ISO 4217

ISO 4217

ISO 4217 kodlarining valyutalarni standartlashtirib ifodalashdagi qo‘llanilishiga misol
Umumiy ma’lumot
Inglizcha nomi	Codes for the representation of currencies and funds
Fransuzcha nomi	Codes pour la représentation des monnaies et types de fonds
Qisqartmasi	ISO 4217
Standart turi	Xalqaro standart
Sohasi	Moliya, bank ishi, valyutalar va fondlar
Tashkilot
Ishlab chiquvchi	Xalqaro standartlashtirish tashkiloti (ISO)
Texnik qo‘mita	ISO/TC 68 — Financial Services
Quyi qo‘mita	ISO/TC 68/SC 8
Maintenance Agency	SIX Financial Information AG
Maintenance Agency sayti	SIX Group
Nashr va holati
Birinchi nashr	1978-yil
Amaldagi nashr	ISO 4217:2015
Nashr raqami	8-nashr
Nashr sanasi	2015-yil avgust
Holati	Amaldagi xalqaro standart
Oldingi nashr	ISO 4217:2008
Kodlash tizimi
Alifbo kodi	Uch harfli lotin alifbosi kodi
Raqamli kod	Uch xonali raqamli kod
Minor unit	Valyutaning asosiy birligiga nisbatan kichik birlik darajasi
Kodlarning vazifasi	Valyutalarni va ayrim boshqa moliyaviy birliklarni yagona identifikator bilan ifodalash
ISO 4217 kodlariga misollar
AQSh dollari	USD — 840
Yevro	EUR — 978
Funt sterling	GBP — 826
Yaponiya iyenasi	JPY — 392
O‘zbekiston so‘mi	UZS — 860
Xitoy yuani	CNY — 156
Hindiston rupiyasi	INR — 356
Shveytsariya franki	CHF — 756
Maxsus kodlar
Oltin	XAU — 959
Kumush	XAG — 961
Platina	XPT — 962
Palladiy	XPD — 964
SDR	XDR — 960
Markaziy Afrika CFA franki	XAF — 950
G‘arbiy Afrika CFA franki	XOF — 952
CFP franki	XPF — 953
Tasniflash
MKS	03.060; 01.140.30
OKS	01.120
Standart oilasi	ISO xalqaro standartlari
Tarixiy nashrlar
1978	ISO 4217:1978
1981	ISO 4217:1981
1987	ISO 4217:1987
1990	ISO 4217:1990
1995	ISO 4217:1995
2001	ISO 4217:2001
2008	ISO 4217:2008
2015	ISO 4217:2015
Qo‘llanish sohasi
Bank ishi	Xalqaro va milliy bank operatsiyalari
To‘lov tizimlari	Elektron to‘lovlar, kartalar va pul o‘tkazmalari
Elektron tijorat	Narxlar va to‘lov summalarida valyutani aniqlash
Dasturiy ta’minot	Ma’lumotlar bazalari, API, moliyaviy dasturlar va valyuta konvertorlari
Xalqaro savdo	Shartnomalar, hisob-kitoblar va moliyaviy hujjatlar
Bog‘liq standartlar
ISO 3166	ISO 3166 — mamlakat va hudud kodlari
ISO 639	ISO 639 — tillar kodlari
ISO 8601	ISO 8601 — sana va vaqt ifodalanishi
Tashqi havolalar
ISO rasmiy sahifasi	ISO 4217 — ISO
Standart sahifasi	ISO 4217:2015
Maintenance Agency	SIX Financial Information AG
Eslatma: ISO 4217 kodi valyutaning ayirboshlash kursini emas, uning standart identifikatorini bildiradi.

ISO 4217 — valyutalar, ayrim fondlar va qimmatbaho metallarni standartlashtirilgan kodlar yordamida ifodalash uchun ishlatiladigan xalqaro standartdir. Standart valyutalarni uch harfli alifbo kodi va unga mos uch xonali raqamli kod orqali ifodalashni belgilaydi. Valyutaning kichik birligi (minor unit) mavjud bo‘lgan hollarda, uning asosiy birlikka nisbati ham ko‘rsatiladi.

