Miliarium

Një miliarium (Classical Latin: [miːllɪˈaːrɪ.ũː ˈau̯rɛ.ũː]) ishte një shtyllë cilindrike, ovale ose paralelepipede e vendosur në buzën e rrugëve romake për të shënuar largësitë çdo njëmijë passus (hapa të dyfishtë romakë), do me thënë, çdo milje. Sot, ajo është e barazvlefshme me një largësi prej afërsisht 1480 metra.^[1] Guri i njohur si Miliarium Aureum ishte pik e përdorur për të treguar largësinë për në Romë nga çdo pik në Perandorinë Romake.^[2]

Shënuesit fizikë të largësisë përkojnë me përshkrimet itinerarin abstrakt të gjetur në itinerarium romak, i cili ishte i përbëra nga lista të shkruara të qyteteve, ndalesave dhe largësive midis tyre.

Sfondi

Shtyllat e bëra prej graniti, mermeri ose çfarëdo guri tjetër vendor ishte i disponueshëm. Secili prej tyre kishte një pjedestal kubik ose katror dhe kishte përmasa midis 6.6 to 13.1 feet (2.0 to 4.0 m), me një diametër prej 19.5 to 31.5 inches (50 to 80 cm). Miliarium përdoreshin gjerësisht nga ndërtuesit e Rrugëve Romake dhe ishin një pjesë e rëndësishme e çdo rrjeti rrugor. Në ato kohë, largësia që mund të përshkuhej çdo ditë ndonjëherë ishte vetëm pak milje. Shumë miliaria rregjistrojnë vetëm emrin e perandorit në fuqi pa dhënë ndonjë emër vendi ose largësi.^[3] Milaria e parë e njohur u shfaq në Via Appia gjatë periudhës fundore të Republika Romake, por shumica dërrmuese e atyre që ekzistojnë akoma janë krijuar gjatë Perandorisë së Lartë dhe, në një shtrirje më të vogël, në shekujt e III dhe të IV.^[4]

Shumica e këtyre gurëve bartnin mbishkrime të skalitura drejtpërdrejtë, në varësi të rëndësisë së rrugës ose afërsisë së largësisë nga Roma, ose qytetet e origjinës dhe destinacionit. Mbishkrimi përbëhej gjithmonë nga një varg pjesësh të mirë-përcaktuara:^[5]

Titulli i plotë i perandorit nën sundimin e të cilit ndërtohej, rikonstruktohej apo modifikohej rruga.
Largësinë për në Romë ose qytetet më të rëndësishme përgjatë itinerarit.
Guvernatorin dhe /ose njësinë ushtarake përgjegjëse për punimet përgjatë rrugës.
Shprehjen refecit ose reparavit nëse ai ishte një punim mirëmbajtjeje.

Në shekullin e IV, miliarium e humbën dobinë e tyre si shënues miljesh, duke u bërë një element i propagandës politike për perandorët.

Në Perandorinë Romake Perëndimore, miliaria të fundit u bënë në kohën e perandorëve Teodosit I dhe Honoriusit. Me pushtimet barbare dhe Rënien e Perandorisë Perëndimore, ata pushuan së ndërtuari, kur mirëmbajtja e rrugëve u ndërpre. Në Perandorinë Lindore Romake, rrugët vijuan të mirëmbaheshin deri në shekullin e VI, megjithëse miliaria u bënë gjithmonë e më të rralla, pasi ato nuk ndërtoheshin më. Duke qenë shkruar në latinisht, ato e humbën funksionin e tyre mes një popullsie që fliste më së shumti greqisht.

Galeri pamjesh

Miliarium i pernadorit Trajan Decius, e gjetur në Borriol, Spanjë
Miliarium i Neronit përgjatë Vía de la Plata në Municipium Capara, në pjesën veriore të Provincës së Kaseres në Spanjë
Milliarium Aureum në Forumin Romak
Miliarium i Antonin Piut nga Via Domitia, afër Nimes, Francë
Miliarium XXIX përgjatë Via Romana XVIII, rruga që lidhte qytetet iberike të Bracara Augusta dhe Asturica Augusta, Portugali

