İçeriğe atla

Ozon terapisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Kolunda serum iğnesi olan bir adam kitap okuyor. Hortumda kan var.
Bir adam, kanın alınarak ozona maruz bırakıldıktan sonra tekrar enjekte edildiği otohemoterapi uygulamasına tabi tutuluyor.

Ozon terapisi veya ozon tedavisi, vücuda ozon veya ozonitler verilmesini temel alan bir alternatif tıp tedavisi.

Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), "herhangi bir tıbbi rahatsızlığı gidermede güvenli ve etkili olduğuna dair kanıt olmaması" nedeniyle ABD'de ozonun her türlü tıbbi kullanımını yasaklamış ve şu açıklamayı yapmıştır: "Ozon; gerek spesifik, gerek yardımcı, gerekse önleyici tedavilerde bilinen hiçbir işe yarar tıbbi uygulama alanı olmayan toksik bir gazdır. Ozonun mikrop öldürücü olarak etkili olabilmesi için gereken konsantrasyon, insanların ve hayvanların güvenli bir şekilde tolere edebileceği konsantrasyondan çok daha yüksektir."[1]

Ozon terapisi, aralarında kanserin de bulunduğu çeşitli hastalıklar için işlevselliği kanıtlanmamış ticari bir tedavi olarak uygulanmaktadır. Bilim insanları, özellikle kansere yönelik uygulamaları "şarlatanlık" olarak nitelendirmektedir.[2] Ozon terapisi, ciddi advers etkilere ve ölüme yol açabilir.[3]

Önerilen kullanım alanları

[değiştir | kaynağı değiştir]
Diş hekimliğinde bir tedavi yöntemi olarak ozon terapisi

Ozon terapisi, ozonun çeşitli yöntemlerle vücuda verilmesinden oluşur; bu süreçte genellikle enjeksiyondan önce ozonun çeşitli gazlar ve sıvılarla karıştırılması söz konusudur. Uygulama yolları arasında vajina, rektum, kas içi, deri altı veya doğrudan damar içine enjeksiyon sayılabilir. Ozon ayrıca, hastadan kan alınarak ozonla temas ettirildikten sonra tekrar hastaya enjekte edildiği otohemoterapi yoluyla da verilebilir.[4]

Bu tedavi yöntemi, osteoartrit,[5][6][7] bel fıtığı,[8] kronik yaralar,[9] hepatit B[10][11] ve C,[12][13] herpes zoster,[14] insan papillomavirüsü enfeksiyonu,[15] HIV/AIDS,[16] multipl skleroz,[17] kanser, kalp hastalığı, Alzheimer demansı ve Lyme hastalığı gibi çeşitli hastalıklar için birincil veya yardımcı tedavi olarak önerilmiştir; ancak bu uygulamaların bazıları için destekleyici kanıtlar sınırlıdır. Amerikan Kanser Derneği, 2010 yılında ozon terapisinin kansere karşı etkinliğine dair kanıtların kesin olmadığını ve bu tedavinin tehlikeli olabileceği konusunda uyarıda bulunmuştur.[4] HIV/AIDS tedavisi konusunda ise ozonun in vitro olarak viral partikülleri etkisiz hale getirmesine rağmen, iyi tasarlanmış çalışmalar, hayatta olan hastalar için herhangi bir fayda sağlamadığını göstermiştir.[18]

Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), ilk olarak 1976 yılında, daha sonra da 2006 yılında, ozonun solunduğunda kanıtlanmış güvenli tıbbi uygulaması bulunmayan toksik bir gaz olduğu yönündeki tutumunu yinelemiştir; ancak bu tutum beyanları esas olarak ozonun akciğerlerde iltihaplanma ve pulmoner ödem oluşturma potansiyelini ele almaktadır. Ayrıca, ozonun bir mikrop öldürücü olarak etkili olabilmesi için, insanlar veya diğer hayvanlar tarafından güvenli bir şekilde tolere edilebilecek konsantrasyonlardan çok daha yüksek konsantrasyonlarda bulunması gerektiğini vurgulamaktadırlar.[19] Daha yeni yapılan incelemeler, farklı uygulama yollarının farklı terapötik ve yan etki profillerine yol açabileceğini ortaya koymuştur.[20]

