Η ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ

... ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ... ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ... ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ... ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ...ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ...

Η Μεγαλόπολη βρίσκεται στο κέντρο ενός εύφορου οροπεδίου, του δεύτερου σε έκταση της Αρκαδίας μετά από αυτό της Μαντινείας. Είναι πρωτεύουσα και κέντρο της ομώνυμης επαρχίας της Αρκαδίας και έδρα δήμου που περιλαμβάνει 31 οικισμούς από όλη την περιοχή. Απέχει 35 χιλ. από την Τρίπολη και 200 χλμ. από την Αθήνα και βρίσκεται πάνω στο νέο αυτοκινητόδρομο Κορίνθου-Καλαμάτας. Η επαρχία περιλαμβάνει 2 Δήμους (Μεγαλόπολης και Ανατολικής Φαλαισίας) και 43 Κοινότητες. Από το 1965, όταν δημιουργήθηκε ο μεγάλος ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός της ΔΕΗ, η Μεγαλόπολη γνώρισε αξιόλογη άνθηση οπότε και ο πληθυσμός της διπλασιάστηκε. Σήμερα έχει 5.000 κατοίκους περίπου. Ένα μεγάλο μέρος του ενεργού πληθυσμού εργάζεται στον σταθμό και στα έργα της ΔΕΗ.
Η Μεγαλόπολη είναι από τα σημαντικότερα ενεργειακά κέντρα της Ελλάδας. Η ΔΕΗ εκμεταλλεύεται τους λιγνίτες της περιοχής και έχει εγκαταστήσει τέσσερις μεγάλες μονάδες παραγωγής ρεύματος συνολικής ισχύος 850 MW. Στη πεδιάδα της Μεγαλόπολης γίνεται σε μεγάλες εκτάσεις εξόρυξη λιγνίτη. Για τις ανάγκες της εξόρυξης του λιγνίτη, ολόκληρα χωριά έχουν εγκαταλειφθεί και μεταφερθεί. Σημαντικές είναι ως εκ τούτου οι οικολογικές μεταβολές, αλοιώσεις και επιπτώσεις που έχουν προκληθεί στο περιβάλλον της περιοχής. Είναι ήδη σε εξέλιξη στην περιοχή μεγάλο αναπτυξιακό έργο «μετα-λιγνιτικής» υποδομής για την τηλεθέρμανση της Μεγαλόπολης από τα κατάλοιπα της επεξεργασίας του λιγνίτη και από τοπικά παραγόμενη βιομάζα. Η τοπική οικονομία για ολόκληρη την περιοχή στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ενεργειακή δραστηριότητα.
Τα τελευταία χρόνια η Μεγαλόπολη έχει εξελιχθεί σε σύγχρονη πόλη. Έχει δημόσιες υπηρεσίες, τράπεζες, όπως και πλούσιο εμπορικό κέντρο, γύρω από την κεντρική πλατεία, την πλατεία Θ. Κολοκοτρώνη. Επίσης εστιατόρια, ταβέρνες, και χώρους διασκέδασης. Ακόμα διαθέτει σύγχρονο αθλητικό κέντρο και δύο στάδια, ένα κλειστό και ένα ανοικτό, Κέντρο Υγείας, οικολογικό πάρκο στον οικισμό Ψαθί και ξενοδοχεία. Αρκετά επίσης είναι τα έργα ανάπλασης που έχουν γίνει ή είναι σε εξέλιξη στην περιοχή.
Κοντά στη Μεγαλόπολη βρίσκεται μεγάλη ερασιτεχνική πίστα Moto Cross στην οποία διεξάγονται αγώνες μοτοσυκλέτας, γνωστή σε όλους τους φίλους του αθλήματος στην Ελλάδα. Η πίστα αυτή φιλοξενεί επίσης και σημαντικούς διεθνείς αγώνες. Κάθε χρόνο προσεκλύει δεκάδες χιλιάδες φίλους τους αθλήματος. Τελευταία μάλιστα έχει κατασκευαστεί σύγχρονη πίστα.
Στο χώρο του πολιτισμού υπάρχει έντονη δραστηριότητα τόσο από το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Μεγαλόπολης όσο και από το Μορφωτικό Σύλλογο της πόλης. Τον Αύγουστο διοργανώνονται πολλές και ποικίλες εκδηλώσεις, όπως παραστάσεις αρχαίου θεάτρου, μουσικές συναυλίες και χορευτικές εκδηλώσεις. Ο Μορφωτικός Σύλλογος διοργανώνει συζητήσεις, προβολές, εκθέσεις και συμμετέχει στις τοπικές παραδοσιακές θερινές γιορτές.Στην αρχαιότητα βρισκόταν στην ίδια θέση η Μεγάλη Πόλη, που δημιουργήθηκε ύστερα από τη μάχη στα Λεύκτρα (371π.Χ.) από τον Θηβαίο Επαμεινώνδα για να χρησιμεύσει σαν αντίπαλος της Σπάρτης. Η πόλη συγκέντρωσε τους κατοίκους πολλών αρκαδικών πόλεων και αποτέλεσε τον κεντρικό πυρήνα της Αρκαδικής Ομοσπονδίας. Τελικά οι Σπαρτιάτες κατάφεραν να την καταστρέψουν το 222 π.Χ. Έκτοτε η Μεγαλόπολη έχασε την αίγλη της και σχεδόν ερημώθηκε. Επί τουρκοκρατίας ήταν κατοικημένη από Τούρκους και ονομαζόταν Σινάνο. Τελευταίες ανασκαφές έφεραν στο φως κατάλοιπα κτιρίων της αγοράς (βουλευτήριο, στοά, γυμναστήριο, ιερό του Δία κ.α.), καθώς και τμήματα του θεάτρου, που ήταν ένα από τα μεγαλύτερα της αρχαιότητας. Στο μουσείο της πόλης εκτίθενται ευρήματα από τους αρχαιολογικούς χώρους. Το αρχαίο θέατρο και οι υπόλοιπες αρχαιότητες βρίσκονται μόλις 2 χιλ. δυτικά της πόλης.
Έρευνες έχουν αποδείξει ότι η λεκάνη της Μεγαλόπολης ήταν παλιότερα μια τεράστια λίμνη με μήκος 22 χμ. και πλάτος 10 χμ. Στη λίμνη αυτή υπήρχαν υδρόβια φυτά και γύρω της πανύψηλα δέντρα, από τα οποία τρέφονταν διάφορα σπονδυλωτά ζώα. Μετά από μεγάλες εδαφικές μεταβολές, τα νερά της λίμνης ωθήθηκαν προς το άνοιγμα της Καρύταινας και δημιούργησαν την κοίτη του ποταμού Αλφειού. Στη συνέχεια χύθηκαν στο Ιόνιο πέλαγος. Στη διάρκεια των χιλιάδων χρόνων, που μεσολάβησαν, στο πυθμένα της λίμνης θάφτηκαν μεγάλοι όγκοι οργανικής ύλης από φυτά δέντρα και ζώα , τα οποία με τον καιρό απολιθώθηκαν και σχημάτισαν το στρώμα του λιγνίτη, που αποτελεί την πρώτη ύλη για το λιγνιτικό εργοστάσιο της Μεγαλόπολης. Η ανεύρεση κατά καιρούς στην περιοχή απολιθωμένων οστών δημιούργησε το μύθο, ότι οι Αρκάδες ήταν απόγονοι γιγάντων και στην περιοχή γίνονταν γιγαντομαχίες.
Σήμερα, η πεδιάδα της Μεγαλόπολης καλύπτεται από εκτεταμένα και πυκνά δάση δρυών όπως και καλλιέργειες. Μεγάλες εκτάσεις όμως έχουν δεσμευθεί και έχουν ανασκαφεί για την εξόρυξη λιγνίτη. Το λεκανοπέδιο πάντως εξακολουθεί να προσφέρει ενδιαφέρουσες και σε μεγάλο βαθμό άγνωστες διαδρομές ανάμεσα στα πυκνά δάση και την πλούσια βλάστηση.
Από τη Μεγαλόπολη ενδιαφέρουσες διαδρομές οδηγούν στην Καρύταινα, στην ανατολική Φαλαισία, στο Λεοντάρι και στο Δυρράχι, όπως και στο Λύκαιο όρος, την αρχαία Λυκόσουρα, το Ίσαρη και την Αγία Θεοδώρα.

