Onejromancja

Onejromancja – (gr. ὄνειρος oneiros „sen” oraz μαντεία manteia „wróżba”) – forma wróżbiarstwa polegająca na interpretacji snów w celu przewidywania przyszłości. W niektórych praktykach oneiromantycznych stosowane są również rośliny oneirogenne, mające na celu wywołanie lub wzmocnienie stanów świadomości o charakterze sennym. Sporadycznie osoba śniąca doświadcza wrażenia przeniesienia do innego czasu lub miejsca, co bywa interpretowane jako dowód uzyskiwania informacji o boskim pochodzeniu, przekazywanych po przebudzeniu.

Starożytna literatura oneirokrytyczna

Mezopotamia

Starożytni Sumerowie zamieszkujący Mezopotamię pozostawili świadectwa interpretacji snów datowane co najmniej na ok. 3100 r. p.n.e. W całej historii Mezopotamii sny uznawano za zjawiska o kluczowym znaczeniu dla wróżbiarstwa, a mezopotamscy władcy przywiązywali do nich szczególną wagę. Gudea, król sumeryjskiego miasta-państwa Lagasz (panował ok. 2144–2124 p.n.e.), odbudował świątynię Ningirsu w następstwie snu, w którym otrzymał takie polecenie.

Standardowa akadyjska wersja Eposu o Gilgameszu zawiera liczne opisy proroczej mocy snów. Sam Gilgamesz doświadcza dwóch snów zapowiadających przybycie Enkidu. Później Enkidu śni o spotkaniu bohaterów z olbrzymem Huwawa. Sny bywały również postrzegane jako środek umożliwiający wgląd w inne światy; wierzono, że dusza lub jej część opuszcza ciało śpiącej osoby i rzeczywiście odwiedza miejsca oraz istoty widziane we śnie. W VII tablicy eposu Enkidu opowiada Gilgameszowi sen, w którym bogowie Anu, Enlil i Szamasz skazują go na śmierć. Opisuje on także sen o swojej wizycie w świecie podziemnym.

Asyryjski król Aszurnasirpal II (panował 883–859 p.n.e.) wzniósł świątynię poświęconą Mamu, przypuszczalnie bóstwu snów, w Imgur-Enlil, w pobliżu Kalhu. Późniejszy władca asyryjski, Aszurbanipal (panował 668–ok. 627 p.n.e.), miał sen podczas krytycznej sytuacji militarnej, w którym ukazała mu się jego boska patronka, bogini Isztar, obiecując poprowadzić go do zwycięstwa.

Babilończycy i Asyryjczycy dzielili sny na „dobre”, zesłane przez bogów, oraz „złe”, pochodzące od demonów. Zachowany zbiór omenów sennych zatytułowany Iškar Zaqīqu opisuje różne scenariusze snów oraz zawiera przepowiednie dotyczące przyszłych losów osób, które ich doświadczyły, najwyraźniej oparte na wcześniejszych przypadkach. Niektóre zapisy wymieniają odmienne możliwe rezultaty, zależnie od sytuacji, w których podobne sny prowadziły do różnych następstw. Wśród opisywanych motywów sennych znajdują się wydarzenia z życia codziennego, podróże do różnych miejsc, sprawy rodzinne, akty seksualne oraz spotkania z ludźmi, zwierzętami i bóstwami.

Egipt

W starożytnym Egipcie, już około 2000 r. p.n.e., zapisywano sny na papirusach. Osoby doświadczające szczególnie wyrazistych i znaczących snów uznawano za obdarzone boską przychylnością i traktowano jako wyjątkowe. Starożytni Egipcjanie wierzyli, że sny pełnią funkcję wyroczni, przekazując wiadomości od bogów. Uważano, że najlepszym sposobem uzyskania boskiego objawienia jest śnienie, dlatego praktykowano inkubację snów. W tym celu udawano się do sanktuariów i spano na specjalnych „łożach sennych”, oczekując rad, pocieszenia lub uzdrowienia zesłanego przez bóstwa.

Najstarszym dotychczas odkrytym rękopisem oneirokrytycznym jest tzw. Ramessydzka księga snów, przechowywana obecnie w British Museum. Stanowi ona unikatowy przykład egipskiego dzieła poświęconego interpretacji snów z okresu przedhellenistycznego; zachowane fragmenty zostały przetłumaczone na język angielski przez Kasię Szpakowską.

Pomiędzy łapami Wielkiego Sfinksa w Gizie znajduje się stela opisująca, w jaki sposób Totmes IV dokonał restauracji Sfinksa w następstwie snu, w którym obiecano mu objęcie władzy faraońskiej.

Grecja

Wróżenie ze snów stanowiło powszechny element religii i literatury greckiej oraz rzymskiej, obecny w dziełach reprezentujących różne gatunki. Zagadnienie snów omawiali m.in. Arystoteles i Platon w wielu swoich pracach. Jedynym zachowanym grecko-rzymskim sennikiem jest Oneirokritika, autorstwa Artemidora z Daldis. Autor ten przywołuje liczne wcześniejsze autorytety, których dzieła nie zachowały się do czasów współczesnych, m.in. Astrampsychosa, Nikeforosa, Germanosa oraz Manuela Paleologa. Wieszczów specjalizujących się w interpretacji snów określano mianem enypniomantów (gr. ἐνυπνιόμαντις) oraz brizomantów (gr. βριζόμαντις).

Biblia

Sny pojawiają się w Biblii jako znaki, zapowiedzi lub przekazy pochodzące od Boga. W wielu fragmentach Pisma Świętego stanowią one istotny środek objawienia boskiej woli:

• Bóg przemawia do Abrama, gdy ten pogrążony jest w głębokim śnie (Księga Rodzaju, rozdział 15);
• Bóg ukazuje się Abimelekowi, królowi Geraru, we śnie, ostrzegając go w sprawie Sary, żony Abrahama (Księga Rodzaju, rozdział 20);
• Jakub śni o drabinie sięgającej nieba (Księga Rodzaju, rozdział 28);
• jego syn Józef śni o swojej przyszłej potędze (Księga Rodzaju, rozdział 37), a następnie interpretuje sny podczaszego i piekarza faraona w czasie uwięzienia (Księga Rodzaju, rozdział 40) oraz sny samego faraona egipskiego (Księga Rodzaju, rozdział 41);
• opisany jest sen Madianity o bochenku jęczmiennego chleba oraz jego interpretacja jako zapowiedzi zwycięstwa wojsk Gedeona; Gedeon, który słyszy tę relację, odnosi później zwycięstwo nad Madianitami (Księga Sędziów, rozdział 7);
• Salomon rozmawia z Bogiem we śnie (Pierwsza Księga Królewska, rozdział 3);
• Daniel interpretuje sny, m.in. w Księdze Daniela (rozdziały 2 i 4);
• Józef, oblubieniec Maryi, otrzymuje we śnie polecenie, aby nie obawiał się poślubić Maryi (Ewangelia według św. Mateusza, rozdział 1);
• Mędrcy ze Wschodu zostają we śnie ostrzeżeni, aby nie wracać do Heroda (Ewangelia według św. Mateusza, rozdział 2);
• Józef, mąż Maryi, zostaje we śnie pouczony, aby uciekać wraz z Maryją i Jezusem do Egiptu (Ewangelia według św. Mateusza, rozdział 2);
• żona Piłata doświadcza we śnie cierpienia z powodu Jezusa (Ewangelia według św. Mateusza, rozdział 27);
• Paweł Apostoł otrzymuje w widzeniu polecenie udania się do Macedonii (Dzieje Apostolskie, rozdział 16).

Zobacz też

• wróżenie