Drosera
| Drosera | |
|---|---|
 | |
| Drosera tokaiensis | |
| Научна класификација [ у ] | |
| Непознат таксон (попр): | Drosera |
| Вид: | Drosera |
| Научен назив | |
| Drosera L. | |
| Subgenera | |
| Синоними[1] | |
| |
Drosera е еден од најголемите родови месојадни растенија, со најмалку 194 видови.[2] Членовите на семејството Droseraceae ги мамат, фаќаат и варат инсектите користејќи жлезди на стеблото што ги покриваат површините на нивните листови. Инсектите се користат за дополнување на слабата минерална исхрана на почвата во која растат растенијата. Различни видови, кои многу се разликуваат по големина и форма, се автохтони на секој континент освен на Антарктикот.[3]
Чарлс Дарвин извршил голем дел од раните истражувања за Drosera, и извршил долга серија експерименти со Drosera rotundifolia, кои биле првите кои ја потврдиле месојадноста кај растенијата.[4][5][6] Во писмо од 1860 година, Дарвин напишал: „...во моментов, повеќе ме интересира Drosera отколку потеклото на сите видови во светот“.[7]
Опис
[уреди | уреди извор]Повеќегодишни тревести растенија. Листовите обично во розета. Листовите круглести до ланцетни или линејни, целокрајни, на горната страна со многубројни топчести лепливи жлезди на долги дршки (тентакули). Цветовите во гроздовидно соцветие. Чашкините ливчиња 5, во основата сраснати помеѓу себе. Венечните ливчиња 5, слободни. Прашниците 5. Плодникот образуван од 3 карпели. Плодот е кутијка. Столпчињата 3, слободни, до основата расечени на два дела.[8]
Етимологија
[уреди | уреди извор]Ботаничкото име од грчкиот δρόσος - „роса, капки роса“[9] се однесува на блескавите капки слуз на врвот на жлездестите трихоми кои личат на капки Drosera.
Drosera за прв пат била опишана во „Species Plantarum“ на Карл Линеј.
Таксономија
[уреди | уреди извор]Кладограмот без корен, прикажан десно, ги прикажува односите помеѓу различните подродови и секции утврдени со анализата на Ривадавија и сор. Монотипската секција Meristocaulis не била вклучена во студијата, па затоа нејзиното место во овој систем е нејасно. Поновите истражувања ја сместуваат оваа група во близина на секцијата Bryastrum, поради што таа е прикажана таму подолу. Исто така, вреди да се напомене дека позицијата на секцијата Regiae во однос на Aldrovanda и Dionaea е неизвесна. Бидејќи секцијата Drosera е полифилетска, таа се појавува повеќепати на кладограмот (*).
Drosera се повеќегодишни (или ретко годишни) тревни растенија, кои обично формираат пространи или исправени розети помеѓу 1-100 цм во висина, во зависност од видот. Докажано е дека Drosera може да достигне животен век од 50 години.[10] Родот е специјализиран за апсорпција на хранливи материи преку своето месојадно однесување.
Форма на раст
[уреди | уреди извор]Родот може да се подели на неколку навики или форми на раст:
- Умерени Drosera: Овие видови формираат густа група од расплеткани лисја наречени хибернакулум во зимскиот период на мирување. Сите видови од северна Азија, Европа и Северна Америка припаѓаат на оваа група. Drosera arcturi од Австралија и Нов Зеланд е уште еден умерен вид кој изумира во хибернакулум во облик на рог.
- Суптропски Drosera: Овие видови одржуваат вегетативен раст преку целата година под униформни или речиси униформни климатски услови.
- Пигмејски Drosera: Група од околу 40 австралиски видови, кои се одликуваат со минијатурен раст, бесполово размножување и густо формирање на влакна во центарот на круната. Овие влакна служат за заштита на растенијата од интензивното летно сонце на Австралија. Пигмејските Drosera го формираат подродот Bryastrum.
- Туберозни Drosera : Овие речиси 50 австралиски видови формираат подземна кртола за да ги преживеат екстремно сувите лета во нивното живеалиште, и повторно се појавуваат на есен. Овие можат понатаму да се поделат во две групи, оние што формираат розети и оние што формираат качувачки стебла.
- Комплексот Drosera petiolaris : Група тропски австралиски видови, тие живеат во постојано топли, но понекогаш влажни услови. Неколку од 14-те видови што ја сочинуваат оваа група развиле посебни стратегии за справување со наизменично сувите услови. На пример, многу видови имаат лисни дршки густо покриени со трихоми, кои одржуваат доволно влажна средина и служат како зголемена површина за кондензација за Drosera. Комплексот D. petiolaris го опфаќа делот Lasiocephala.