Η λεκάνη της Μεγαλόπολης προϊστορικά ήταν λίμνη. Στον πυθμένα και στα πλευρά της ζούσαν υδρόβια φυτά και στις πλαγιές των γύρω βουνών υπήρχαν πυκνά δάση. Κατά το Πλειστόκαινο (πριν από 2.000.000 χρόνια) ζούσαν εδώ σπονδυλωτά και προβοσκιδωτά ζώα (ελέφαντες, ρινόκεροι, ιπποπόταμοι κ.ά.) που είχαν μεταναστεύσει από την Κεντρική Ασία και την Αφρική μέσω του Σουέζ (η μορφή της ξηράς ήταν τότε πολύ διαφορετική από τη σημερινή).Πριν από 100.000 χρόνια η λίμνη έγινε έλος. Στον πυθμένα του καταπλακώνονταν νεκρά φυτικά υλικά, που με το πέρασμα των αιώνων εξανθρακώθηκαν και δημιουργήθηκε ο λιγνίτης. Επίσης, τα λείψανα των νεκρών ζώων παρασύρονταν από τους χείμαρρους στον πυθμένα του έλους και σιγά σιγά απολιθώθηκαν.Κάποια στιγμή τα νερά βρήκαν διέξοδο από τα στενά της Καρύταινας και το έλος άδειασε. «Απομεινάρια» εκείνης της εποχής είναι τα πλούσια κοιτάσματα λιγνίτη αλλά και τα απολιθωμένα οστά προϊστορικών ζώων, που βρέθηκαν με ανασκαφές το 1902 στο Ίσωμα Καρυών και σε γειτονικά χωριά.

