孫子 - 九地篇(四)
1.原文
四 凡爲客之道、深入則專、主人不克。掠於饒野、三軍足食。謹養而勿勞、併氣積力、運兵計謀、爲不可測、投之無所往、死且不北、死焉不得、士人盡力。兵士甚陷則不懼、無所往則固、深入則拘、不得已則鬪。是故其兵不修而戒、不求而得、不約而親、不令而信。禁祥去疑、至死無所之。吾士無餘財、非惡貨也。無餘命、非惡壽也。令發之日、士卒坐者涕霑襟、偃臥者涕交頤。投之無所往者、諸劌之勇也。
2.訓読文
四 凡$${\scriptsize^{ソ}}$$爲$${\scriptsize^{ル}\scriptsize_{レ}}$$客之道$${\scriptsize^{ハ}}$$、深$${\scriptsize^{ク}}$$入$${\scriptsize^{レバ}}$$則$${\scriptsize^{チ}}$$專$${\scriptsize^{ニシテ}}$$、主人不$${\scriptsize_{レ}}$$克$${\scriptsize^{タ}}$$。掠$${\scriptsize^{ムレバ}\scriptsize_{二}}$$於饒野$${\scriptsize^{ヲ}\scriptsize_{一}}$$、三軍足$${\scriptsize^{ル}\scriptsize_{レ}}$$食。謹$${\scriptsize^{ミ}}$$養$${\scriptsize^{イテ}}$$而勿$${\scriptsize^{ク}\scriptsize_{レ}}$$勞$${\scriptsize^{スルコト}}$$、併$${\scriptsize^{セテ}\scriptsize_{レ}}$$氣$${\scriptsize^{ヲ}}$$積$${\scriptsize^{ミ}\scriptsize_{レ}}$$力$${\scriptsize^{ヲ}}$$、運$${\scriptsize^{ラセテ}\scriptsize_{レ}}$$兵$${\scriptsize^{ヲ}}$$計謀$${\scriptsize^{シ}}$$、爲$${\scriptsize^{ス}\scriptsize_{レ}}$$不$${\scriptsize^{ルヲ}\scriptsize_{レ}}$$可$${\scriptsize^{カラ}\scriptsize_{レ}}$$測$${\scriptsize^{ル}}$$、投$${\scriptsize^{ズレバ}\scriptsize_{二}}$$之$${\scriptsize^{ヲ}}$$無$${\scriptsize^{キニ}\scriptsize_{一レ}}$$所$${\scriptsize_{レ}}$$往$${\scriptsize^{ク}}$$、死$${\scriptsize^{ストモ}}$$且$${\scriptsize^{タ}}$$不$${\scriptsize_{レ}}$$北$${\scriptsize^{ゲ}}$$、死焉$${\scriptsize^{ンゾ}}$$不$${\scriptsize^{ラン}\scriptsize_{レ}}$$得、士人盡$${\scriptsize^{クス}\scriptsize_{レ}}$$力$${\scriptsize^{ヲ}}$$。兵士甚$${\scriptsize^{シク}}$$陷$${\scriptsize^{レバ}}$$則$${\scriptsize^{チ}}$$不$${\scriptsize_{レ}}$$懼$${\scriptsize^{レ}}$$、無$${\scriptsize^{ケレバ}\scriptsize_{レ}}$$所$${\scriptsize_{レ}}$$往$${\scriptsize^{ク}}$$則$${\scriptsize^{チ}}$$固$${\scriptsize^{ク}}$$、深$${\scriptsize^{ク}}$$入$${\scriptsize^{レバ}}$$則$${\scriptsize^{チ}}$$拘$${\scriptsize^{シ}}$$、不$${\scriptsize^{レバ}\scriptsize_{レ}}$$得$${\scriptsize_{レ}}$$已$${\scriptsize^{ムヲ}}$$則$${\scriptsize^{チ}}$$鬪$${\scriptsize^{ウ}}$$。是$${\scriptsize^{ノ}}$$故$${\scriptsize^{ニ}}$$其$${\scriptsize^{ノ}}$$兵不$${\scriptsize^{シテ}\scriptsize_{レ}}$$修$${\scriptsize^{メ}}$$而戒$${\scriptsize^{メ}}$$、不$${\scriptsize^{シテ}\scriptsize_{レ}}$$求$${\scriptsize^{メ}}$$而得、不$${\scriptsize^{シテ}\scriptsize_{レ}}$$約$${\scriptsize^{セズ}}$$而親$${\scriptsize^{シミ}}$$、不$${\scriptsize^{シテ}\scriptsize_{レ}}$$令$${\scriptsize^{セズ}}$$而信$${\scriptsize^{ナリ}}$$。