Jaremcze
48°26′30″N 24°33′00″E/48,441667 24,550000 | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Obwód | |||||
| Populacja (2020) |
| ||||
| • liczba ludności |
8044 | ||||
| Nr kierunkowy |
3434 | ||||
| Kod pocztowy |
78500 | ||||
Położenie na mapie hromady Jaremcze  | |||||
Położenie na mapie Ukrainy  | |||||
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego  | |||||
Położenie na mapie rejonu nadwórniańskiego  | |||||
| 48°26′30″N 24°33′00″E/48,441667 24,550000 | |||||
| Strona internetowa | |||||
Jaremcze (ukr. Яремче) – miasto na Ukrainie, na prawach rejonu, w obwodzie iwanofrankiwskim, nad rzeką Prut, 66 km od Iwano-Frankiwska, 525 m n.p.m., 8044 mieszkańców (2020)[1], dla porównania spis powszechny w 2001 zanotował ich 7543[2].
Miasto jest obecnie głównym ukraińskim ośrodkiem wypoczynkowo-sportowym Karpat Wschodnich. W Jaremczu swoją siedzibę mają władze Karpackiego Parku Narodowego[3]. Miasto partnerskie Namysłowa.
Radzie miasta Jaremcze podlegają także następujące miejscowości:
- osiedle typu miejskiego Worochta
- wsie: Jabłonica, Mikuliczyn, Polanica, Tatarów i Woronienka
W granicach Jaremcza znajdują się dawniej samodzielne wsie Dora i Jamna.
W miejscowości jest stacja kolejowa Jaremcze.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Założone w 1787[4] roku, prawa miejskie nadane zostały w 1963 roku. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Jaremcze w powiecie nadwórniańskim województwa stanisławowskiego.
Rozwój miejscowości nastąpił po otwarciu w 1894 r. przebiegającej przez nią linii kolejowej Delatyn – Diłowe, łączącej Galicję Wschodnią z ówczesnymi Węgrami (z Rusią Zakarpacką). W krótkim czasie przekształciła się ona w popularne letnisko. Już Mieczysław Orłowicz w swym opracowanym tuż przed I wojną światową „Ilustrowanym przewodniku po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim” pisał: Największe i najładniej położone letnisko Beskidów Wschodnich (...). Hotele z restauracyami koło dworca (...). Pensyonat „Dwór” Makarewiczów (otw. cały rok, 10 K. dziennie), nadto kilkadziesiąt will o przeszło 500 pokojach (...) frekwencya do 4000 osób (60 % żydów). W lecie festyny, zabawy, przedstawienia. Czytelnia „Klubu Jaremczańskiego”, która też utrzymuje w okolicznych lasach znaczone ścieżki i ustawia ławki. Zakład wodoleczniczy. W zimie dobre tereny narciarskie[5].
W okresie przedwojennym (w granicach Polski) Jaremcze było jednym z najpopularniejszych i najlepiej zagospodarowanych kurortów zimowych (dwa hotele, pensjonaty, wille), nie ustępując popularnym w tym okresie Zakopanemu i Krynicy. Przylgnęła wówczas do miasta nazwa Perły Karpat. W 1928 r. Jaremcze zostało uznane za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej[6].
W zapiskach ze swej młodzieńczej podróży w Karpaty Wschodnie na początku września 1931 r. Antoni Wrzosek, późniejszy wybitny profesor geografii, notował o Jaremczu: Jako centrum turystyczne ustępuje ono Worochcie, za to najbliższa okolica i samo położenie jest tu bezwzględnie ładniejsze. Mnóstwo pięknych ustroni, niezaśmiecone lasy i w ogóle mało zmieniona przyroda odróżniają te okolice korzystnie od naszych uzdrowisk á la Rabka, Krynica itp. (...) co zaś do kolei, to w Beskidach nie ma żadnej w przybliżeniu tak pięknej i naprawdę górskiej, jak Nadpruciańska[7]. Korzystano z plaży nad Prutem i spacerów do altanki, oferującej widok na duży wodospad Prutu, zwany Hukiem lub Prebojem. Od willi „Jasna Polana” (w której Polskie Towarzystwo Tatrzańskie utrzymywało także stację turystyczną) chodzono do drugiej altany, na górze Pohar (czyli Małej Glorietce). Orłowicz reklamował ten spacer z uwagi na ładne widoki, ale Wrzosek pisał już, że ...widok stąd mizerny – wcale nie zasługuje na nazwę Glorietki.Widać tylko trochę dolinę Prutu w dół, tj. Jaremcze i Dorę, poza tym widok zasłania las[7]. Dodawał jednak: Tu w Jaremczu jest już elektryczność, a także więcej udogodnień, niż w Worochcie[7].