Χτίστηκε με προτροπή του Επαμεινώνδα και τη βοήθεια των Θηβαίων το 370 π.Χ. με σκοπό να αποτελέσει ένα κέντρο για όλους τους Αρκάδες και έναν αντίπαλο πόλο δύναμης στη γειτονική της Σπάρτη. Για να κατοικηθεί η πόλη μετακινήθηκαν κάτοικοι από 40 αρκαδικά χωριά και αρκετοί είλωτες που είχαν δραπετεύσει,έτσι ώστε να διασφαλιστεί ότι ποτέ αυτή η πόλη δε θα φερόταν φιλικά στη Σπάρτη. Οι Θηβαίοι διέθεσαν την πρώτη φρουρά της πόλης αποτελούμενη από 1000 άνδρες, υπό τον Θηβαίο Παμμένη. Οι Αρκάδες επέλεξαν σαν πρώτους ηγέτες οικιστές τους εξής: τον Λυκομήδη και Οπτολέα από τη Μαντινεία, τον Τίμωνα και Πρόξενο από την Τεγέα, τον Κλεόλαο και Ακρίφιο από την Κλειτορία, τον Ιερώνυμο και Ευκαμπίδα από το Μαίναλο (αρκαδική πόλη) και τον Ποσσικράτη και Θεόξενο από την Παρρασία. Οι κάτοικοι της Τραπεζούντας δεν δέχθηκαν να εγκατασταθούν στην Μεγάλη Πόλη και γι' αυτό αντιμετώπισαν την οργή των Αρκάδων που επιδόθηκαν στη σφαγή τους. Όσοι σώθηκαν μετανάστευσαν στην Τραπεζούντα του Πόντου που αποτελούσε αποικία τους. Οι Λυκοσούσιοι , οι Λυκαιάτες και οι Τρικολώνιοι μετακινήθηκαν βίαια. Μάλιστα οι πρώτοι σώθηκαν από τη σφαγή καταφεύγοντας στα εκεί ιερά της Δέσποινας και της Δήμητρας .Έτσι ιδρύθηκε το περίφημο "Κοινόν των Αρκάδων". Η Μεγάλη Πόλις συγκεντρώνοντας τους συνοικισμένους Αρκάδες και με την προστασία της Θήβας έμελε εξελιχθεί σε μια ισχυρή, πολυάνθρωπη και ακμάζουσα πόλη, ικανή να προστατεύσει την Αρκαδία και να αντιταχθεί στην απειλή της Σπάρτης. Πράγματι, μέχρι την κήρυξη του Φωκικού πολέμου το 342 π.Χ. η νεοσύστατη πόλη δεν αντιμετώπισε καμία ουσιαστική λακωνική απειλή. Μετά το 337 π.Χ. η πόλη συντάχθηκε με τους Μακεδόνες. Το 331 π.Χ. πολιορκήθηκε χωρίς επιτυχία από τους Σπαρτιάτες και τους συμμάχους τους. Εκεί,τον ίδιο χρόνο, συγκρούστηκαν οι Σπαρτιάτες και οι συμμαχοί τους με τους Μακεδόνες και τους δικούς τους συμμάχους, που είχαν φτάσει για να βοηθήσουν την Μεγαλόπολη. Οι Μακεδόνες κατάφεραν να νικήσουν, σβήνοντας έτσι κάθε ελπίδα των Σπαρτιατών για ανασύσταση της ηγεμονίας τους. Στη μάχη σκοτώθηκε ο βασιλιάς της Σπάρτης, Άγις. Τους Μακεδόνες διοικούσε ο Αντίπατρος.Το 223 π.Χ. ο Σπαρτιάτης βασιλιάς Κλεομένης την κατέλαβε και την έκαψε, αλλά οι κάτοικοί της σώθηκαν ακολουθώντας το Φιλοποίμενα στην Μεσσηνία. Το 208 π.Χ., ο Φιλοποίμην ως στρατηγός της Αχαϊκής Συμπολιτείας την ανοικοδόμησε. Αργότερα, η πόλη καταστράφηκε οριστικά.

