strzec

strzec (język polski)

wymowa:

IPA: [sṭʃɛt͡s], AS: [sṭšec], zjawiska fonetyczne: utr. dźw.• udziąs.

^ⓘ

znaczenia:

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) mieć pod opieką, pilnować, dozorować, opiekować się kimś lub czymś

(1.2) przestrzegać czegoś, być posłusznym czemuś, postępować zgodnie z czymś

czasownik zwrotny niedokonany strzec się

(2.1) unikać czegoś, pilnować się, uważać

odmiana:

(1.1-2) koniugacja XI

 

forma		liczba pojedyncza			liczba mnoga
		1. os.	2. os.	3. os.	1. os.	2. os.	3. os.
bezokolicznik		strzec
czas teraźniejszy		strzegę	strzeżesz	strzeże	strzeżemy	strzeżecie	strzegą
czas przeszły	m	strzegłem	strzegłeś	strzegł	strzegliśmy	strzegliście	strzegli
	ż	strzegłam	strzegłaś	strzegła	strzegłyśmy	strzegłyście	strzegły
	n	strzegłom	strzegłoś	strzegło
tryb rozkazujący		niech strzegę	strzeż	niech strzeże	strzeżmy	strzeżcie	niech strzegą
pozostałe formy czas przyszły m będę strzegł, będę strzec będziesz strzegł, będziesz strzec będzie strzegł, będzie strzec będziemy strzegli, będziemy strzec będziecie strzegli, będziecie strzec będą strzegli, będą strzec ż będę strzegła, będę strzec będziesz strzegła, będziesz strzec będzie strzegła, będzie strzec będziemy strzegły, będziemy strzec będziecie strzegły, będziecie strzec będą strzegły, będą strzec n będę strzegło, będę strzec będziesz strzegło, będziesz strzec będzie strzegło, będzie strzec czas zaprzeszły m strzegłem był strzegłeś był strzegł był strzegliśmy byli strzegliście byli strzegli byli ż strzegłam była strzegłaś była strzegła była strzegłyśmy były strzegłyście były strzegły były n strzegłom było strzegłoś było strzegło było forma bezosobowa czasu przeszłego strzeżono tryb przypuszczający m strzegłbym, byłbym strzegł strzegłbyś, byłbyś strzegł strzegłby, byłby strzegł strzeglibyśmy, bylibyśmy strzegli strzeglibyście, bylibyście strzegli strzegliby, byliby strzegli ż strzegłabym, byłabym strzegła strzegłabyś, byłabyś strzegła strzegłaby, byłaby strzegła strzegłybyśmy, byłybyśmy strzegły strzegłybyście, byłybyście strzegły strzegłyby, byłyby strzegły n strzegłobym, byłobym strzegło strzegłobyś, byłobyś strzegło strzegłoby, byłoby strzegło imiesłów przymiotnikowy czynny m strzegący, niestrzegący ż strzegąca, niestrzegąca strzegące, niestrzegące n strzegące, niestrzegące imiesłów przymiotnikowy bierny m strzeżony, niestrzeżony strzeżeni, niestrzeżeni ż strzeżona, niestrzeżona strzeżone, niestrzeżone n strzeżone, niestrzeżone imiesłów przysłówkowy współczesny strzegąc, nie strzegąc rzeczownik odczasownikowy strzeżenie, niestrzeżenie

(2.1) koniugacja XI

 