Bazı derlemeler, ozonun bel fıtığı[21] ve diyabetik nöropati[22] için potansiyel bir tedavi yöntemi olabileceğini öne sürmüştür. Akciğer ve/veya iskelet kası sistemlerinde sayısız olumsuz yan etkiye rağmen, sporcuların performanslarını artırmak amacıyla ozon kullanımı konusunda bazı tartışmalar bulunmaktadır. Her ne kadar ozonun kullanımı kendi başına yasaklanmamış olsa da enjeksiyondan önce yasaklanmış maddelerle karıştırılarak uygulanabilmektedir.[23]

Güvenlik

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ozon terapisi potansiyel olarak ciddi advers etkilere sahiptir ve 2012 itibarıyla kanser hastalarında bu tedavinin uygulanması sonucu en az beş ölüm vakası bildirilmiştir.[3] Almanya'da 1975 ile 1983 yılları arasında yapılan araştırmalar, ozon terapisinin ardından altı ölüm, dört görme bozukluğu vakası, üç parapleji vakası, pulmoner devrede dört gaz embolisi, iki miyokard enfarktüsü, dört pulmoner emboli, iki apopleksi felci vakası ve iki kardiyak aritmi vakası olduğunu ortaya koymuştur. Daha yaygın olarak, pulmoner ödem ozon terapisinin en sık görülen yan etkisidir. Kas sisteminde, ozon terapisinin sonucu olarak birçok tendon yırtılması, osteoartrit, miyozit, sinovit, eklem enfeksiyonu ve kas yırtılması vakası belgelenmiştir. Deri sisteminde ise en sık görülen durum, iyi huylu cilt rengi değişikliğidir. Bunların tümü, O2/O3 gazının doğrudan enjeksiyonunun ardından meydana gelmiştir: bu yöntem, günümüzde çoğu ozon uygulayıcısı tarafından tıbbi ihmal olarak kabul edilmektedir. Her vakada klinik tablo, ya gaz embolisine ya da alerjik şoka karşılık gelmiştir. Çok az miktarda gaz enjeksiyonunun ardından görülen bir alerjik şok vakası, diğer uygulama yöntemlerinin de alerjik şok riski taşıyabileceği yönünde bilinmeyen bir olasılığı gündeme getirmektedir.[24][25]

Ozon terapisiyle ilgili endişelerin büyük bir kısmı, kan ozonlamasının güvenliği etrafında odaklanmaktadır. Memeliler tarafından yüksek seviyelerde solunduğunda ozon, akciğerleri kaplayan dokulardaki bileşiklerle reaksiyona girer ve pulmoner ödem dahil olmak üzere bir dizi patolojik etkiyi tetikler; ancak ozon terapisi genellikle ozon gazının solunmasını içermez.[20][26] Peroksitlerin (ozonun bir ürünü) fagosit hücrelerinin içinde bakterileri öldürmek için doğal olarak üretildiği, ancak hücre dışında dokuya zarar verebileceği öne sürülmüştür.[27] Terapinin savunucuları, etkilerinin dokuya bağlı olduğunu öne sürse de bu konu hâlâ tartışılmaktadır.[28]

Bildirilen diğer ciddi olaylar arasında hepatit C bulaşması da yer almaktadır.[29] Ozon bazlı tedaviler, Ozon Kaynaklı Ensefalopati (OIE) olarak adlandırılan merkezi sinir sistemi toksisitesiyle ilişkilendirilebilir.[30]

Düzenleme ve etik

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ozon terapisinin kullanımını düzenleyen ülkeler

FDA, "güvenlik ve etkinlik kanıtı bulunmayan herhangi bir tıbbi durumda" ozonun tıbbi kullanımını yasaklamakta ve "ozonun, spesifik, yardımcı veya önleyici tedavide bilinen hiçbir yararlı tıbbi uygulaması olmayan toksik bir gaz olduğunu ve mikrop öldürücü etkiye sahip olabilmesi için, insan ve hayvanlar tarafından güvenli bir şekilde tolere edilebilecek konsantrasyondan çok daha yüksek bir konsantrasyonda bulunması gerektiğini" belirtmektedir.[1]

1991 yılından itibaren FDA, kendilerini tıp doktoru olarak tanıtan ve ozon terapisi ürünlerini tıbbi bir tedavi yöntemi olarak satan ya da insan hastalıklarının tedavisi için ozon terapisi uygulayan tıbbi klinikler işleten birçok kişiyi yargılayıp hapse göndermiştir.[31][32] Benzer faaliyetlerin ardından Uganda ve Tayland da dahil olmak üzere diğer ülkelerde de tutuklamalar gerçekleştirilmiştir.[33][34]