Иако тие не формираат единствена строго дефинирана форма на раст, голем број видови често се групираат во дополнителна група:
- Квинслендска Drosera: Мала група од три вида (Drosera adelae, Drosera schizandra, Drosera prolifera), сите се автохтони во високо влажни живеалишта во темните подлоги на австралиската дождовна шума.
Лисја и месојад
[уреди | уреди извор]
Drosera се месојадни растенија чии листови се покриени со жлездени пипала што лачат леплива слуз. Процесот на заробување и варење на пленот најчесто го овозможуваат два типа жлезди. Педункуларните, односно жлездите со стебленце, произведуваат сладок секрет кој ги привлекува инсектите, а истовремено лачат и дигестивни ензими со кои се разградува пленот. Сесилните жлезди, пак, ги апсорбираат хранливите материи ослободени при варењето, иако тие не се присутни кај сите видови, како на пример кај Drosera erythrorhiza.
Инсектите, кои претставуваат најголем дел од пленот, се привлечени од слаткиот секрет на педункуларните жлезди. Кога ќе стапат во контакт со него, се прилепуваат за површината на листот, бидејќи лепливата слуз го ограничува нивното движење и го оневозможува бегството. Со текот на времето, пленот угинува поради исцрпеност или поради тоа што слузта го обвива телото и ги блокира дишните патишта. Процесот на угинување обично трае околу 15 минути.[6] Во меѓувреме, растението лачи ензими естераза, пероксидаза, фосфатаза и протеаза.[10] Овие ензими го раствораат инсектот и ги ослободуваат хранливите материи содржани во него. Оваа хранлива смеса потоа се апсорбира преку површините на листовите за да ја користи остатокот од растението.
Цвеќиња и овошје
[уреди | уреди извор]
Кај Drosera, како и кај повеќето месојадни растенија, цветовите се издигнати над листовите и се наоѓаат на долги цветни стебленца. Ова просторно одвојување на цветовите од листовите што служат како стапици се смета за адаптација која го намалува ризикот од заробување на потенцијалните опрашувачи. Соцветијата најчесто се слабо разгранети и имаат форма на класови, при што цветовите се отвораат последователно, еден по еден, и обично остануваат отворени релативно кратко време. Отворањето на цветовите е условено од интензитетот на светлината, па кај многу видови цветовите се отвораат претежно при директна сончева светлина. Покрај тоа, целото соцветие покажува хелиотропно движење, односно ја следи промената на положбата на сонцето.
Цветовите на Drosera се радијално симетрични, односно актиноморфни, и најчесто се двополови, со пет цветни делови. Исклучоци се Drosera pygmaea, која има четири ливчиња, и D. heterophylla, кај која бројот на ливчиња се движи од осум до дванаесет. Кај најголемиот број видови цветовите се релативно мали, со дијаметар помал од 1,5 cm. Сепак, кај одредени видови, како D. regia и D. cistiflora, цветовите можат да достигнат дијаметар од 4 цм или повеќе.
Вообичаено, цветовите се бели или розови, но кај австралиските претставници на родот се забележува значително поголема разновидност во обоеноста. Така, цветовите можат да бидат портокалови кај D. callistos, црвени кај D. adelae, жолти кај D. zigzagia, а кај D. microphylla може да имаат карактеристична металик-виолетова боја.
Корени
[уреди | уреди извор]
Кореновиот систем на повеќето Drosera често е само слабо развиен или ги има изгубено своите оригинални функции.[11] Тие се релативно бескорисни за апсорпција на хранливи материи и служат главно за апсорпција на вода и за стабилност на растението.[11]
Кај некои јужноафрикански видови Drosera, кореновиот систем има улога во складирањето вода и хранливи материи. Одредени видови развиваат издржливи корени кои можат да преживеат ниски температури и мраз, дури и кога надземниот дел од растението ќе угине. Кај видови како D. adelae и D. hamiltonii, корените учествуваат и во бесполовото размножување, при што долж нивната површина можат да се развијат нови растенија.
Одредени австралиски видови формираат подземни луковици кои служат како органи за складирање и му овозможуваат на растението да ги преживее сушните летни периоди. Пигмејските Drosera често имаат исклучително долг коренов систем во однос на големината на надземниот дел. Така, растение високо само околу 1 цм може да развие корени кои навлегуваат повеќе од 15 цм во длабочина. Кај некои видови, како D. lasiantha и D. scorpioides, покрај главниот коренов систем се формираат и адвентивни корени, кои можат да имаат потпорна функција.