Shiko gjithashtu

Citime fundore

↑ Një passus është një njësi romake gjatësie e barabartë me 2 gradūs. Një passus është 1.62 yards (1.48 m). Në një milje janë 1000 passus, që ndonjëherë përmendet si mille passus. Një pasus ishin pak a shumë hapat e një legjionari të vetëm.
↑ Lajo Pérez, Rosina (1990). Léxico de arte (në spanjisht). Madrid: Akal. fq. 134. ISBN 978-847600493-7.
↑ R. G. Collingwood; R. P. Wright (1965). The Roman Inscriptions of Britain. I: Inscriptions on stone (në anglisht). Oksford: Clarendon Press.
↑ Nouwen, Robert (2004). Over de wegen van de keizer. Mijlpalen en de imperiale communicatiepolitiek in de Gallische en Germaanse provincies [Mbi gurët e miljeve të rrugëve perandorake dhe politikën perandorake të komunikimit në provincat gale dhe gjermanike] (në holandisht). Vlaanderen. fq. 160–161.
↑ Manuel José Martins Capela [in portugalisht] (1987). Miliários Do Conventus Bracaraugustanus Em Portugal [Gurë miljesh nga Conventus Bracaraugustanus në Portugali] (në portugalisht). Porto: Câmara Municipal de Terras de Bouro.

Bibliografia

Arias, Gonzalo [in spanjisht] (2004). Repertorio de Caminos de la Hispania Romana, Pórtico librerías (në spanjisht) (bot. i 2-të). Gonzalo Arias. ISBN 978-84-609-0294-2.
Manuel José Martins Capela [in portugalisht] (1987). Miliários Do Conventus Bracaraugustanus Em Portugal [Gurë miljesh nga Conventus Bracaraugustanus në Portugali] (në portugalisht). Porto: Câmara Municipal de Terras de Bouro.
R. G. Collingwood; R. P. Wright (1965). The Roman Inscriptions of Britain. I: Inscriptions on stone (në anglisht). Oksford: Clarendon Press.
Moreno Gallo, Isaac (2006). Vías Romanas — Ingeniería y técnica constructiva (PDF) (në spanjisht). Ministerio de Fomento, Dirección General de Carreteras. ISBN 84-7790-404-9. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 5 tetor 2010.
Nouwen, Robert (2004). Over de wegen van de keizer. Mijlpalen en de imperiale communicatiepolitiek in de Gallische en Germaanse provincies [Mbi gurët e miljeve të rrugëve perandorake dhe politikën perandorake të komunikimit në provincat gale dhe gjermanike] (në holandisht). Vlaanderen.
Lajo Pérez, Rosina (1990). Léxico de arte (në spanjisht). Madrid: Akal. fq. 134. ISBN 978-847600493-7.

Lidhje të jashtme

Definimi i miliarium tek WikiFjalori

El Miliario Extravagante, nga Gonzalo Arias. Map-Index of the Roman Roads of Hispania, catalog of roads, index of mansions and cities of Roman Hispania.
Epigrafía, the Anticuarius Innovation Project, Universidad Complutense de Madrid

[mille-1] Një passus është një njësi romake gjatësie e barabartë me 2 gradūs. Një passus është 1.62 yards (1.48 m). Në një milje janë 1000 passus, që ndonjëherë përmendet si mille passus. Një pasus ishin pak a shumë hapat e një legjionari të vetëm.

[lex-2] Lajo Pérez, Rosina (1990). Léxico de arte (në spanjisht). Madrid: Akal. fq. 134. ISBN 978-847600493-7.

[3] R. G. Collingwood; R. P. Wright (1965). The Roman Inscriptions of Britain. I: Inscriptions on stone (në anglisht). Oksford: Clarendon Press.

[4] Nouwen, Robert (2004). Over de wegen van de keizer. Mijlpalen en de imperiale communicatiepolitiek in de Gallische en Germaanse provincies [Mbi gurët e miljeve të rrugëve perandorake dhe politikën perandorake të komunikimit në provincat gale dhe gjermanike] (në holandisht). Vlaanderen. fq. 160–161.

[Capela-5] Manuel José Martins Capela [in portugalisht] (1987). Miliários Do Conventus Bracaraugustanus Em Portugal [Gurë miljesh nga Conventus Bracaraugustanus në Portugali] (në portugalisht). Porto: Câmara Municipal de Terras de Bouro.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]