Ozon terapisi, Almanya'da pahalı bir alternatif kanser tedavisi olarak pazarlanmaktadır. David Gorski bu uygulamayı "tam anlamıyla şarlatanlık" olarak nitelendirmiştir.[2] Tedavinin savunucuları, bunun Almanya'da kabul görmüş bir tedavi yöntemi olduğunu yanlış bir şekilde iddia etmektedir; çünkü Alman tıp camiası ozon terapisini onaylamamıştır.[27]

2009 yılında, Forbes dergisinin danıştığı bir uzman heyeti, ozon terapisinin "en bariz, tehlikeli ve agresif bir şekilde pazarlanan sağlık dolandırıcılıkları listesi"ne dahil edilmesini tavsiye etti.[35]

Türkiye'de, 27 Ekim 2014 tarihli ve 29158 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği ile yasal dayanağa kavuşmuş, Yönetmelik'te "hastalığı ortadan kaldıracağı veya tek başına tedavi edeceği gibi beyanlarda bulunulamayacağı" da belirtilmiştir.[36]

Ozon terapisi, 2017 yılında Malezya'da yasaklandı. Malezya Sağlık Bakanlığı, bu tedavinin ciddi zararlar verebileceğine ve herhangi bir rahatsızlığın tedavisi olarak bilimsel bir dayanağı bulunmadığına karar verdi.[37]

7 Ağustos 2023 tarihinde Brezilya hükümeti, Brezilya Ulusal Tıp Akademisinin açık mektubunda bilimsel kanıt yetersizliği gerekçesiyle dile getirdiği veto talebini göz ardı ederek, ozon terapisini tamamlayıcı bir tedavi yöntemi olarak yasallaştırdı.[38]

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

1856 yılında, keşfedilmesinden sadece 16 yıl sonra, ozon ilk kez sağlık alanında ameliyathaneleri dezenfekte etmek ve cerrahi aletleri sterilize etmek amacıyla kullanıldı.[39] 19. yüzyılın sonlarına gelindiğinde, içme suyundaki bakteri ve virüsleri yok etmek için ozon kullanımı Avrupa anakarasında yaygın bir uygulama haline gelmişti.[39][40]

1892 yılında The Lancet dergisi, tüberküloz tedavisi için ozon uygulamasını anlatan bir makale yayınladı.[41] I. Dünya Savaşı sırasında, Londra'daki Kraliçe Alexandra Askeri Hastanesinde ozon, yaralar için olası bir dezenfektan olarak test edildi. Gaz, 15 dakikaya varan sürelerle doğrudan yaralara uygulandı. Bu uygulama, hem bakteri hücrelerine hem de insan dokusuna zarar verdi. Antiseptiklerle yıkama gibi diğer dezenfeksiyon teknikleri tercih edildi.[42][43]

