Uô

UA	Sa pôgina chi l'é šcřicia an uařöxiu

Uô cumüne
Panurôma d’Uô
Lucalizasiòun
Stôtu	Itôlia
Regiòun	Piemounte
Pruveincia	Lisciandřia
Aministrasiòun
Scieindicu	Gian Franco Comaschi (lišta civica "Insieme per Ovada") 1º - 10-6-2024
Teritoriu
Curdinôie	44°38′21″N 8°38′47″E44°38′21″N, 8°38′47″E (Uô)
Autessa	186 m s.l.m.
Superficie	35,37 km²
Abitanti	10 943 (31-12-2025)
Densitô	309,39 ab./km²
Frasiùgni	Bùigu, Lacošta, Gnuchettu, 'Ngherlàn, San Luřainsu
Ôtře infuimasiùgni
CAP	15076
Prefissu	0143
Füzu urôriu	UTC+1
Cod. ISTAT	006121
Cod. Catôštu	G197
Tôrga	AL
Nume abitanti	uařöxi (IT) ovadesi
Patròun	San Paulu d'řa Cřuxe e San Zuôni Batišta
Giurnô d'fašta	18 d'utubře
Môppa
Uô
Pusisiòun de'i cumüne d'Uô 'nt'řa pruveincia d'Lisciandřia.
Scitu uficiôle

Uô (Ovada an italiàn, Oâ e Goâ an zenaise, Ovà an piemuntaise) l’é ‘n cumüne italiàn d’řa pruveincia d'Lisciandřia, an Piemounte. L’é ‘na çittô impurtante d’l’Autu Munfrô e u ciantru d’řa zona štoricu-cultüřôle d’l’Uvadaise. Ei sò frasiùgni i sòun Bùigu, Gnuchettu, Lacošta, 'Ngherlàn e San Luřainsu.

Geugřaféia

Uô a s’třöua tra ei çittôie d'Lisciandřia e d’Zena, ‘nt’u teritoriu d’l’Uvadaise, e a cunféin-na cu'i cumüni d’Belforte, Terxöbi, Cheimuřein, Muřeře, Řa Roca, Arsciùgni, Seivàn e Tajö. Řa sò zona a se stainda ‘nt’ei pountu dounda řa cianüřa padana a finiscia e c'mençipia l’Apenéin Ligüre, a pochi chilometri da’i Mô Ligüre. Ei Bùigu l’é an çima a ‘n šperòun d’rocia missu a ia cunfluainsa di tuřainti Ùiba e Štüřa, a 196 metři suvřa a u livelu de’i mô. Ei clima l’é mite cun de’i caraterištiche cuntinentôli e l’è 'nduçì da řa curta dištansa da’i Mô Ligüre. Ei paesôgiu de'i culein-ne uařöxie l'é duminô da i fiřôgni de'i vigne, da dounda u s'prudoua i vigni rinumôi d'řa zona, špecialmainte Duçettu, mô anche Beibeřa e Curtaise.

Štoria

U nume d’Uô u vé da u latéin Vadum, ch’u vö dì “guôdu, pountu dounda u s’pö traversè ‘n fiüme”, prubabilmainte an riferimaintu a na zona pocu fuza ant’ei pountu d’cunfluainsa d’l’Ùiba e du Štüřa. Difôti ei poštu l’é štô frequentô da’i giante çeltu-ligüri e pöi da’i Rumôni, che i i han tiřô sü ‘n cašté. L'é foscia a Uô che Ciceròun u s'riferiscia quande u pôrla de Vada, che lé u definiscia "poštu difiçiliscimu da traversè".

Řa çittö l’é mensunôia per ia přima vòta ‘nt’u 967, quande l’impeřatù Utòun I l’hô regalô a'i Maicheise Aleramo ‘na villa ‘nt’u teritoriu d’Uô, che l’eřa sutta l’abaséia d’San Quintéin. Ant’u ducumaintu d’fundasiòun du 991 d’l’Abaséia d’San Quintéin d’Špigno, šcřiciu da’i Maicheixi Aleramici, u nume d’Uô u sciourta per ia přima vòta c'me "locus et fundus de Ovaga".

Řa çittô l'é pöi pasôia a'i maicheixi d'Gôvi, a'i maicheixi de'i Bošco e a řa féin a'i Malašpin-na, che i l'han vendòua a ia Repüblica d'Zena 'nt'ei 1277. Uô l'é saimpře štôia 'nt'řa sò štoria ‘n pounte a 'nmasu a ia realtô ligüre e a quela padan-na: d'ôtřa pôrte, as třuôva apřövu a řa Štrô du Zuvu, che zô da u seculu XIII a culegôva řa rivera cun řa cianüřa lisciandřein-na e cu'i Munfrô, ben bain přima d’řa cuštřusiòun d’řa Štrô du Tüichéin. Dopu l'ucupasiòun di Düchi d'Milàn, řa çittô l'é štôia cunciassa a řa faméia patrisia lisciandřein-na di Trotti e pöi a quela zenaise di Adorno, mô ant'ei 1499 u rà d'Fransa Luigi XII l'hô ridôia a i Trotti.

Dopu ei 1528, gřôsie ai pôttu d'Andřéia Doria cun Côrlu V, Zena a pò ripiése ei tère d'l'Ultrazuvu, che i turnu c'scì a fé pôrte du sò duminiu, dounda i i raštřàn sainsa ciü interusiùgni per ciü d'třai seculi. ‘Nt’ei 1630 Uô l'é štôia culpéia da ‘na tremainda epideméia d’pašte che l’hô fôciu muřì ciü o menu l’80% d’řa pupulasiòun. ‘Nt’ei 1672, cun řa Batàia d’Uô, řa çittô che l’eřa suta řa Republica d’Zena l’é štôia atacôia da’i suldôi d’Côrlu Emanuele II, mô i zenaixi i sòun sciurtì a feimé i piemuntaixi.