ISO 4217 xalqaro savdo, tijorat, bank ishi, to‘lov tizimlari va kompyuterlashtirilgan moliyaviy tizimlarda valyutalarni bir xil va aniq tarzda belgilash uchun mo‘ljallangan. ISO rasmiy ma’lumotiga ko‘ra, standart valyutalardan tashqari ayrim fondlar va qimmatbaho metallarga tegishli kodlarni ham qamrab oladi.

Maqsadi

Valyuta nomlari turli tillarda turlicha yozilishi, ayrim valyutalarning esa bir xil yoki o‘xshash nomga ega bo‘lishi mumkin. Masalan, "dollar" atamasi bir nechta mamlakatlarning valyutalariga nisbatan ishlatiladi. ISO 4217 bunday noaniqlikni kamaytirish uchun standartlashtirilgan identifikatorlardan foydalanadi.

Masalan:

• USD — AQSh dollari
• EUR — Yevro
• GBP — Funt sterling
• JPY — Yaponiya iyenasi
• UZS — O‘zbekiston so‘mi

Shu sababli ISO 4217 kodlari bank tizimlari, xalqaro to‘lovlar, elektron savdo, hisob-kitob tizimlari va dasturiy taʼminotda keng qo‘llanadi.

Tuzilishi

ISO 4217 kodi bir nechta asosiy tarkibiy qismlarga ega.

Alifbo kodi

Alifbo kodi uchta lotin harfidan tashkil topadi. ISO maʼlumotlariga ko‘ra, ushbu kodning dastlabki ikki harfi ko‘pincha mamlakat yoki hududning ISO 3166 kodi bilan bir xil bo‘ladi. Uchinchi harf esa imkon qadar valyuta nomining bosh harfini ifodalaydi.

Masalan:

Kod	Tuzilishi	Valyuta
USD	US + D	AQSh dollari
CHF	CH + F	Shveytsariya franki
UZS	UZ + S	O‘zbekiston so‘mi
JPY	JP + Y	Yaponiya iyenasi

Biroq bu tamoyil mutlaq qoida emas. Ayrim maxsus birliklar yoki xalqaro birliklar uchun kodlar boshqa qoidalar asosida ajratilgan.

Raqamli kod

Har bir kod uchun unga mos uch xonali raqamli kod mavjud. U lotin alifbosidan foydalanmaydigan tizimlarda va kompyuter dasturlarida valyutani identifikatsiya qilish uchun qulaydir.

ISO maʼlumotlariga ko‘ra, imkon bo‘lgan hollarda raqamli kod mamlakat yoki hududning ISO 3166 raqamli kodi bilan bir xil bo‘lishi mumkin.

Masalan:

Valyuta	Alfavit kodi	Raqamli kod
AQSh dollari	USD	840
Yevro	EUR	978
Yaponiya iyenasi	JPY	392
O‘zbekiston so‘mi	UZS	860
Funt sterling	GBP	826

Minor unit

Minor unit asosiy valyuta birligining kichik birligi bilan qanday munosabatda ekanini bildiradi.

Masalan, minor unit qiymati 2 bo‘lsa, odatda bitta asosiy birlik 100 ta kichik birlikka bo‘linadi. Minor unit qiymati 3 bo‘lgan birliklarda esa 1000 ga bo‘linish nisbatidan foydalaniladi.

Masalan:

Minor unit	Nisbat	Misol
0	1 : 1	JPY
2	1 : 100	USD, EUR, UZS
3	1 : 1000	BHD

Amaldagi nashr

ISO 4217 ning amaldagi xalqaro standarti ISO 4217:2015 bo‘lib, bu uning 8-nashri hisoblanadi. Standart 2015-yil avgust oyida nashr etilgan.

ISO maʼlumotlariga ko‘ra, ISO 4217:2015 avval 2021-yilda qayta ko‘rib chiqilib tasdiqlangan. 2026-yilda esa standart yana sistematik ko‘rib chiqish jarayonidan o‘tgan va 2026-yil 5-iyunda "Close of review" bosqichiga yetgan. ISO sahifasida standartning keyingi hayotiy sikl jarayoni ham ko‘rsatilgan.