Psikanalist Wilhelm Reich, "orgon" adını verdiği hayali bir yaşam gücünü güçlendirdiği varsayılan ozon terapisinin savunucusuydu. Reich, biyoenerjetik analiz üzerine yaptığı çalışmalarda ozonidleri kullanan bir cihaz geliştirdi.[44]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. 1 2 "21 CFR 801.415 -- Maximum acceptable level of ozone". www.ecfr.gov (İngilizce). 5 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2026.
  2. 1 2 Gorski, David (24 Ekim 2016). "German alternative cancer clinics: Combining experimental therapeutics with rank quackery and charging big bucks for it". Science-Based Medicine. 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  3. 1 2 Cassileth BR, Yarett IR (August 2012). "Cancer quackery: the persistent popularity of useless, irrational 'alternative' treatments". Oncology (Williston Park, N.Y.) (Review). 26 (8): 754-8. PMID 22957409.
  4. 1 2 "Oxygen Therapy". American Cancer Society. 21 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Kasım 2012.
  5. ↑ Arias-Vázquez, Pedro Iván; Tovilla-Zárate, Carlos Alfonso; Hernández-Díaz, Yazmín; González-Castro, Thelma Beatriz; Juárez-Rojop, Isela Esther; López-Narváez, María Lilia; Bermudez-Ocaña, Deysi Yadira; Barjau-Madrígal, Hugo Adrián; Legorreta-Ramírez, Gabriela (30 Mayıs 2019). "Short-Term Therapeutic Effects of Ozone in the Management of Pain in Knee Osteoarthritis: A Meta-Analysis". PM&R. 11 (8): 879-887. doi:10.1002/pmrj.12088. PMID 30689297.
  6. ↑ Raeissadat, Seyed Ahmad; Tabibian, Elnaz; Rayegani, Seyed Mansoor; Rahimi-Dehgolan, Shahram; Babaei-Ghazani, Arash (October 2018). "An investigation into the efficacy of intra-articular ozone (O2–O3) injection in patients with knee osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis". Journal of Pain Research. 11: 2537-2550. doi:10.2147/JPR.S175441 Özgürce erişilebilir. PMC 6207244 Özgürce erişilebilir. PMID 30498370.
  7. ↑ Noori-Zadeh, Ali; Bakhtiyari, Salar; Khooz, Roghayeh; Haghani, Karimeh; Darabi, Shahram (1 Şubat 2019). "Intra-articular ozone therapy efficiently attenuates pain in knee osteoarthritic subjects: A systematic review and meta-analysis". Complementary Therapies in Medicine. 42: 240-247. doi:10.1016/j.ctim.2018.11.023. PMID 30670248.
  8. ↑ Steppan, Jim; Meaders, Thomas; Muto, Mario; Murphy, Kieran J. (1 Nisan 2010). "A Metaanalysis of the Effectiveness and Safety of Ozone Treatments for Herniated Lumbar Discs". Journal of Vascular and Interventional Radiology. 21 (4): 534-548. doi:10.1016/j.jvir.2009.12.393. PMID 20188591.
  9. ↑ Fitzpatrick, Erin; Holland, Olivia J; Vanderlelie, Jessica J (August 2018). "Ozone therapy for the treatment of chronic wounds: A systematic review". International Wound Journal. 15 (4): 633-644. doi:10.1111/iwj.12907. PMC 7949634 Özgürce erişilebilir. PMID 29536625.
  10. ↑ Cespedes-Suarez, Javier; Martin-Serrano, Yanisley; Carballosa-Peña, Maria Rosa; Dager-Carballosa, Diana Rosa (15 Aralık 2018). "Response of patients with chronic Hepatitis B in one year of treatment with Major Autohemotherapy". Journal of Ozone Therapy. 2 (3). doi:10.7203/jo3t.2.3.2018.11459 Özgürce erişilebilir. hdl:10550/72124 Özgürce erişilebilir.
  11. ↑ Jiao, XJ; Peng, X (December 2008). "Clinilal study of medical ozone therapy in chronic hepatitis B of 20 patients". Zhonghua Shi Yan He Lin Chuang Bing du Xue Za Zhi = Zhonghua Shiyan He Linchuang Bingduxue Zazhi = Chinese Journal of Experimental and Clinical Virology. 22 (6): 484-5. PMID 19544653.
  12. ↑ Zaky, Saad; Kamel, Sherif Ebrahiem; Hassan, Magda Shahata; Sallam, Nadia Abdel; Shahata, Mohamad Ahmad; Helal, Shaaban Redwan; Mahmoud, Heba (March 2011). "Preliminary Results of Ozone Therapy as a Possible Treatment for Patients with Chronic Hepatitis C". The Journal of Alternative and Complementary Medicine. 17 (3): 259-263. doi:10.1089/acm.2010.0016. PMID 21417811.