Ant’ei 1814, ei Cungressu d’Vienna l’hô unì řa Ligüria a u Regnu d’Sardegna e pocu dopu řa çittô d’Uô l’é gnòua a fé pôrte d’řa pruveincia d’Nôiqui. Tra i uařöxi che i sòun štôi di persunôgi famuxi du Risurgimaintu u s’ricorda Andřeia Dania, Dumenicu Büffa, Bertumé Marchelli, Mìliu Büffa, Girolamu Oddini. Ant’ei cursu d’l’Ötçaintu u i a štô de’i cuštřusiùgni impurtanti, c’me řa štrô ch’a culega Uô a Növi (1836), řa štrô ch’a vô a 'Nôiqui (1855), řa štrô de’i Tüichéin da Uô a Vutri an Ligüria (1872) e řa feruvéia Uô-Zena, inaugurôia ‘nt’ei 1894. Antantu u ciantru u d'ventôva ciü mudernu, cun řa cuštřusiòun d’in növu uspiô, fogne, acquedoti e növi palôsci. Ant'ei 1859 řa pruveincia d'Növe l'é štôia abuléia da řa leze dei přimu miništru Urbano Rattazzi e u teritoriu d'Uô, 'nsame a u Nuvaise e a řa Vôl Buibaiřa, l'é sctô dô ai Piemounte per fuimé řa növa pruveincia d'Lisciandřia.

‘Nt’l’avustu de'i 1935, ei crollu du xbaramàintu d’řa Diga du Zerbéin l’hô scariô an çima a tüta řa Vôlle d’l’Ùiba ‘na miřôia d’eua àuta dexiaine d’metři, che l’hô culpì Muřeře, Uô e Seivàn mô anche Caveriô; ‘nt’isa tragedia i sòun morte 111 persoune e 65 sulu ant’ei Bùigu d’Uô. A sgòunda uèra mundiôle l’hô vištu špuntè an çima ai brichi an giřu a Uô ‘n muvimaintu partigiàn urganizô e ei střogi d’l’Urxela e d’řa Benedicta i sòun doue teštimunianse du sangue versô da’i uařöxi per řa Libeřasiòun. Dopu ese štôia culpéia da'i bumbardamainti tra ei 1944 e ei 1945, řa çittô a s’é ripiôia da’i distrusiùgni d'řa uèra e l’hô piô ei caraterištiche d’ancöi cun řa cuštřusiòun d’növi quartéi.

Pošti d’interasse

Cuštřusiùgni religiuse

• Gexia d’Noštra Scignuřa Asounta, paruchiôle d’řa çittô (XVIII seculu)
• Gexia d’l’Immaculôia Cuncesiòun, dicia ascì "di Capiçigni
• Gexia d’Santa Maria de’i Gřôsie (XV seculu)
• Uřatöři d’řa Nunsiô (XIV seculu)
• Santuôřiu d’Noštra Scignuřa d’řa Uòrdia (1661)
• Uřatöři d’San Zuôni (XV seculu), ch’u cuntegna řa côscia da puscisciòun d’řa Cunfraternita, sculpéia da Maragliano
• Parochia d'Noštra Scignuřa d'řa Naive a Lacošta
• Gexia di Santi Nazario e Celso a 'Ngherlàn
• Gexia d'San Venanziu a San Venanziu
• Gexia d'San Luřainsu a San Luřainsu
• Santuôriu d'San Paulu d'řa Cřuxe
• Logia d'San Baštiàn

Cuštřusiùgni civili

• Palôssu Spinola (XVIII seculu)
• A cô dounda l'é nasciü San Paulu d'řa Cřuxe
• Palôssu de'i Cumüne (XIX seculu)
• Cašté d'Leichera
• Cašté d'Ngherlàn

Ciantru štoricu

U ciantru štoricu l'hô n urganizasiòun ch'a ricorda de'i balu i tipici carugi d'řa Ligüria, suvřatütu Véia Ruma, řa Cuntrô di Capiçigni e Véia San Paulu. Ant'ei Bùigu d'Uô u i a palôsci d'epuca, bitéie štoriche e negôsi antighi.

Cumunicasiùgni

Štrôie

Uô a s'tröua apřövu a řa Štřô statôle 456 du Tuichéin, ch'a culega Isola d'Asti cun Vutri, e a řa cunfluainsa d'řa SP155, ch'a řa culega cun Lisciandřia. U s'pò rivè a Uô anche cun l'Autuštrô A26 dei Trafori, cun caselu 'nt'ei cumüne d'Belforte.

Curière

Ant'ei cumüne d’Uô u i a i capulinea de'i curière di Trotta Bus Services, che i řa culegu cu'i cumüni d'řa zona e cu'i fřasiùgni, maintře pe'i culegamainti cun Lisciandřia e Növe u i a ei curière d'řa Bus Company.

Štasiùgni

Uô l'hô doue štasiùgni feruviôrie: řa principôle a s'tröua apřövu a řa feruvéia Asti-Zena, anvece řa sgòunda, ciamôia Uô Nord, l'é an çima a řa linea ch'a vé da Lisciandřia, auřa sarôia a u trafegu viagiatùi.

Ôtři prugetti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Uô