Размножување
[уреди | уреди извор]Многу видови Drosera се самоплодни; нивните цветови често се самоопрашуваат по затворањето. Drosera често создаваат голем број ситни, црни семиња. Нивното 'ртење е поттикнато од присуството на влага и светлина. Кај видовите што се распространети во умерените климатски подрачја, покрај влагата и светлината, за успешно 'ртење е потребен и период на ладна и влажна стратификација. Кај туберозните видови, семето има поинакви услови за 'ртење, односно потребно е претходно да помине низ топол и сув летен период, по кој следува студена и влажна зима.
Вегетативното размножување се јавува природно кај некои видови кои имаат столони или кога корените ќе се доближат до почвата. Од постарите лисја што ја допираат земјата може да никнат садници. Пигмејските Drosera се размножуваат бесполово користејќи специјализирани лисја слични на лушпи наречени геми . Туберозните Drosera можат да создадат нови растенија од нивните луковици.[12]
Распространетост
[уреди | уреди извор]
Ареалот на родот Drosera се протега на широк простор, од Алјаска на север до Нов Зеланд на југ. Најголемата разновидност на видови е забележана во Австралија, каде што се среќава приближно половина од досега познатите видови. Значајни центри на разновидност претставуваат и Јужна Америка и јужниот дел на Африка, каде што се застапени повеќе од 20 видови. Помал број видови се распространети и во поголеми подрачја на Евроазија и Северна Америка. Сепак, овие региони се сметаат за периферни делови од ареалот на родот, бидејќи сончевите роси главно не се среќаваат во вистински умерени и арктички области.
Порано се претпоставувало дека диверзификацијата и видообразувањето кај родот се поврзани со распаѓањето на Гондвана и последователното континентално поместување. Според поновите сознанија, сепак, оваа еволутивна диверзификација најверојатно се одвивала преку постепено и повеќекратно ширење на ареалот на родот во различни географски подрачја.[13] Се смета дека потеклото на родот е во Африка или Австралија.[13]
Европа е дом на само три вида; Drosera anglica, Drosera intermedia, и Круголисна дрозера.[14] Северна Америка е дом и на четири дополнителни вида; Drosera brevifolia, Drosera capillaris, Drosera linearis, Drosera filiformis.
Овој род често се опишува како космополитски, со светска дистрибуција. Ботаничарот Лудвиг Дилс, автор на единствената монографија на семејството до денес, смета дека овој опис е „нарачана погрешна проценка за крајно невообичаените дистрибутивни околности на овој род“ но признава дека овој вид опфаќа значаен дел од Земјината топка.[15] Тој особено посочил на отсуството на видовите Drosera од речиси сите сушни климатски зони, повеќето дождовни шуми, американскиот пацифички брег, Полинезија, медитеранскиот регион и Северна Африка, како и на ниската разновидност на видови во умерените зони, како што се Европа и Северна Америка.[15]
Живеалиште
[уреди | уреди извор]Drosera генерално растат во сезонски влажни или поретко во постојано влажни живеалишта со кисели почви и високи нивоа на сончева светлина. Вообичаените живеалишта вклучуваат мочуришта и влажни брегови на потоци. Многу видови растат во комбинација со сфагнум мов, кој апсорбира голем дел од хранливите материи во почвата, а исто така ја закиселува почвата, правејќи ги хранливите материи помалку достапни за растителниот свет. Ова им овозможува на Drosera, кои не се потпираат на хранливи материи поврзани со почвата, да напредуваат таму каде што доминантната вегетација обично би ги надминала.
Сепак, родот е многу варијабилен во однос на живеалиштето. Поединечните видови Drosera се адаптирале на широк спектар на средини, вклучувајќи атипични живеалишта, како што се дождовни шуми, пустини (D. burmanni и D. indica), па дури и многу засенчени средини. Умерените видови, кои формираат хибернакула во зима, се примери за таква адаптација на живеалиштата. Генерално, Drosera имаат тенденција да живеат во топли клими и се само умерено отпорни на мраз.
Употреба
[уреди | уреди извор]Луковиците од Drosera кои потекнуваат од Австралија се сметаат за деликатес од страна на домородните Австралијанци.[16] Некои од овие луковици се користеле и за боење текстил, додека друга виолетова или жолта боја традиционално се подготвувала во Шкотските Гори со употреба на D. rotundifolia. Ликер од Drosera се прави со употреба на свежи лисја главно од D. capensis, D. spatulata и D. rotundifolia.