  13. ↑ Mawsouf, M.N.; Tanbouli, T.T.; Viebahn-Hänsler, R. (November 2012). "Ozone Therapy in Patients with Viral Hepatitis C: Ten Years' Experience". Ozone: Science & Engineering. 34 (6): 451-458. Bibcode:2012OzSE...34..451M. doi:10.1080/01919512.2012.720161.
  14. ↑ Huang, Jian; Xiang, Yaping; Gao, Lihua; Pan, Yizhi; Lu, Jianyun; Huang, Jinhua (28 Şubat 2018). "[Topical ozone therapy: An innovative solution to patients with herpes zoster]". Zhong Nan da Xue Xue Bao. Yi Xue Ban = Journal of Central South University. Medical Sciences. 43 (2): 168-172. doi:10.11817/j.issn.1672-7347.2018.02.011. PMID 29559601.
  15. ↑ Roncati, Luca (6 Şubat 2025). "Ozone-Oxygen Therapy to Prevent HPV-Related Cancers of the Lower Gynecological Tract in Infected Patients: The Rationale for Further Developments". Cancers. 17 (3): 543. doi:10.3390/cancers17030543 Özgürce erişilebilir. PMC 11817107 Özgürce erişilebilir. PMID 39941909.
  16. ↑ Cespedes-Suarez, Javier; Martin-Serrano, Yanisley; Carballosa-Peña, Maria Rosa; Dager-Carballosa, Diana Rosa (15 Aralık 2018). "The immune response behavior in HIV-AIDS patients treated with Ozone therapy for two years". Journal of Ozone Therapy. 2 (3). doi:10.7203/jo3t.2.3.2018.11458 Özgürce erişilebilir. hdl:10550/72131 Özgürce erişilebilir.
  17. ↑ Delgado-Roche, Livan; Riera-Romo, Mario; Mesta, Fernando; Hernández-Matos, Yanet; Barrios, Juan M.; Martínez-Sánchez, Gregorio; Al-Dalaien, Said M. (September 2017). "Medical ozone promotes Nrf2 phosphorylation reducing oxidative stress and pro-inflammatory cytokines in multiple sclerosis patients". European Journal of Pharmacology. 811: 148-154. doi:10.1016/j.ejphar.2017.06.017. PMID 28623000.
  18. ↑ Green S (1997). "Oxygenation Therapy: Unproven Treatments for Cancer and AIDS". Scientific Review of Alternative Medicine. 18 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2006.
  19. ↑ "21 CFR Part 801 Subpart H -- Special Requirements for Specific Devices". www.ecfr.gov (İngilizce). Erişim tarihi: 5 Ağustos 2026.
  20. 1 2 Zanardi I, Borrelli E, Valacchi G, Travagli V, Bocci V (2016). "Ozone: A Multifaceted Molecule with Unexpected Therapeutic Activity". Current Medicinal Chemistry. 23 (4): 304-14. doi:10.2174/0929867323666151221150420. hdl:11365/998522 Özgürce erişilebilir. PMID 26687830.
  21. ↑ Steppan J, Meaders T, Muto M, Murphy KJ (April 2010). "A meta-analysis of the effectiveness and safety of ozone treatments for herniated lumbar discs". Journal of Vascular and Interventional Radiology. 21 (4): 534-48. doi:10.1016/j.jvir.2009.12.393. PMID 20188591.
  22. ↑ Braidy N, Izadi M, Sureda A, Jonaidi-Jafari N, Banki A, Nabavi SF, Nabavi SM (April 2018). "Therapeutic relevance of ozone therapy in degenerative diseases: Focus on diabetes and spinal pain". Journal of Cellular Physiology. 233 (4): 2705-2714. doi:10.1002/jcp.26044. PMID 28594115.
  23. ↑ "Belgian Court Continuing Investigation Of Ozone-therapy Doctor". Cycling News. 9 Şubat 2013. 11 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2013.
  24. ↑ Ozon-Therapie, Ozon-Eigenbluttherapie, Sauerstoff-OzonEigenbluttherapie, Oxyontherapie, Hyperbare Ozontherapie: Zusammenfassender Bericht des Arbeitsausschusses "Ärztliche Behandlung" des Bundesausschusses der Ärzte und Krankenkassen [Ozone therapy, Autologous ozone blood therapy, Oxygen-ozone autologous blood therapy, Oxyon therapy, Hyperbaric ozone therapy: Summary report of the "Medical Treatment" Working Committee of the Federal Committee of Doctors and Health Insurance Companies] (PDF) (Almanca). Geschäftsführung des Arbeitsausschusses "Ärztliche Behandlung" des Bundesausschusses der Ärzte und Krankenkassen. 30 Mart 2001. pp 17-18.
  25. ↑ Eisenmenger W. Zur Ozontherapie. In: Oepen I, Prokop O, editors. Außenseitermethoden in der Medizin. Ursprünge, Gefahren, Konsequenzen. Darmstadt. Darmstadt: 1986, 195-220. https://core.ac.uk/reader/12167629 4 Mart 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  26. ↑ Bocci V, Borrelli E, Travagli V, Zanardi I (July 2009). "The ozone paradox: ozone is a strong oxidant as well as a medical drug". Medicinal Research Reviews. 29 (4): 646-82. doi:10.1002/med.20150. hdl:11365/8222 Özgürce erişilebilir. PMID 19260079.