Qo‘llanish sohasi

ISO 4217 quyidagi sohalarda ishlatiladi:

• xalqaro bank operatsiyalari;
• valyuta ayirboshlash tizimlari;
• xalqaro pul o‘tkazmalari;
• elektron tijorat;
• to‘lov kartalari va to‘lov protsessorlari;
• buxgalteriya va moliyaviy dasturlar;
• valyuta konvertorlari;
• xalqaro savdo;
• aviakompaniya va transport tizimlari;
• kompyuter dasturlari va maʼlumotlar bazalari;
• moliyaviy hisobotlar;
• API va elektron to‘lov xizmatlari.

Valyuta nomining o‘zi o‘rniga standart koddan foydalanish avtomatik tizimlarda maʼlumotlarni bir xil formatda qayta ishlash imkonini beradi.

Kodlarning misollari

Quyidagi jadval ISO 4217 da keng tarqalgan valyuta kodlarining ayrimlarini ko‘rsatadi:

Mamlakat yoki hudud	Valyuta	Alfavit kodi	Raqamli kod	Minor unit
Afg‘oniston	Afg‘oniy	AFN	971	2
Albaniya	Lek	ALL	008	2
Amerika Qo‘shma Shtatlari	AQSh dollari	USD	840	2
Avstraliya	Avstraliya dollari	AUD	036	2
Ozarbayjon	Manat	AZN	944	2
Bangladesh	Taka	BDT	050	2
Birlashgan Arab Amirliklari	Dirham	AED	784	2
Buyuk Britaniya	Funt sterling	GBP	826	2
Bahrayn	Bahrayn dinori	BHD	048	3
Kanada	Kanada dollari	CAD	124	2
Shveytsariya	Frank	CHF	756	2
Xitoy	Yuan renminbi	CNY	156	2
Chexiya	Koruna	CZK	203	2
Daniya	Krona	DKK	208	2
Misr	Misr funti	EGP	818	2
Yevropa Ittifoqi	Yevro	EUR	978	2
Gonkong	Gonkong dollari	HKD	344	2
Hindiston	Rupiya	INR	356	2
Yaponiya	Iyena	JPY	392	0
Janubiy Koreya	Von	KRW	410	0
Qozog‘iston	Tenge	KZT	398	2
Meksika	Meksika pesosi	MXN	484	2
Norvegiya	Krona	NOK	578	2
Yangi Zelandiya	Yangi Zelandiya dollari	NZD	554	2
Polsha	Zlotiy	PLN	985	2
Rossiya	Rubl	RUB	643	2
Shvetsiya	Krona	SEK	752	2
Singapur	Singapur dollari	SGD	702	2
Turkiya	Lira	TRY	949	2
Ukraina	Grivna	UAH	980	2
O‘zbekiston	So‘m	UZS	860	2
Vyetnam	Dong	VND	704	0
Janubiy Afrika Respublikasi	Rand	ZAR	710	2
Zambiya	Kvacha	ZMW	967	2

O‘zbekiston so‘mi

O‘zbekiston so‘mi O‘zbekiston Respublikasining milliy valyutasidir. Uning ISO 4217 alifbo kodi UZS, raqamli kodi esa 860 hisoblanadi.

UZS kodi uch qismdan iborat:

• UZ — O‘zbekistonning ISO 3166 mamlakat kodi;
• S — so‘m nomini bildiruvchi harf;
• 860 — ISO 4217 raqamli kodi.

O‘zbekiston so‘mi uchun minor unit qiymati 2 bo‘lib, bu standart ko‘rsatkichida asosiy valyuta birligi bilan kichik birlik o‘rtasida 1:100 nisbat mavjudligini anglatadi.

Maxsus kodlar

ISO 4217 faqat davlatlarning milliy valyutalarini emas, balki ayrim maxsus birliklarni ham ifodalash uchun ishlatiladi.