Народот Зафиманири од централен Мадагаскар ја користи Drosera madagascariensis за лекување дизентерија и треска. Во западната традиционална медицина, Drosera се користи уште од 12 век, најмногу како средство против кашлица и респираторни заболувања. Историски се применувала при бронхитис, голема кашлица, астма и инфекции на белите дробови, а денес најчесто се користи во препарати против кашлица во Германија и други европски земји.[17] Екстрактите главно се добиваат од култивирани видови, бидејќи многу автохтони видови се заштитени. Drosera во народната медицина се споменува и како афродизијак и како средство против брадавици, курји очи и пеги.[18]
Галерија на плен
[уреди | уреди извор]
Tipulidae (жеравска мува) заробена од Drosera filiformis
Молец, Phalaenophana pyramusalis (був со темна лента) заробена од Drosera filiformis
Молецот Eusarca confusaria заробен од Drosera filiformis
Мува Табанус заробена од Drosera filiformis
Мува Drosophila melanogaster заробена од Drosera capensis
Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „Drosera L.“. Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. 2023. Посетено на 13 January 2023.
- ↑ McPherson, S.R. (2010). Carnivorous Plants and their Habitats. Poole, England, UK: Redfern Natural History Productions Ltd. 2 volumes.
- ↑ McPherson, S.R. (2008). Glistening Carnivores. Poole, England, UK: Redfern Natural History Productions Ltd.
- ↑ Pain, Stephanie (2 March 2022). „How plants turned predator“. Knowable Magazine. doi:10.1146/knowable-030122-1. Посетено на 11 March 2022.
- ↑ Hedrich, Rainer; Fukushima, Kenji (17 June 2021). „On the Origin of Carnivory: Molecular Physiology and Evolution of Plants on an Animal Diet“. Annual Review of Plant Biology. 72 (1): 133–153. Bibcode:2021AnRPB..72..133H. doi:10.1146/annurev-arplant-080620-010429. ISSN 1543-5008. PMID 33434053 Проверете ја вредноста
|pmid=(help). - 1 2 Darwin, Charles (1875). Insectivorous Plants. London: John Murray. Посетено на 14 March 2022.
- ↑ Ellison, Aaron M.; Gotelli, Nicholas J. (1 January 2009). „Energetics and the evolution of carnivorous plants—Darwin's 'most wonderful plants in the world'“. Journal of Experimental Botany (англиски). 60 (1): 19–42. doi:10.1093/jxb/ern179. ISSN 0022-0957. PMID 19213724.
- ↑ Мицевски, Кирил (2001). Флора на Република Македонија Том I, св. 4. Скопје: МАНУ. стр. 1093–1094.
- ↑ Liddell, Henry George; Scott, Robert (1940). „δρόσος“. A Greek-English Lexicon. Perseus Digital Library.
- 1 2 Barthlott, Wilhelm; Porembski, Stefan; Seine, Rüdiger; Theisen, Inge (1 June 2004). Karnivoren Biologie und Kultur fleischfressender Pflanzen. Stuttgart (Hohenheim): Verlag Eugen Ulmer. ISBN 9783800141449.
- 1 2 Adlassnig, Wolfram; Peroutka, Marianne; Lambers, Hans; Lichtscheidl, Irene K. (July 2005). „The Roots of Carnivorous Plants“. Plant and Soil. 274 (1–2): 127–140. Bibcode:2005PlSoi.274..127A. doi:10.1007/s11104-004-2754-2.
- ↑ D'Amato, Peter (1998). The Savage Garden: Cultivating Carnivorous Plants. Berkeley, California: Ten Speed Press. ISBN 978-0-89815-915-8.
- 1 2 Rivadavia, Fernando; Kondo, Katsuhiko; Kato, Masahiro; Hasebe, Mitsuyasu (2003). „Phylogeny of the sundews, Drosera (Droseraceae), based on chloroplast rbcL and nuclear 18S ribosomal DNA Sequences“. American Journal of Botany. 90 (1): 123–130. doi:10.3732/ajb.90.1.123. PMID 21659087.
- ↑ „Drosera intermedia × rotundifolia = D. × eloisiana“. PlantAtlas. Посетено на 2025-09-12.
- 1 2 Diels, Friedrich Ludwig Emil (1906). Engler, Adolf (уред.). „Droseraceae“. Das Pflanzenreich. IV (112). Посетено на 14 March 2022.
- ↑ Theisen, Inge (2004-06-30). Karnivoren. Ulmer Eugen Verlag. ISBN 978-3-8001-4144-9.
- ↑ Ghate, Nb; Das, A; Chaudhuri, D; Panja, S; Mandal, N (2016-01-18). „Sundew plant, a potential source of anti-inflammatory agents, selectively induces G2/M arrest and apoptosis in MCF-7 cells through upregulation of p53 and Bax/Bcl-2 ratio“. Cell Death Discovery (англиски). 2 (1). doi:10.1038/cddiscovery.2015.62. ISSN 2058-7716.
- ↑ Crowder, A. A.; Pearson, M. C.; Grubb, P. J.; Langlois, P. H. (1990-03). „Drosera L.“. The Journal of Ecology. 78 (1): 233. doi:10.2307/2261048. Проверете ги датумските вредности во:
|date=(help)
|