禁$${\scriptsize^{ジ}\scriptsize_{レ}}$$祥$${\scriptsize^{ヲ}}$$去$${\scriptsize^{ラバ}\scriptsize_{レ}}$$疑$${\scriptsize^{イヲ}}$$、至$${\scriptsize^{ルマデ}\scriptsize_{レ}}$$死$${\scriptsize^{ニ}}$$無$${\scriptsize^{シ}\scriptsize_{レ}}$$所$${\scriptsize_{レ}}$$之$${\scriptsize^{ク}}$$。吾$${\scriptsize^{ガ}}$$士$${\scriptsize^{ニ}}$$無$${\scriptsize^{キモ}\scriptsize_{二}}$$餘財$${\scriptsize_{一}}$$、非$${\scriptsize^{ザル}\scriptsize_{レ}}$$惡$${\scriptsize^{ムニ}\scriptsize_{レ}}$$貨$${\scriptsize^{ヲ}}$$也。無$${\scriptsize^{キモ}\scriptsize_{二}}$$餘命$${\scriptsize_{一}}$$、非$${\scriptsize^{ザル}\scriptsize_{レ}}$$惡$${\scriptsize^{ムニ}\scriptsize_{レ}}$$壽$${\scriptsize^{ヲ}}$$也。令發$${\scriptsize^{スル}}$$之日$${\scriptsize^{ハ}}$$、士卒$${\scriptsize^{ノ}}$$坐$${\scriptsize^{スル}}$$者$${\scriptsize^{ハ}}$$涕霑$${\scriptsize^{シ}\scriptsize_{レ}}$$襟$${\scriptsize^{ヲ}}$$、偃臥$${\scriptsize^{スル}}$$者$${\scriptsize^{ハ}}$$涕交$${\scriptsize^{ウ}\scriptsize_{レ}}$$頤$${\scriptsize^{ニ}}$$。投$${\scriptsize^{ズレバ}\scriptsize_{二}}$$之$${\scriptsize^{ヲ}}$$無$${\scriptsize^{キニ}\scriptsize_{一レ}}$$所$${\scriptsize_{レ}}$$往$${\scriptsize^{ク}}$$者、諸劌之勇也。
3.書き下し文
四 凡そ客たるの道は、深く入れば則ち専にして、主人克たず。饒野に掠むれば、三軍食足る。謹み養いて労すること勿く、気を併せ力を積み、兵を運らせて計謀し、測る可からざるを為す。之を往く所無きに投ずれば、死すとも且た北げず、死焉んぞ得ざらん、士人力を尽くす。兵士甚しく陥れば則ち懼れず、往く所無ければ則ち固く、深く入れば則ち拘し、已むを得ざれば則ち闘う。是の故に其の兵修めずして戒め、求めずして得、約せずして親しみ、令せずして信なり。祥を禁じ疑いを去らば、死に至るまで之く所無し。吾が士に余財無きも、貨を悪むに非ざるなり。余命無きも、寿を悪むに非ざるなり。令発するの日は、士卒の坐する者は涕襟を霑し、堰臥する者は涕頤に交う。之を往く所無きに投ずれば、諸・劌の勇なり。
4.現代語訳
四 敵国に侵攻する場合の道理は以下である。
敵地の奥深くまで侵入すると、兵は危機感からより強く結束するので、迎撃する側が対抗するのは困難になる。敵国の肥沃な土地や物流の要衝を押さえ、補給物資を現地調達すれば補給も賄える。兵士たちの健康管理に努めて疲労させないようにし、士気を高めて戦力を蓄える一方で、別動隊を動かして抜かりなく計略を図り、こちらの意図を悟られないようにせよ。
そのうえで、兵士たちを戦う以外に選択のない状況に追い込めば、兵士たちは死に直面しても逃げることはない。こうして全軍が死力を尽くして戦えば、勝てない戦などないだろう。
兵というものは、著しく危険な状況に晒されるとやがてそれに慣れ、危険を恐れなくなり、逃げ場がないと悟れば覚悟を決め、敵地奥深くまで侵入するとより結束し、戦う以外ないところに追い詰められれば必死に戦うものである。
こうした状況に置かれた軍では、兵士は何を教えなくとも規律を守り、逐一指示がなくても必要な行動をし、軍規で縛らなくとも連帯し、命令がなくとも任務に専念するようになる。さらに、占いや迷信を禁じ、疑念を生じさせないようにすれば、死ぬまで逃げることなく戦うであろう。
しかし忘れてはならない。兵士たちが余分な財産を持ち歩かないのは、何も金銭に興味がないのではなく、命を落とす任務に就いているのも命が惜しくないからではない。彼らとて人であって、出撃命令が発せられた日には、へたり込んで涙で襟を濡らし、呆然と横たわって涙を顎にまで流す兵士が多くいる。
しかし、どこにも逃げ場のない状況に投入することで、こうした兵士でさえ、呉の専諸$${\scriptsize^{※1}}$$や魯の曹劌$${\scriptsize^{※2}}$$のような勇敢さを発揮するのである。
※1 専諸$${\scriptsize^{※1}}$$:春秋時代の呉の公子光(後の呉王闔閭)の側近で、呉王僚の暗殺を実行した刺客。
※2 曹劌$${\scriptsize^{※2}}$$:春秋時代の勇魯の荘公に仕えた勇将。斉との和睦の際、斉の桓公に短剣をもって迫り、魯の領地を返させた。
いいなと思ったら応援しよう!
この記事が学びになった!と思っていただけたら、応援いただくともれなく励みになります!