Qimmatbaho metall kodlari

Qimmatbaho metallarga tegishli ayrim ISO 4217 kodlari X harfi bilan boshlanadi.

Kod	Raqamli kod	Maʼnosi
XAU	959	Oltin, bir troy unsiya
XAG	961	Kumush, bir troy unsiya
XPT	962	Platina, bir troy unsiya
XPD	964	Palladiy, bir troy unsiya

Xalqaro hisob-kitob birliklari

Kod	Raqamli kod	Maʼnosi
XDR	960	Maxsus qarz olish huquqlari (SDR)

ISO 4217 doirasida bunday kodlar oddiy milliy valyutalardan farqli maqomga ega.

Fond kodlari

2015-yilgi standartning qamrovi valyutalar bilan bir qatorda ayrim fondlarni ham o‘z ichiga oladi. ISO rasmiy sahifasida standart fondlarga tegishli kodlarni ham qamrab olishi va fond kodlari alohida ro‘yxatda saqlanishini bildiradi.

Masalan, 2025-yilda ISO 4217 Maintenance Agency tomonidan Arab Monetary Fund uchun XAD kodi joriy qilingan. Uning raqamli kodi 396 va minor unit qiymati 2 etib ko‘rsatilgan.

Tarix

ISO 4217 standartining dastlabki versiyalari valyutalarni yagona xalqaro kod bilan ifodalash maqsadida ishlab chiqilgan. Standartning oldingi 2008-yilgi nashri ISO 4217:2008 bo‘lgan. Keyinchalik u 2015-yilgi nashr bilan almashtirilgan.

ISO 4217:2008 hozirda bekor qilingan standart hisoblanadi. ISO uning o‘rniga ISO 4217:2015 nashrini ko‘rsatadi.

Nashr	Sana	Holati
ISO 4217:2008	2008-yil iyul	Bekor qilingan
ISO 4217:2015	2015-yil avgust	Amaldagi nashr

Maintenance Agency

ISO 4217 kodlarini saqlash, yangilash va yangi o‘zgarishlarni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun maxsus Maintenance Agency mavjud.

ISO rasmiy maʼlumotiga ko‘ra, ISO 4217 Maintenance Agency vazifasini SIX Financial Information AG Shveytsariya standartlashtirish tashkiloti nomidan bajaradi.

Maintenance Agency yangi kodlarni qo‘shishi, mavjud kodlarning holatini o‘zgartirishi yoki ayrim kodlarga oid maʼlumotlarni yangilashi mumkin.

Kodlarning yangilanishi

ISO 4217 kodi doimiy ravishda mutlaqo o‘zgarmas ro‘yxat emas. Mamlakat yoki valyutaning rasmiy holati o‘zgarganda, kodlarga ham tegishli o‘zgarishlar kiritilishi mumkin.

2025-yil 2-maydagi 179-sonli o‘zgartirish orqali Arab Monetary Fundning Arab Accounting Dinar birligi uchun XAD kodi ro‘yxatga kiritilgan va 2025-yil 12-maydan kuchga kirishi belgilangan.

Shu sababli ISO 4217 maqolasidagi valyuta jadvali va kodlar ro‘yxatini yangilashda ISO hamda uning Maintenance Agency tomonidan eʼlon qilingan eng so‘nggi maʼlumotlarga tayanish kerak.

ISO 4217 va ISO 3166

ISO 4217 va ISO 3166 bir-biri bilan chambarchas bog‘liq.

ISO 3166 mamlakatlar va hududlarni identifikatsiya qilish uchun kodlar beradi, ISO 4217 esa valyutalarni identifikatsiya qiladi.

Masalan:

Mamlakat	ISO 3166-1 alpha-2	ISO 4217
O‘zbekiston	UZ	UZS
Amerika Qo‘shma Shtatlari	US	USD
Shveytsariya	CH	CHF
Yaponiya	JP	JPY

ISO 4217ning dastlabki ikki harfi ko‘p hollarda mamlakatning ISO 3166 kodidan olinadi, biroq bu barcha maxsus kodlar uchun qo‘llanadigan mutlaq qoida emas.