Μετά την κατάκτηση της Ελλάδας από τους Ρωμαίους (146π.Χ.) η Μεγάλη Πόλις ακολουθεί την τύχη όλου του ελληνισμού, χάνοντας την παλιά δύναμή της. Ο γεωγράφος Στράβων, τον 1ο π.Χ. αιώνα, αντικρίζει το λείψανό της («…ερημία μεγάλη ’στιν…»). Μια μακρά περίοδος σιωπής και ερήμωσης έχει αρχίσει. Για πολλούς αιώνες, ο κύριος ρους της Ιστορίας θα κυλά μακριά από εδώ…Τον καιρό της Βυζαντινής αυτοκρατορίας έγιναν μεγάλες καταστροφές των αρχαίων έργων τέχνης από φανατισμένους χριστιανούς που αδυνατούσαν να κατανοήσουν το μεγαλείο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και κατέστρεφαν οτιδήποτε το ειδωλολατρικό. Αρχαίοι ναοί γκρεμίστηκαν και πάνω στα ερείπιά τους χτίστηκαν χριστιανικοί ναοί (Αϊ-Γιώργης, Αγιο-Θανάσης, Μεταμόρφωση του Σωτήρα…).Σιγά σιγά οι κάτοικοι της Μεγάλης Πόλης την εγκατέλειψαν λόγω της ανασφάλειας που ένιωθαν στον κάμπο για να μετοικήσουν στα ορεινά. Έτσι την εποχή αυτή οι ισχυρές πόλεις – κάστρα είναι η Βελιγοστή, η Καρύταινα, το Λεοντάρι, το Ίσαρι. Σ’ όλα αυτά τα μέρη υπάρχουν σπουδαία μνημεία που θυμίζουν την παλιά τους δύναμη.

Οι πρώτες καλύβες της Μεγαλόπολης εμφανίστηκαν τα χρόνια της τουρκοκρατίας. Το μικρό χωριό, γύρω απ’ τα ερείπια της αρχαίας Μεγάλης Πόλεως, πήρε το όνομά του από τον Τούρκο τσιφλικά που είχε τριγύρω τα κτήματά του Σινάν ή Σινάνμπεη : ονομάστηκε Σινάν ή (με ελληνική προφορά ) Σινάνου. Το Σινάνου παρέμεινε μικρό χωριουδάκι σε όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, με λιγότερους από 100 κατοίκους.Την ίδια περίοδο ιδρύονται και πολλά μοναστήρια της περιοχής μας (μονή Ρεκίτσας, μονή Μπούρα, μονή Κραμποβού κ.ά.)Σημαντικό γεγονός, το 1781, ήταν η νίκη του ονομαστού κλέφτη Ζαχαριά Μπαρμπιτσιώτη κατά των Τούρκων στο Σάλεσι (Μακρύσι). Αλλά και κατά την Επανάσταση τα χωριά της επαρχίας μας πρωτοστάτησαν με πολλούς αγωνιστές, όπως ο Γρηγόριος Δικαίος (Παπαφλέσσας) από την Πολιανή (που ανήκε στην επαρχία Λεονταρίου),ο Παναγιώτης Κεφάλας από το Διρράχι, ο Νικήτας Σταματελόπουλος (Νικηταράς) από το Τουρκολέκα και αμέτρητους ακόμα πατριώτες που πολέμησαν για την Ελευθερία.Πολλά τα πολεμικά γεγονότα στην περιοχή μας και σε όλη την Αρκαδία : η μάχη στον Άγιο Αθανάσιο της Καρύταινας, η μάχη στο Βαλτέτσι, η απελευθέρωση της Τριπολιτσάς, η μάχη της Τραμπάλας…