forma		liczba pojedyncza			liczba mnoga
		1. os.	2. os.	3. os.	1. os.	2. os.	3. os.
bezokolicznik		strzec się
czas teraźniejszy		strzegę się	strzeżesz się	strzeże się	strzeżemy się	strzeżecie się	strzegą się
czas przeszły	m	strzegłem się	strzegłeś się	strzegł się	strzegliśmy się	strzegliście się	strzegli się
	ż	strzegłam się	strzegłaś się	strzegła się	strzegłyśmy się	strzegłyście się	strzegły się
	n	strzegłom się	strzegłoś się	strzegło się
tryb rozkazujący		niech się strzegę	strzeż się	niech się strzeże	strzeżmy się	strzeżcie się	niech się strzegą
pozostałe formy czas przyszły m będę się strzegł, będę się strzec będziesz się strzegł, będziesz się strzec będzie się strzegł, będzie się strzec będziemy się strzegli, będziemy się strzec będziecie się strzegli, będziecie się strzec będą się strzegli, będą się strzec ż będę się strzegła, będę się strzec będziesz się strzegła, będziesz się strzec będzie się strzegła, będzie się strzec będziemy się strzegły, będziemy się strzec będziecie się strzegły, będziecie się strzec będą się strzegły, będą się strzec n będę się strzegło, będę się strzec będziesz się strzegło, będziesz się strzec będzie się strzegło, będzie się strzec czas zaprzeszły m strzegłem się był strzegłeś się był strzegł się był strzegliśmy się byli strzegliście się byli strzegli się byli ż strzegłam się była strzegłaś się była strzegła się była strzegłyśmy się były strzegłyście się były strzegły się były n strzegłom się było strzegłoś się było strzegło się było forma bezosobowa czasu przeszłego strzeżono się tryb przypuszczający m strzegłbym się, byłbym się strzegł strzegłbyś się, byłbyś się strzegł strzegłby się, byłby się strzegł strzeglibyśmy się, bylibyśmy się strzegli strzeglibyście się, bylibyście się strzegli strzegliby się, byliby się strzegli ż strzegłabym się, byłabym się strzegła strzegłabyś się, byłabyś się strzegła strzegłaby się, byłaby się strzegła strzegłybyśmy się, byłybyśmy się strzegły strzegłybyście się, byłybyście się strzegły strzegłyby się, byłyby się strzegły n strzegłobym się, byłobym się strzegło strzegłobyś się, byłobyś się strzegło strzegłoby się, byłoby się strzegło imiesłów przymiotnikowy czynny m strzegący się, niestrzegący się ż strzegąca się, niestrzegąca się strzegące się, niestrzegące się n strzegące się, niestrzegące się imiesłów przysłówkowy współczesny strzegąc się, nie strzegąc się rzeczownik odczasownikowy strzeżenie się, niestrzeżenie się

przykłady:

(1.1) Ści­gana przez agentów Impe­rium księżniczka Leia ucieka do domu, strze­gąc wykra­dzio­nych planów, które mogą ocalić jej lud i przywrócić wolność galaktyce…

składnia:

(1.1) strzec + D. przed + N.

(1.1) strzec + B. od + D.

(1.2) strzec + D.

(2.1) strzec się + D.

kolokacje:

(1.1) strzec dziecka przed złym wpływem • strzec swojej prywatności • strzec swojego terytorium

(1.2) strzec zwyczajów / tajemnicy

synonimy:

antonimy:

hiperonimy:

hiponimy:

holonimy:

meronimy:

wyrazy pokrewne:

rzecz. strzeżenie n

związki frazeologiczne:

strzec jak oka w głowie • strzec jak źrenicy oka • strzec sekretu • strzec tajemnicy • Bóg kogoś strzegł • niech cię Bóg strzeże

przysłowia strzeżonego Pan Bóg strzeże • strzeż mnie, Boże, od przyjaciół, bo z wrogami poradzę sobie sam

etymologia:

uwagi:

W czasownikach wtórnie niedokonanych, które utworzono poprzez dodanie przedrostka temat -strzec przechodzi w -strzegać.

tłumaczenia:

• angielski: (1.1) guard, watch over
• białoruski: (1.1) берагчы, засцерагаць; (2.1) берагчыся
• duński: (1.1) værne, vogte
• hiszpański: (1.1) guardar, cuidar, custodiar; (1.2) observar, guardar, cumplir, respetar
• jidysz: (1.1) היטן (hitn), פֿאַרהיטן (farhitn); (1.2) היטן (hitn); (2.1) היטן זיך (hitn zich)
• niderlandzki: (1.1) bewaken; (2.1) oppassen
• niemiecki: (1.1) hüten; (2.1) achtgeben
• rosyjski: (1.1) блюсти, стеречь
• rumuński: (1.1) păzi; (1.2) păzi; (2.1) se păzi
• ukraiński: (1.1) стерегти
• włoski: (1.1) custodire, piantonare; (1.2) salvaguardare; (2.1) guardarsi

źródła:

Hasło „strzec” w: SJP.pl.