
  4. ↑ "Showcasing The Very Best Online Psychology Videos". All-about-psychology.com. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2010.
  5. ↑ Foster, Christine (ngày 2 tháng 7 năm 2003). "STANFORD Magazine: September/October 2006 > Features > Albert Bandura". Stanfordalumni.org. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2010.
  6. ↑ Vancouver, The (ngày 6 tháng 12 năm 2007). "Canadian-born psychology legend wins $200,000 prize". Canada.com. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2010.
  7. ↑ Clay, Rebecca A. (tháng 3 năm 2016). "Albert Bandura receives National Medal of Science". Monitor on Psychology (bằng tiếng Anh). 47 (3): 8. Truy cập ngày 12 tháng 2 năm 2020.
  8. ↑ "10 Most Influential Psychologists". Psychology.about.com. ngày 24 tháng 9 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 1 năm 2016. Truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2010.
  9. ↑ C. George Boeree (ngày 4 tháng 12 năm 1925). "Albert Bandura". Webspace.ship.edu. Truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2010.
  10. ↑ "Bandura, Albert." Psychologists and Their Theories for Students. Ed. Kristine Krapp. Vol. 1. Detroit: Gale, 2005. 39–66. Gale Virtual Reference Library. Web. 3 Apr. 2012.
  11. 1 2 "ALBERT BANDURA Biography | Psychologist | Social Psychology | Stanford University | California". albertbandura.com. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2021.
  12. ↑ "Marquis biographies online: Profile detail, Albert Bandura". Marquis Who's Who. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2012.
  13. ↑ "Virginia Belle Bandura, Dec. 6, 1921 - Oct. 10, 2011, Stanford, California" at Lasting Memories: An online directory of obituaries and remembrances of Mid-peninsula Residents. (Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2012)

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]
Tìm hiểu thêm về
Albert Bandura
tại các dự án liên quan
Tìm kiếm Wikiquote Danh ngôn từ Wikiquote
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Albert_Bandura&oldid=75441845”