ISO 4217 va valyuta belgisi

ISO 4217 kodi bilan valyuta belgisi bir xil tushuncha emas.

Masalan:

Valyuta	ISO 4217	Valyuta belgisi
AQSh dollari	USD	$
Yevro	EUR	€
Funt sterling	GBP	£
Yaponiya iyenasi	JPY	¥
O‘zbekiston so‘mi	UZS	so‘m

Valyuta belgisi odatda inson tomonidan ko‘rish va yozish uchun ishlatiladi. ISO 4217 kodi esa turli mamlakatlar va kompyuter tizimlari o‘rtasida valyutani aniq identifikatsiya qilish uchun mo‘ljallangan.

Masalan, "$" belgisi bir nechta dollar valyutalariga tegishli bo‘lishi mumkin, ammo USD kodi aynan AQSh dollarini bildiradi.

Kompyuter tizimlarida qo‘llanishi

ISO 4217 kodlari maʼlumotlar bazalari, dasturiy taʼminot va API tizimlarida juda qulay hisoblanadi.

Masalan, JSON maʼlumotlarida:

{
  "currency": "UZS",
  "numeric_code": "860",
  "minor_unit": 2
}

Python dasturida:

currency = {
    "code": "UZS",
    "numeric_code": 860,
    "minor_unit": 2,
}

Bunday standartlashtirish turli tizimlar orasida valyuta maʼlumotlarini almashtirishni osonlashtiradi.

Uch xil kod tushunchasi

ISO 4217 maʼlumotlarini tushunishda uch asosiy element muhim:

Element	Misol	Vazifasi
Alfavit kodi	UZS	Valyutani uch harf bilan belgilash
Raqamli kod	860	Valyutani uch xonali raqam bilan belgilash
Minor unit	2	Asosiy va kichik birliklar o‘rtasidagi nisbatni ko‘rsatish

Tarixiy kodlar

ISO 4217 tarix davomida mavjud bo‘lgan, ammo keyinchalik bekor qilingan yoki o‘zgartirilgan valyutalar uchun ham kodlardan foydalanadi. ISO rasmiy sahifasida tarixiy kodlar List 3 tarkibida ko‘rsatilishi qayd etilgan.

Tarixiy kodlar eski bank yozuvlari, moliyaviy arxivlar, statistik maʼlumotlar va dasturiy tizimlarda uchrashi mumkin.

Shu sababli hozir amalda bo‘lmagan kod tarixiy maʼlumotlarda uchrasa, uni avtomatik ravishda "xato kod" deb hisoblash to‘g‘ri emas.

Afzalliklari

ISO 4217ning asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:

• xalqaro miqyosda standartlashtirilgan;
• valyuta nomlaridagi noaniqlikni kamaytiradi;
• avtomatlashtirilgan tizimlar uchun qulay;
• uch harfli va uch xonali muqobil kodlarni beradi;
• bank va to‘lov tizimlarida keng qo‘llanadi;
• turli tillarda ishlaydigan dasturlar uchun yagona format yaratadi;
• tarixiy valyutalarni ham qayd etish imkonini beradi.

Cheklovlari

ISO 4217 valyutaning bozor qiymatini, ayirboshlash kursini yoki inflyatsiyasini belgilamaydi. U faqat valyuta yoki tegishli birlikni identifikatsiya qilish va tasvirlash uchun standart kod tizimini beradi.

Masalan, USD kodining o‘zi AQSh dollarining boshqa valyutalarga nisbatan kursini bildirmaydi.

Shuningdek qarang

• Xalqaro standartlashtirish tashkiloti
• ISO 3166
• Valyuta
• Valyuta belgisi
• Valyuta kodi
• Maxsus qarz olish huquqlari
• Xalqaro bank
• Bank ishi

Tashqi havolalar

• ISO 4217 — ISO rasmiy sahifasi
• ISO 4217:2015 — ISO standart sahifasi
• ISO Maintenance Agencies
• ISO 4217 Amendment Number 179