Atrakcją Jaremcza był kamienny most kolejowy nad Prutem z lat 1894–1896, zaprojektowany przez polskiego inżyniera budownictwa Stanisława Kosińskiego, który posiadał największą w ówczesnej Europie rozpiętość głównego łuku – 65 metrów[8] (spotyka się też liczbę 67,62 m[9]). Z tego też względu okrzyknięto go mianem najszczytniejszego dzieła architektoniki drogowej na ziemiach polskich[10]. Most zaprojektowany przez Kosińskiego był wzorem dla budowniczych alpejskich tras kolejowych. Dwukrotnie zniszczony (w czasie I i II wojny światowej) został później zastąpiony obecnym mostem o wysokości 28 m.
W czasie okupacji niemieckiej pracująca w Jaremczu Polka Aniela Prusakowa udzielała pomocy tutejszym Żydom, za co w 1994 roku Instytut Jad Waszem uhonorował ją tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata[11].
14 grudnia 2006 roku Parlament Ukrainy oficjalnie zmienił nazwę miasta z Jaremcza na Jaremcze. Decyzja została podjęta po przeprowadzonym wcześniej referendum wśród mieszkańców miasta, jak również rekomendacji władz miasta i władz obwodu iwanofrankowskiego.
Religia
[edytuj | edytuj kod]W mieście znajdują się:
- XVIII-wieczna cerkiew św. Jana Miłościwego;
- dawny kościół rzymskokatolicki[12] (architekt Tadeusz Obmiński), przebudowany, obecnie filia Oszczadbanku przy ul. Swobody 260[13];
- nowy kościół rzymskokatolicki pw. św. Józefa Bilczewskiego[14].
Osoby związane z miastem
[edytuj | edytuj kod]
Wodospad na rzece Prut
Główna ulica miasta
Cerkiew
.jpg)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Чисельність наявного населення України на 1 січня 2020 року. (ukr.).
- ↑ Liczby ludności miejscowości obwodu iwanofrankiwskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 5 grudnia 2001 roku. (ukr.).
- ↑ Положення про Карпатський національний природний парк (нова редакція) (Statut KPN) [online], 13 marca 2017, s. 2–3 (ukr.).
- ↑ Dylewski w swoim przewodniku po Ukrainie podaje rok 1788 i człowieka o nazwisku Jarema jako założyciela.
- ↑ Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim. Lwów: Karol Kwieciński, 1919, s. 182-183.
- ↑ (Art. 2) Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. zmieniające ustawę o uzdrowiskach (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 331 (ISAP))
- 1 2 3 Antoni Wrzosek. Wycieczka w Karpaty Wschodnie (Rok 1931). „Wierchy. Rocznik poświęcony górom”. R. 57 (1988-1991), s. 60-74, 1993. Komisja Turystyki Górskiej ZG PTTK, Kraków. Oficyna Wydawnicza „Sudety” Oddziału Wrocławskiego PTTK. ISSN 0137-6829.
- ↑ Stanisław Rawicz Kosiński – budowniczy galicyjskich kolei. [dostęp 2013-01-09].
- ↑ Np. w „Historii kolei w Polsce” A. Dylewskiego, Carta Blanca 2012, podano obydwie wielkości
- ↑ A. Dylewski, Ukraina, Pascal Bielsko-Biała.
- ↑ Patkowska Aniela (Górna). collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-06-24]. (ang.).
- ↑ Z Jaremcza. „Kurjer Stanisławowski”. 1144, s. 1–2, 11 sierpnia 1907
- ↑ Kостел якого вже немає. Яремче. (ukr.)
- ↑ Jaremcze, św. Józefa Bilczewskiego na str. Archidiecezji Lwowskiej