Το 1833 το νεοσύστατο ελληνικό κράτος περιλάμβανε 10 Νομούς. Η επαρχία Μεγαλοπόλεως ήταν μια από τις τέσσερις επαρχίες του Νομού Αρκαδίας, παίρνοντας το όνομά της από το αρχαίο Μεγάλη Πόλις. Πρωτεύουσα της επαρχίας Μεγαλοπόλεως ορίστηκε το Λεοντάρι, σαν σπουδαιότερη πόλη της περιοχής. Το 1837 ο Γερμανός μηχανικός Σαανέ έκανε το περίφημο ρυμοτομικό σχέδιο του Σινάνου, σχέδιο που ελάχιστες πόλεις έχουν. Το μικρό χωριό άρχισε να μεγαλώνει με ταχύ ρυθμό. Το 1843, με διάταγμα του βασιλιά Όθωνα, το Σινάνου γίνεται πρωτεύουσα της επαρχίας, αντί του Λεονταρίου. Το 1885 γίνεται και η μετονομασία της πόλης, από το τουρκικό Σινάνου σε Μεγαλόπολη. Ο πληθυσμός της πόλης αυξάνεται συνεχώς και το 1892 έχει 1.200 κατοίκους. Το 1891, μετά από ανασκαφές Άγγλων αρχαιολόγων, έρχονται στο φως τα ερείπια του αρχαίου θεάτρου. (Το 1930 γίνεται η πρώτη παράσταση μετά από αιώνες…). Το 1894 κατασκευάζεται η γέφυρα του ποταμού Ελισσώνα και το 1896 γίνεται η επέκταση του σιδηροδρομικού δικτύου από το Μπιλάλι (Λεύκτρο) στη Μεγαλόπολη και ιδρύεται ο σιδηροδρομικός σταθμός. Στις αρχές του 20ου αιώνα η Μεγαλόπολη γίνεται πλέον μια σύγχρονη πόλη. Το 1910 γίνεται η ύδρευση και ο ηλεκτροφωτισμός της πόλης. Η Μεγαλόπολη είχε την τύχη να έχει ηλεκτρικό πολύ νωρίς σε σχέση με άλλες πόλεις (ακόμα και η Αθήνα είχε τότε το γκάζι). Επίσης εμφανίζονται τα πρώτα καταστήματα, ιατρεία κτλ. (κλινική Ν.Παπαδόπουλου – Αντ. Χαμπηλομάτη, κλινική Ανδριόπουλου – Λαμπρόπουλου, φαρμακείο Δημ. Γιαννακούλια, οδοντιατρείο Νικ. Κεφάλα…) Την ίδια εποχή χτίζεται ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου, γύρω απ’ τον οποίο γινόταν κάθε χρόνο μεγάλη εμποροζωοπανήγυρη, που κρατούσε μια εβδομάδα. Το 1918 λειτούργησε το Γυμνάσιο, αρχικά σε νοικιασμένο κτίριο. Με δαπάνες των Μεγαλοπολιτών της Αμερικής χτίστηκε νέο κτίριο, στη θέση του σημερινού Γυμνασίου, που θεμελιώθηκε το 1926 από τον Αρκά Πρωθυπουργό Αλέξανδρο Παπαναστασίου. Το κτίριο αυτό καταστράφηκε στο σεισμό του 1965. Ο σεισμός, με 17 νεκρούς, κατέστρεψε τα περισσότερα σπίτια της περιοχής. Τότε η στρατιωτική ΜΟΜΑ έχτισε δυο οικισμούς προκατασκευασμένων σπιτιών για τους σεισμόπληκτους και πολλοί κάτοικοι των γύρω χωριών συγκεντρώθηκαν στη Μεγαλόπολη.

Η Μεγαλόπολη έμεινε σε πληθυσμιακή στασιμότητα για αρκετά χρόνια, ως τη δεκαετία του ’70, οπότε ανακαλύφθηκαν στο υπέδαφός της κοιτάσματα λιγνίτη. Από τότε ξεκινά μια νέα εποχή πρωτοφανούς οικονομικής ανάπτυξης για την πόλη, αφού από το 1970 αρχίζει να λειτουργεί ατμοηλεκτρικός σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της Δ.Ε.Η., μετά την ανακάλυψη κοιτασμάτων λιγνίτη. Τα αποθέματά του είναι πολύ μεγάλα και υπολογίζεται ότι επαρκούν ως καύσιμο μέχρι το 2030. Σήμερα λειτουργούν στη Μεγαλόπολη 4 μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, συνολικής ισχύος 850 MW και απασχολούνται σ’ αυτές πάνω από χίλιοι εργαζόμενοι. Το τίμημα όμως της ανάπτυξης είναι η μεγάλη ατμοσφαιρική ρύπανση και η καταστροφή του περιβάλλοντος. Η σύγχρονη Μεγαλόπολη έχει την όψη μιας μοντέρνας πόλης. Τα τελευταία τριάντα χρόνια η πόλη άλλαξε μορφή και έγιναν σπουδαία έργα, ενώ κάποια άλλα εκτελούνται σήμερα (τηλεθέρμανση ) και περιμένουμε όλοι να δούμε την αποπεράτωσή τους.

Ο αρχαιολογικός χώρος της αρχαίας Μεγάλης Πόλης βρίσκεται 3χιλ. έξω από την σημερινή πόλη της Μεγαλόπολης, κοντά στο δρόμο Μεγαλόπολης-Καρύταινας.
Κοντά κοιλά ο ποταμός Ελισσών που εκβάλει στον Αλφειό.
Ο αρχαιολογικός χώρος περιλαμβάνει το μεγαλύτερο αρχαίο ελληνικό θέατρο, το Θερσίλειο Βουλευτήριο και λείψανα της αρχαίας Αγοράς στην οποία περιέχονται τα Ιερό του Διός και του Σωτήρος, η Φιλίππειος Στοά και η Στοά Μυρόπολις.

