孫子 - 計篇(一)
1.原文
一 孫子曰、兵者國之大事。死生之地、存亡之道、不可不察也。故經之以五事、校之以計、而索其情。一曰道、二曰天、三曰地、四曰將、五曰法。道者令民與上同意、故可以與之死、可以與之生、而不畏危也。天者陰陽寒暑時制也。地者遠近險易廣狹死生也。將者智信仁勇嚴也。法者曲制官道主用也。凡此五者、將莫不聞。知之者勝、不知者不勝。故校之以計、而索其情。曰主孰有道、將孰有能、天地孰得、法令孰行、兵衆孰強、士卒孰練、賞罰孰明。吾以此知勝負矣。
2.訓読文
一 孫子曰$${\scriptsize{^ク}}$$、兵者國之大事$${\scriptsize{^ナ}\scriptsize{^リ}}$$。死生之地、存亡之道、不$${\scriptsize{^ル}\scriptsize_{レ}}$$可$${\scriptsize{^カ}\scriptsize{^ラ}\scriptsize_{レ}}$$不$${\scriptsize{^ル}\scriptsize_{レ}}$$察$${\scriptsize{^セ}}$$也。故$${\scriptsize{^ニ}}$$經$${\scriptsize{^ル}\scriptsize{^ニ}\scriptsize_{レ}}$$之$${\scriptsize{^ヲ}}$$以$${\scriptsize{^テ}\scriptsize{^シ}\scriptsize_{二}}$$五事$${\scriptsize{^ヲ}\scriptsize_{一}}$$、校$${\scriptsize{^ル}\scriptsize{^ニ}\scriptsize_{レ}}$$之$${\scriptsize{^ヲ}}$$以$${\scriptsize{^テ}\scriptsize{^シ}\scriptsize{^テ}\scriptsize_{レ}}$$計$${\scriptsize{^ヲ}}$$、而索$${\scriptsize{^ム}\scriptsize_{二}}$$其$${\scriptsize{^ノ}}$$情$${\scriptsize{^ヲ}\scriptsize_{一}}$$。一$${\scriptsize{^ニ}}$$曰$${\scriptsize{^ク}}$$道、二$${\scriptsize{^ニ}}$$曰$${\scriptsize{^ク}}$$天、三$${\scriptsize{^ニ}}$$曰$${\scriptsize{^ク}}$$地、四$${\scriptsize{^ニ}}$$曰$${\scriptsize{^ク}}$$將、五$${\scriptsize{^ニ}}$$曰$${\scriptsize{^ク}}$$法。道者令$${\scriptsize{^ム}\scriptsize{^ル}\scriptsize_{下}}$$民$${\scriptsize{^ヲ}\scriptsize{^シ}\scriptsize{^テ}}$$與$${\scriptsize_{レ}}$$上同$${\scriptsize{^ジ}\scriptsize{^ウ}\scriptsize{^シ}\scriptsize_{レ}}$$意$${\scriptsize{^ヲ}}$$、故$${\scriptsize{^ニ}}$$可$${\scriptsize{^ク}\scriptsize_{二}}$$以$${\scriptsize{^テ}}$$與$${\scriptsize{^ニ}\scriptsize_{レ}}$$之$${\scriptsize{^ト}}$$死$${\scriptsize{^ス}\scriptsize_{一}}$$、可$${\scriptsize{^ク}\scriptsize{^シ}\scriptsize{^テ}\scriptsize_{二}}$$以$${\scriptsize{^テ}}$$與$${\scriptsize{^ニ}\scriptsize_{レ}}$$之$${\scriptsize{^ト}}$$生$${\scriptsize{^ク}\scriptsize_{一}}$$、而不$${\scriptsize{^ラ}\scriptsize_{上}\scriptsize_{レ}}$$畏$${\scriptsize{^レ}\scriptsize_{レ}}$$危$${\scriptsize{^ヲ}}$$也。天者陰陽寒暑時制也。地者遠近險易廣狹死生也。將者智信仁勇嚴也。法者曲制官道主用也。凡$${\scriptsize{^ソ}}$$此$${\scriptsize{^ノ}}$$五者$${\scriptsize{^ハ}}$$、將$${\scriptsize{^ノ}}$$莫$${\scriptsize{^キ}\scriptsize{^モ}\scriptsize_{レ}}$$不$${\scriptsize{^ル}\scriptsize{^コ}\scriptsize{^ト}\scriptsize_{レ}}$$聞$${\scriptsize{^カ}}$$。