Edukira joan

Morlaix

Wikipedia, Entziklopedia askea
Morlaix
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Bretainia
Departamendua Finistère
AlkateaAgnès Le Brun
Izen ofizialaMorlaix
Posta kodea29600
Geografia
Koordenatuak48°34′39″N 3°49′40″W / 48.5775°N 3.8278°W / 48.5775; -3.8278
Mapa
Azalera24,82 km²
Altitudea61 m, 0 m, 104 m eta 58 m
MugakideakPlouezoc'h, Garlan, Plougonven, Plourin-lès-Morlaix, Saint-Martin-des-Champs eta Plouigneau
Demografia
Biztanleria15.194 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 7.753 (%50,9) (%49,1) 7.468 alt_right
Dentsitatea612 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakWürselen, Truro, Réo (en) Itzuli, Chełm eta Mielec
morlaix.bzh

Morlaix (bretainieraz: Montroulez) Bretainiako mendebaldean dagoen hiria da, Finistere/Penn-ar-Bedeko departamenduan kokaturik. Morlaixeko estuarioak Bro Leon eta Bro Dreger lurralde historikoak banatzen ditu. Azken erroldaren arabera 15.194 biztanle zituen 24,82 km²-ko azaleran.

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izenaren esanahiar ez da zehazki ezagutzen. Aipamen zaharrenak Mons-relaxus (1128), Montem Relaxum (1154) edota Monte Relaxo (1184) dira.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

K.a. 3000-4000 urteko harri-pilak aurkitu dira Morlaix inguruan.

Herria bera galiarren oppidum batean sortu zen. X mendean Leongo jaunak gaztelu bat eraiki zuen bertan eta 1179an Bretainiako dukeek eskuratu zuten. 1561ean herri eskubideak jaso zituen eta udaletxea eraiki zuten.

XVII mendean lihoaren industria abiatu zen eta hiriaren garapen handia etorri zen. 1689an tabako lantegia ere ireki zen, Frantziako zaharrenetako bat.

1864an Morlaixeko biaduktoa eraiki zen trenbiea pasatzeko. Bigarren Mundu Gerran aliatuek hainbat aldiz bonbakatu zuten biadukto hau suntsitu nahian.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Harriz eta egurrezko etxeak pilatzen dira alde zaharrean. Askok eskultura ederrak dituzte beraien aurrealdetan. Aipagarriena "la Maison dite de la duchesse Anne da, "Ana dukesarena dela dioten etxea".

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Plouezoc'h, Garlan, Plougonven, Plourin-lès-Morlaix, Saint-Martin-des-Champs eta Plouigneau.

Mapa
Morlaix eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeanikoa du, eta Bretainiako klima-sailkapenaren arabera « Littoral doux » zonan dago[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2a zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,4 °C-koa da, 9,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 922 mm-koa da, urtarrilean 14,8 euri-egun eta uztailean 7,6 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Pleyber-Christ udalerrian dago, 8,8 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,7 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1101,6 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40,3 °C-koa da, 2022ko uztailaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -8,3 °C-koa da, 1997ko urtarrilaren 2an lortua[oh 1][5].

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

BiztanleriaUrtea800010.00012.00014.00016.00018.00020.0001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 7.468 gizon, 7.753 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.07
 
95+
 
0.55
0.47
 
90-94
 
1.48
1.42
 
85-89
 
3.26
2.28
 
80-84
 
3.39
3.43
 
75-79
 
5.20
5.82
 
70-74
 
6.42
7.06
 
65-69
 
6.50
6.71
 
60-64
 
6.91
6.57
 
55-59
 
6.41
6.20
 
50-54
 
6.75
7.54
 
45-49
 
5.84
5.62
 
40-44
 
5.77
7.10
 
35-39
 
5.15
5.06
 
30-34
 
4.85
5.65
 
25-29
 
4.95
6.27
 
20-24
 
6.32
8.07
 
15-19
 
6.38
5.10
 
10-14
 
5.75
5.13
 
5-9
 
4.11
4.43
 
0-4
 
3.99
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[6].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Morlaix udalerrian 14.486 biztanle zeuden eta 8.153 elkarbizitza unitate[oh 2], hau da, 1,78 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 54,2), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[8]

14.486biztanle
8.153elkarbizitza-unitate
1,78lagun elkarbizitza-unitateko
3.625familia
Udalerria
% 14
% 20
% 10
% 54
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 3.625 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (1.669). Guraso bakarreko 817 familietatik 639etan ama zen guraso bakarra. 1.924 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 833k seme-alaba bakarra zuten etxean, 625k bi, eta 243k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 1.139 bikoteetatik 152tan (% 13,3) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[8]