Αγορά
Στο Βόρειο μέρος της Μεγαλόπολης, πάνω από τη δεξιά όχθη του ποταμού Ελισσώνα υπήρχε η αγορά της Μεγαλόπολης, με λιθόκτιστο περίβολο χαμηλού ύψους. Στη μέση της αγοράς βρίσκονταν το ιερό του Λύκαιου Δία, βωμοί του Δία, δύο αετοί - συμβολικά πουλιά του Δία, μαρμάρινο άγαλμα του Πάνα, χάλκινο άγαλμα του Απόλλωνα, ύψους 12 ποδών από τη Φιγαλία, καθώς και άγαλμα της μητέρας των θεών. Επίσης η αγορά περιελάμβανε κατεστραμμένο ναό του κακήσιου Ερμή, ναό της Τύχης με μαρμάρινο άγαλμα, ανάγλυφη παράσταση του Πολύβιου και ιερό του Δία Σωτήρα.
Οι ανασκαφές των Άγγλων αρχαιολόγων έφεραν στο φως στα Βόρεια της αγοράς τη Φιλίππειο στοά, μήκους 155,60 μ. και πλάτους 20 μ. Στην πρόσοψη είχε δωρική κιονοστοιχία και δύο Ιωνικές στο εσωτερικό της. Τα κομμάτια των κιόνων που βρέθηκαν συνδέουν το οικοδόμημα με την εποχή του Φιλίππου του Ε΄(183 π.Χ.) Η στοά, που κλείνει το χώρο της αγοράς από τα ανατολικά, ήρθε στο φως με τις ανασκαφές του 1890. Είχε μήκος 91,50 μ. και κατεύθυνση από νότο προς βορρά (Παυσ.VIII, 30,6-8). Η στοά που έκλεινε την αγορά από το νότο χτίστηκε από το μεγαλοπολίτη Αρίστανδρο και παρασύρθηκε από το ρέμα του ποταμού Ελισσώνα.

Τείχη
Γύρω από την αρχαία Μεγαλόπολη ήταν χτισμένα τείχη, πλίνθινα με λίθινο υπόβαθρο, 8,5 χμ. περίπου περίμετρο, τα οποία δε σώζονται εξαιτίας της πρόχειρης κατασκευής τους.
Ιστορικά πρόσωπα όπως ο Φιλοποίμην, ο Πολύβιος, ο στρατηγός Διαίος, ο Λυκόρτας έλκουν την καταγωγή τους από τη Μεγαλόπολη.

Γυμνάσιον
Στα δυτικά της αγοράς βρισκόταν το γυμναστήριο (γυμνάσιον) της αρχαίας Μεγαλόπολης. Σήμερα έχουν σωθεί λείψανα στοών και άλλων οικοδομημάτων του γυμνασίου

Θερσίλιο - Βουλευτήριο
Κοντά στο αρχαίο θέατρο σώζονται θεμέλια του Βουλευτηρίου, που είχε γίνει για τους "Μύριους" Αρκάδες και ονομάστηκε από τον ιδρυτή του Θερσίλιο. Ήταν ένα ευρύχωρο ορθογώνιο οικοδόμημα, με πέντε (5) εσωτερικές κιονοστοιχίες σε καθεμιά από τις πλευρές του. Τέσσερις κεντρικοί κίονες σχημάτιζαν τετράγωνο και στήριζαν την ξύλινη στέγη και τις ξύλινες σειρές των εδωλίων, διατεταγμένες βαθμιδωτά έως 2,50 μ. ύψος.
Το βήμα ήταν χαμηλά στη νότια πλευρά του Θερσιλίου. Εκεί συνεδρίαζαν οι πληρεξούσιοι της αρκαδικής Ομοσπονδίας που λέγονταν "μύριοι" και έπαιρναν αποφάσεις για πόλεμο και ειρήνη ή συμμαχίες. Σήμερα σώζεται το προστώο του Θερσιλίου στη νότια πλευρά του.

