Watikan

Watikańsczi gard
Status Civitatis Vaticanae
Stato della Città del Vaticano
	; Fana ; Herb
	Himn: Inno e Marcia Pontificale; (Himn Papiesczi)
Òficjalny jãzëk	łacyńsczi, italsczi
Stolëca	Watikan
Fòrma państwa	teokracëjô
Mònarcha	Léón XIV
Data ùsadzeniô	11 gromicznika 1929
Wiéchrzëzna	0,44 km²
Lëdztwò (2025)	501
Dëtk	eùro (EUR)
Czasowô cona	UTC +0
Kòd ISO 3166	VA, VAT
Internet	.va
Aùtowi kòd	SCV
Telefón	+39

Watikan abò Watikańsczi gard (łac. Status Civitatis Vaticanae, ital. Stato della Città del Vaticano) je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu Rzim, i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca.

Historiô

W anticznym czasu Watikan béł dzélã rzimsczégò jimperium, pòtemù do wschòdnorzimsczégò césarstwa, a po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez Królestwò Italsczi^[1]. 11 gromicznika 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan^[2].

Geografiô

Pòłożenié

Leżi w pôłniowi Eùropie, na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu.

Wiéchrzëzna

całownô: 0,44 km²
wiéchrzëzna lądu: 0,44 km²
wiéchrzëzna wòdów: 0

Lądowé grańce

òglowô długòsc jedurny grańcy z Italską: 3,4 km

Klimat

Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika)

Ùsztôłcenié terenu

Teren miesczi; niewiôldżi szpërk

Wësokòsc terenu

nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra)
nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody)

Gruńtë wedle ùżiwaniô

felënk

Lëdze i spòlëzna

Pòpùlacjô

wielëna lëdztwa: 501 (2025)^[3]

Etniczné karna

Włosi, Szwajcarzë

Jãzëczi

Òficjalne jãzëczi: łacyńsczi ë italsczi

Religijné karna

Katolëcë 100%

Ùrbanizacjô

mieskô pòpùlacjô: 100%

Pòliticzny system

Watikan to teokraticznô, absolutnô, elekcëjnô mònarchiô. Przédnikã kraju je papiéż z titułã sùwerena. Òd 8 maja 2025 je nim Léón XIV.

Armiô

Watikan mo własną armiã – Szwajcarską Gwardiã. Òstała ùsadzona w 1506 przez papiéża Juliusza II i òdpowiada za òchronã biskupa Rzimu, jegò sedzbë, do ji òbòwiązk nôleżë kòntrola wstãpu do Watikanu ë Apòstolsczégò Pałacu, ùtrzëmëwanie pòrządku, pôłnienie reprezentacëjnëch fónkcjów a też òchrona Kòlegium Kardënałów òbczas Sede Vacante^[4]. Ji dowódcą je półkòwnik Christoph Graf^[4]^[5]. Armiô rechuje 135 gwardzëstów^[5].

Galeriô

Watikan

Òbaczë téż

Przëpisë

↑ Państwo Kościelne Encyklopedia PWN
↑ Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie DoRzeczy
↑ Holy See Population (LIVE) Worldometer
1 2 6 maja zaprzysiężenie 28 gwardzistów szwajcarskich – Vatican News [online], www.vaticannews.va, 30 łżëkwiata 2026 [dost. 2026-06-12] (pòl.).
1 2 Kluczka M., 27 nowych gwardzistów szwajcarskich złoży przysięgę [+GALERIA] [online], Misyjne.pl, 16 séwnika 2025 [dost. 2026-06-12] (pòl.).

Bùtnowé lënczi

Commons: Watikan – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andora \| Aùstriô \| Belgiô \| Biôłoruskô \| Bòsniô ë Hercegòwina \| Bùłgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Duńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Islandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Holandiô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Słoweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcariô \| Szwédzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë \| Farersczé Òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Nadedniestrzé

Państwa z Eùro
Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùnie Aùstriô \| Belgiô \| Bùłgariô \| Chòrwackô \| Cyper \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Malta \| Miemieckô \| Holandiô \| Pòrtugaliô \| Słowackô \| Słoweniô \| Szpańskô
jiné państwa: Andora \| Czôrnogóra \| Kòsowò \| Mònakò \| San Marino \| Watikan

[1] Państwo Kościelne Encyklopedia PWN

[2] Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie DoRzeczy

[3] Holy See Population (LIVE) Worldometer

[:0-4] 1 2 6 maja zaprzysiężenie 28 gwardzistów szwajcarskich – Vatican News [online], www.vaticannews.va, 30 łżëkwiata 2026 [dost. 2026-06-12] (pòl.).

[:1-5] 1 2 Kluczka M., 27 nowych gwardzistów szwajcarskich złoży przysięgę [+GALERIA] [online], Misyjne.pl, 16 séwnika 2025 [dost. 2026-06-12] (pòl.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andora \| Aùstriô \| Belgiô \| Biôłoruskô \| Bòsniô ë Hercegòwina \| Bùłgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Duńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Islandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Holandiô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Słoweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcariô \| Szwédzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë \| Farersczé Òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Nadedniestrzé