1.669
1.139
817
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean1.924
Seme-alaba bat833
Bi seme-alaba625
Hiru seme-alaba175
Lau edo gehiago68

15 urte edo gehiago zituzten 13.061 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 32,6 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 48,5. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 56,6). 80 urte edo gehiagoko 943 biztanleetatik 764 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 179 kolektibitateren batean.[8]

Bakarrik bizi da
15-24% 33
25-39% 26
40-54% 31
55-64% 39
65-79% 37
80 +% 48
Bikotean bizi da
15-24% 13
25-39% 53
40-54% 51
55-64% 48
65-79% 57
80 +% 29

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 30,6 ezkonduta zegoen, eta beste % 15,5 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,4 izatezko bikotean eta % 5,1 PACS bidez lotuta). % 37,7 ezkongabeak ziren, % 7,3 alargunak eta % 8,9 dibortziatuak.[8]

Ezkongabea% 37,7
Ezkonduta% 30,6
Izatezko bikotean% 10,4
Dibortziatuta% 8,9
Alarguna% 7,3
PACS bidez lotuta% 5,1

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 31,4), eskulangileak (% 15,1), enplegatuak (% 14,3), erdi-mailako lanbideak (% 13,7). Talde nagusia (erretiratuak, % 31,4) Finistère departamenduko batez bestekoaren (% 35,9) azpitik dago. 31 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,4).[8]

Udalerria
% 8
% 14
% 14
% 15
% 31
% 13
Finistère
% 10
% 15
% 14
% 14
% 36
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 9.909 etxebizitza zeuden. Horietatik 8.171 egoitza nagusi ziren, 491 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 1.247 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (5.299), etxeak baino gehiago (4.554). Egoitza nagusietatik 4.155 beren jabearen bizilekuak ziren, 3.909 alokairuan zeuden, 1.187 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 108 doan lagata.[9]

9.909etxebizitza
8.171egoitza nagusi
4.554etxe
5.299apartamentu

Etxebizitza multzoa

8.171
1.247
Egoitza nagusia (8.171)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (491)Hutsik (1.247)

Etxe mota

4.554
5.299
Etxea (4.554)Apartamentua (5.299)

Jabetza egoera

4.155
3.909
1.187
Jabeak (4.155)Alokairuan (3.909)HLM (1.187)Doan lagata (108)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (2.558).[9]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik1.108
1919-1945922
1946-19702.299
1971-19902.558
1991-2005607
2006-2020527

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (2.733). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (3.919 etxebizitzatan). 4.075 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 4.265 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 2.009tan bi edo gehiago.[9]

Gela kopurua

1 gela612
2 gela1.321
3 gela1.807
4 gela1.698
5 gela edo gehiago2.733

Berogailu mota

3.919
3.035
Gas sarea (3.919)Fuel-olioa (552)Elektrizitatea (3.035)Gas botila (68)Bestelakoak (597)

Aparkalekua eta ibilgailuak

4.075aparkalekua
4.265ibilgailu 1
2.009ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 9.561 biztanleetatik 6.643 aktibo ziren (% 69,5), horietako 5.531 lanean (% 57,8) eta 1.112 langabezian (aktiboen % 16,7).

9.56115-64 urteko biztanle
% 69,5aktibo
% 57,8lanean
% 16,7langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 43,7
25-54 urte% 84,8
55-64 urte% 53,6
Gizonak% 70,2
Emakumeak% 68,8

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 37,8
BEPC, brebeta% 28,2
CAP-BEP% 22,5
Batxilergoa% 17,8
Goi-mailako +2% 9,6
Goi-mailako +3/4% 9,4
Goi-mailako +5% 5,1

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 16,7). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

2.918 ez-aktibotik 1.007 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 34,5), 659 erretiraturik zeuden (% 22,6) eta 1.251 bestelako ez-aktibo ziren (% 42,9).

Ez-aktiboak

% 35
% 23
% 43
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 3]

% 16
% 27
% 27
% 23
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 11.544 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 5.531 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]

11.544enplegu udalerrian
% 89,0soldatapeko
% 11,0ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 23.610 eurokoa zen, eta biztanleen % 21 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

23.610 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.210 €
% 21,0pobrezia-tasa▲ Dep.: % 11,4

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1994ko martxoaren 1an eta 2025ko urriaren 2an artekoak dira.
  2. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  3. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  4. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Pleyber-Christ Sa », fiche climatologique. .
  6. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  7. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: Txantiloi:Gaurko data).
  8. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  9. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Morlaix&oldid=11312018"(e)tik eskuratuta