Tο Αρχαίο Θέατρο αποτελεί μεγάλη μαρτυρία της κραταιάς Αρκαδικής Ομοσπονδίας και της πανίσχυρης Μεγάλης Πόλεως, της νεώτερης πόλης της αρχαίας Αρκαδίας, που γνώρισε αίγλη και μεγαλείο, αλλά χάθηκε μέσα σε δύο αιώνες. Όπως μας πληροφορεί ο Παυσανίας, “Η δε επέκεινα του ποταμού μοίρα η κατά μεσηβρίαν παρείχετο ες μνήμην θέατρον μέγιστον των εν τη Ελλάδι” (Παυσ. VIII 32.1), το θέατρο ήταν το μεγαλύτερο και αρχαιότερο θέατρο της αρχαίας Ελλάδας. Κατασκευάστηκε από τον Αργείτη Πολύκλειτο λίγο μετά το 370 π.χ. Το κοίλο είχε διάμετρο 145 μ., ενώ η ορχήστρα του 30 μ. περίπου. Θεωρείται ότι το κοίλο περιελάμβανε δύο διαζώματα, με 20 σειρές εδωλίων στα δύο κατώτερα μέρη του και 17 στο ανώτερο μέρος. Κατόπιν τούτου υπολογίζεται πως η χωρητικοτητά του ήταν 18.200 θεατές περίπου.
To θέατρο είχε σχεδιαστεί τόσο μεγάλο για να εξυπηρετεί τις συγκεντρώσεις των αντιπροσώπων των συνοικισμένων στην Μεγαλόπολη 40 αρκαδικών πόλεων καθώς και όλων των Αρκάδων που ήθελαν να παρευρεθούν σ’ αυτές. Για τις θεατρικές παραστάσεις είχε κατασκευασθεί κινητή ξύλινη σκηνή πάνω σε τροχούς, η οποία συρόταν στη σκηνοθήκη, όπου και φυλασσόταν. Αργότερα έγινε το προσκήνιο με διαστάσεις 31x 7 μ. Την περίοδο της ακμής της Μεγάλης Πόλεως, όταν δηλαδή αυτή αποτέλεσε τον “ομφαλόν των Αρκάδων”, το θέατρο έφθασε στην πλήρη ανάπτυξή του. Ο Παυσανίας βεβαιώνει μάλιστα, ότι στο θέατρο και “αένα ός έστιν ύδατος πηγή”. Τότε κατασκευάστηκε και η λίθινη προεδρία.
Το 1890 αποκαλύφθηκαν από τις ανασκαφές του Βρετανικού Ινστιτούτου (1890 – 1891), η ορχήστρα, το προσκήνιο, μέρος της προεδρίας, οι χαμηλότερες λίθινες κερκίδες, τα επιβλητικά αναλήμματα των παρόδων και τα θεμέλια της σκηνοθήκης. Σήμερα στο χώρο του Θερσυλίου νεώτερες ανασκαφές είναι σε εξέλιξη.

ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΙΤΕΣ

O ιστορικός Πολύβιος γεννήθηκε στη Μεγάλη Πόλη περίπου το 205 π.Χ. και ήταν γιος του στρατηγού Λυκόρτα. Από μικρό παιδί ο Πολύβιος θαύμαζε τις στρατηγικές ικανότητες και την ευφυΐα του Φιλοποίμενα. Αναμείχθηκε και ο ίδιος στην πολιτική ζωή της Αχαϊκής Συμπολιτείας και έγινε ίππαρχος.Το 168 π.Χ., μετά την κατάληψη της Μακεδονίας από τους Ρωμαίους, οι τελευταίοι αξίωσαν από τους Αχαιούς να στείλουν στη Ρώμη 1.000 ομήρους από τους πιο αξιόλογους νέους της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Πολύβιος.Επειδή είχε σπάνια μόρφωση και αγωγή, ο Ρωμαίος στρατηγός Αιμίλιος Παύλος του ανέθεσε την εκπαίδευση των παιδιών του. Έτσι ο Πολύβιος γνώρισε και συνδέθηκε με πολλούς επιφανείς Ρωμαίους πολιτικούς και στρατιωτικούς. Τις γνωριμίες του αυτές τις εκμεταλλεύτηκε και με πολλά τεχνάσματα και σχέδια επιδίωξε να κάνει τους Ρωμαίους να σέβονται την ελευθερία των λαών που είχαν κατακτήσει. Επειδή ήταν στενός φίλος του γιου του Αιμίλιου Παύλου, στρατηγού Σκιπίωνα, ο Πολύβιος τον ακολούθησε σε όλες τις πολεμικές του επιχειρήσεις, λαμβάνοντας γνώση όλων των επισήμων εγγράφων, σχεδίων, ενεργειών κτλ. των Ρωμαίων. Αυτό του έδωσε απαραίτητα στοιχεία για το ιστορικό του έργο.Το 151 π.Χ. ξαναγύρισε στη Μεγάλη Πόλη, καταφέρνοντας να ελευθερώσει και άλλους 300 ομήρους, που ζούσαν ακόμα. Στην πατρίδα του ο Πολύβιος προσπάθησε όσο μπορούσε να βοηθήσει τους συμπατριώτες του, μεσολαβώντας στους Ρωμαίους για διάφορα ζητήματα. Πολλοί του καταλογίζουν ότι ήταν φίλος των Ρωμαίων, αλλά όταν το 146 π.Χ. οι Ρωμαίοι κατέκτησαν όλη την Ελλάδα, ο Πολύβιος προσπάθησε και κατόρθωσε η συμπεριφορά των κατακτητών προς τους Έλληνες να είναι πιο επιεικής. Από ευγνωμοσύνη οι Αχαιοί του έστησαν ανδριάντες και αναθηματικές στήλες σε πολλές πόλεις, και όχι μόνο στη Μεγάλη Πόλη.Το ιστορικό έργο του Πολυβίου είναι τεράστιας σημασίας. Αποτελούνταν από 40 βιβλία, από τα οποία διασώθηκαν ολόκληρα μόνο 5, και αποσπάσματα από τα άλλα. Στα γραφόμενά του διακρίνουμε τη σοφή κρίση αλλά και την απόλυτη αντικειμενικότητά του. Είναι ο ιστορικός που έγραψε «καθολική» ιστορία της εποχής του, δηλαδή ιστορία που αναφέρεται σε όλους τους τότε λαούς, Έλληνες, Ρωμαίους, Φοίνικες, Αιγυπτίους, Πέρσες, Ισπανούς, Γαλάτες κτλ.Ιδιαίτερη σημασία έχει το ότι ο Πολύβιος ήταν ο πρώτος ιστορικός που έγραψε «πραγματική ιστορία», δηλαδή ιστορία απόλυτα αντικειμενική και κυρίως απαλλαγμένη από μυθολογικά στοιχεία. Από το έργο του αντλούν οι μετέπειτα ιστορικοί τις απαραίτητες πληροφορίες για την εποχή εκείνη. Δίκαια λοιπόν θεωρείται μια από τις σπουδαιότερες πνευματικές μορφές της αρχαίας Ελλάδας και ένας από τους μεγαλύτερους ιστορικούς όλων των εποχών.