知$${\scriptsize{^ル}\scriptsize_{レ}}$$之$${\scriptsize{^ヲ}}$$者$${\scriptsize{^ハ}}$$勝$${\scriptsize{^チ}}$$、不$${\scriptsize{^ル}\scriptsize_{レ}}$$知$${\scriptsize{^ラ}}$$者$${\scriptsize{^ハ}}$$不$${\scriptsize_{レ}}$$勝$${\scriptsize{^タ}}$$。故$${\scriptsize{^ニ}}$$校$${\scriptsize{^ル}\scriptsize{^ニ}\scriptsize_{レ}}$$之$${\scriptsize{^ヲ}}$$以$${\scriptsize^{テシテ}\scriptsize_{レ}}$$計$${\scriptsize{^ヲ}}$$、而索$${\scriptsize{^ム}\scriptsize_{二}}$$其$${\scriptsize{^ノ}}$$情$${\scriptsize{^ヲ}\scriptsize_{一}}$$。曰$${\scriptsize{^ク}}$$主孰$${\scriptsize{^レ}\scriptsize{^カ}}$$有道$${\scriptsize{^ナ}\scriptsize{^ル}}$$、將孰$${\scriptsize{^レ}\scriptsize{^カ}}$$有能$${\scriptsize{^ナ}\scriptsize{^ル}}$$、天地孰$${\scriptsize{^レ}\scriptsize{^カ}}$$得$${\scriptsize{^タ}\scriptsize{^ル}}$$、法令孰$${\scriptsize{^レ}\scriptsize{^カ}}$$行$${\scriptsize{^ワ}\scriptsize{^ル}}$$、兵衆孰$${\scriptsize{^レ}\scriptsize{^カ}}$$強$${\scriptsize{^キ}}$$、士卒孰$${\scriptsize{^レ}\scriptsize{^カ}}$$練$${\scriptsize{^イ}\scriptsize{^タ}\scriptsize{^ル}}$$、賞罰孰$${\scriptsize{^レ}\scriptsize{^カ}}$$明$${\scriptsize{^カ}\scriptsize{^ナ}\scriptsize{^ル}\scriptsize{^ト}}$$。吾以$${\scriptsize{^テ}\scriptsize_{レ}}$$此$${\scriptsize{^ヲ}}$$知$${\scriptsize{^ル}\scriptsize_{二}}$$勝負$${\scriptsize{^ヲ}}$$矣$${\scriptsize_{一}}$$。
3.書き下し文
一 孫子曰く、兵は国の大事なり。死生の地、存亡の道、察せざる可からざるなり。故に之を経るに五事を以てし、之を校ぶるに計を以てして、其の情を索む。一に曰く道、二に曰く天、三に曰く地、四に曰く将、五に曰く法。道とは民をして上と意を同じうし、故に以て之と死す可く、以て之と生く可くして、危を畏れざらしむるなり。天とは、陰陽・寒暑・時制なり。地とは遠近・険易・広狭・死生なり。将とは、智・信・仁・勇・厳なり。法とは、曲制・官道・主用なり。凡そ此の五者は、将の聞かざること莫きも、之を知る者は勝ち、知らざる者は勝たず。故に之を校ぶるに計を以てして、其の情を索む。曰く、主孰れか有道なる、将孰れか有能なる、天地孰れか得たる、法令孰れか行なわる、兵衆孰れか強き、士卒孰れか練いたる、賞罰孰れか明らかなると。吾、此を以て勝負を知る。
4.現代語訳
孫子は言う。戦争は国家の一大事であると。国民の死活を決することであり、国家の存亡の分かれ道であるから、よくよく明察しなければならない。そこで、まず自国の国力・軍事力の実情を次の「五事」の観点から分析し、さらに敵の国力や軍事力の実情と比較検討する。その「五事」とは、「道」「天」「地」「将」「法」である。
「道」とは、人民と君主が心を一つにして生死を共にし、危難を恐れないようにすることをいう。
「天」とは、陰陽や寒暑など、自然の法則や条件のことをいい、自国を取りまく状況や環境のことをいう。
「地」とは、距離や地形、広さ、高低などの地理的条件や、それらの条件による有利性、そこから生まれる経済的条件をいう。
「将」とは、智力・信頼感・仁慈・勇敢・威厳を備えた将軍のことをいう。
「法」とは、軍隊の編成や人事、指揮権、賞罰についての規律のことをいう。
およそこれら五事は、将軍であれば聞いたことがない者はいないが、その重要性を深く理解している者は勝ち、そうでない者は勝てない。
さらに、以下の七つの「計」を以て、彼我の優劣を比較し、戦争が遂行可能な状況かを合理的に判断する。
一 君主はどちらが人心を得ているか
二 将軍の能力はどちらが優れているか
三 自然条件や両国を取り巻く情勢はどちらが有利か
四 法や規律による秩序はどちらが保たれているか
五 兵器や装備などの戦力はどちらが高いか
六 兵士の練度はどちらが高いか
七 賞罰はどちらが公正に実行されているか
私はこうした分析、比較検討によって、開戦前にすでに勝敗を予測することができる。
いいなと思ったら応援しよう!
この記事が学びになった!と思っていただけたら、応援いただくともれなく励みになります!