  27. 1 2 Green S (17 Haziran 2001). "Oxygenation therapy: Unproven treatments for Cancer and AIDS". Quackwatch. 18 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2006.
  28. ↑ Bocci V, Zanardia I, Valacchi G, Borrelli E, Travagli V (2015). "Validity of Oxygen-Ozone Therapy as Integrated Medication Form in Chronic Inflammatory Diseases". Cardiovascular & Hematological Disorders Drug Targets. 15 (2): 127-38. doi:10.2174/1871529x1502151209114642. hdl:11365/1000206 Özgürce erişilebilir. PMID 26126818.
  29. ↑ Ernst E (January 2001). "A primer of complementary and alternative medicine commonly used by cancer patients". The Medical Journal of Australia. 174 (2): 88-92. doi:10.5694/j.1326-5377.2001.tb143161.x. PMID 11245510. 29 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi31 Ağustos 2008. [citation requires membership to industry magazine]. This article also reports 5 fatalities, which are included in the six fatalities reported by Eisenmenger (1986).
  30. ↑ Haggiag S, Prosperini L, Stasolla A, Gerace C, Tortorella C, Gasperini C (March 2021). "Ozone-induced encephalopathy: A novel iatrogenic entity". Eur J Neurol. 28 (8): 2471-2478. doi:10.1111/ene.14793. PMID 33657263.
  31. ↑ Knotts, Bob (19 Ekim 1990). "Judge Won't Reduce Bail For Ozone Therapy Advocate". The Sentinel Sun. 23 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2018.
  32. ↑ Whitlock, Chuck (2001). MediScams: how to spot and avoid health care scams, medical frauds, and quackery from the local physician to the major health care providers and drug manufacturers (1st bas.). Renaissance Books. s. 139. ISBN 978-1-58063-180-8.
  33. ↑ Malaba, Tom; Kiwanuka, Christopher (15 Aralık 2008). "Ozone Therapy Lands Kampala Doctor in Trouble". Uganda Radio Network. 19 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2018.
  34. ↑ "Woman who sought Thai "Ozone Therapy" dies". The New Zealand Herald. 7 Eylül 2006. 12 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2018.
  35. ↑ Detwiler, Jacqueline (5 Ocak 2009). "Most Dangerous Health Scams". Forbes. 12 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2024.
  36. ↑ "GELENEKSEL VE TAMAMLAYICI TIP UYGULAMALARI YÖNETMELİĞİ". www.resmigazete.gov.tr. 27 Ekim 2014. 3 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2026.
  37. ↑ Kannan, Hashini Kavishtri (3 Mayıs 2017). "Ozone therapy treatments now banned in Malaysia". New Straits Times. 27 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Aralık 2023.
  38. ↑ "Lula sanciona lei que autoriza ozonioterapia no Brasil; texto diz que tratamento é complementar" [Lula signs law authorizing ozone therapy in Brazil; text states that the treatment is complementary] (Portekizce). 7 Ağustos 2023. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2023.
  39. 1 2 Chemical Technology Encyclopedia; Barnes & Noble 1968 vol.1 pp.82–83
  40. ↑ Suchkov BP (June 1964). "[Study of the ozonization of drinking water containing pathogenic bacteria and viruses]". Gigiena i Sanitariia (Rusça). 29: 22-9. PMID 14235449.
  41. ↑ "The Internal Administration of Ozone in the Treatment of Phthisis". Lancet. 140 (3612): 1180-1181. 1892. doi:10.1016/S0140-6736(01)92422-5.
  42. ↑ Jacewicz, Natalie (2017). "A Killer of a Cure". Distillations. 3 (1): 34-37. 18 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi13 Nisan 2018.
  43. ↑ Stoker, George (1916). "The Surgical Uses of Ozone". Lancet. 188 (4860): 712. doi:10.1016/S0140-6736(01)31717-8.
  44. ↑ MazzocchI, Alberto. "A Preliminary Study of the Reich Orgone Accumulator Effects on Human Physiology". 2 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ozon_terapisi&oldid=38154120" sayfasından alınmıştır