Ο Φιλοποίμην (253-183 π.Χ.) ήταν από τους σπουδαιότερους στρατηγούς της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Διακρίθηκε στη μάχη της Σελλασίας εναντίον του Κλεομένη του Γ΄ (222 π.Χ.) και το 208 π.Χ. νίκησε στη Μαντινεία τον τύραννο της Σπάρτης Μαχανίδα. Επανεξελέγη στρατηγός το 206 και το 201 π.Χ. και κατά το δεύτερο πόλεμο των Ρωμαίων εναντίον των Μακεδόνων κράτησε μια ουδετερότητα μάλλον ευνοϊκή προς τη Μακεδονία, φοβούμενος την αύξηση της ρωμαϊκής δύναμης.Αφού νίκησε και το νέο τύραννο της Σπάρτης Νάβιδα προσπάθησε να προσαρτήσει τη Σπάρτη στην Αχαϊκή Συμπολιτεία. Οι Σπαρτιάτες ζήτησαν τότε τη βοήθεια των Ρωμαίων κι αυτό έδωσε αφορμή στο Φιλοποίμενα να καταλάβει τη Σπάρτη και να γκρεμίσει τα τείχη της. Όταν αποστάτησε η Μεσσήνη από τη Συμπολιτεία (184 π.Χ.) ο Φιλοποίμην, που είχε εκλεγεί για 8η φορά στρατηγός, εισέβαλε με τo ιππικό του στη Μεσσηνία, αλλά αιχμαλωτίστηκε από τους Μεσσηνίους οι οποίοι τον ανάγκασαν να πιει δηλητήριο και έτσι να πεθάνει.Όταν η αγγελία του θανάτου του έφτασε στους Αχαιούς, όλες οι πόλεις τους πλημμύρισαν από πένθος. Οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν στη Μεγάλη Πόλη, εξέλεξαν νέο στρατηγό το Λυκόρτα και εισέβαλαν στη Μεσσηνία, τιμωρώντας τη δολοφονία του Φιλοποίμενα με φοβερές σφαγές και καταστροφές.Αφού πήραν τη σορό του, την έκαψαν και έβαλαν την τέφρα σε μια μαρμάρινη υδρία, που μετέφερε ο γιος του στρατηγού Λυκόρτα Πολύβιος, και ξεκίνησε μια μεγάλη πομπή από τη Μεσσήνη στη Μεγάλη Πόλη. Οι κάτοικοι των πόλεων απ’ όπου περνούσε η πομπή υποδέχονταν το νεκρό σαν να γύριζε νικητής από εκστρατεία κι ακολουθούσαν κι αυτοί την πομπή, ως τη Μεγάλη Πόλη. Εκεί, άρχισαν όλοι να θρηνούν, καταλαβαίνοντας πως ο χαμός του μεγάλου αυτού άνδρα θα σήμαινε και το δικό τους χαμό.Ο Φιλοποίμην, δίκαια, επονομάστηκε «ο έσχατος των Ελλήνων», με την έννοια του ότι υπήρξε ο τελευταίος μεγάλος Έλληνας, μετά τον οποίο δεν αναδείχτηκε σπουδαιότερος στην αρχαία Ελλάδα.

http://3dim-megal.ark.sch.gr//
http://www.wikipedia.gr/
http://arcadia.ceid.upatras.gr/
http://www.arcadians.gr/
Εγκυκλοπαίδεια ΝΕΑ ΔΟΜΗ