Bernard Katz
Bernard Katz (1911-yil 24-mart, Leypsig) — ingliz fiziologi. Leypsig universitetini tugatgan (1934-yil). 1935-yilda Buyuk Britaniyaga koʻchib kelgan. London qirollik jamiyati aʼzosi (1952-yildan) va uning vitse-prezidenti (1965-yildan). Muskullarda bioenergetik potensiallarni va hujayra membranalarining fizikkimyoviy xususiyatlarini oʻrgangan. Nerv hujayralaridan muskul hujayralariga impulyelarning uzatilish mexanizmlarini aniqlagan, prostaglandinlarni kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1970, J. Akselrod va U. Eyler bilan hamkorlikda)[1].
Hayoti va karyerasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Katz Germaniyaning Leyptsig shahrida asli rossiyalik yahudiy oilasida, Yevgeniy (Rabinovits) va moʻyna savdosi bilan shugʻullanuvchi Maks Katzning oʻgʻli[2]. U 1921-1929-yillarda oʻsha shahardagi Albert gimnaziyasida taʼlim olgan va Leyptsig universitetida tibbiyot fakultetida oʻqishni davom ettirgan. 1934-yilda oʻqishni tugatdi va 1935-yil fevralida Britaniyaga ketadi.
Katz dastlab Archibald Vivian Hill ning qoʻl ostidagi London Universitet kollejiga ishga bordi. U 1938-yilda doktorlik dissertatsiyasini tamomlagan va Sydney tibbiyot maktabining Kanematsu institutida John Keru Ekkls bilan oʻqish uchun Carnegy stipendiyasini qoʻlga kiritgan. Bu vaqt ichida u ham, Ekklz ham Sidney universitetida tadqiqot ma'ruzalari oʻqidilar[3]. U 1941-yilda[4] Britaniya fuqaroligini oldi va 1942-yilda Avstraliya Qirollik havo kuchlariga qoʻshildi. U Tinch okeanidagi urushni radar ofitseri sifatida oʻtkazdi va 1946-yilda Hill tomonidan yana UCLga direktor yordamchisi sifatida taklif qilindi. 1949-yilgacha uch-yil davomida Katz oilasi Xill va uning rafiqasi Margaret bilan Xaygeytdagi uyining eng yuqori kvartirasida yashagan[5].
Angliyada u 1963-yilgi Nobel mukofoti sovrindorlari Alan Hodgkin va Endrew Haksli bilan ham ishlagan. Katz 1952-yilda UCL professori va biofizika boshligʻi, 1952-yilda Qirollik jamiyati (FRS) a'zosi etib saylangan[6].U 1978-yilgacha faxriy professor boʻlgunga qadar biofizika boʻlimi boshligʻi boʻlib qoldi.
Katz 1945-yilda Marguerit Penli bilan turmush qurdi. Katz 2003-yil 20-aprelda 92 yoshida Londonda vafot etdi. Uning oʻgʻli Jonatan Oksford universitetining jamoatchi notiqidir[2].
Tadqiqot
[tahrir | manbasini tahrirlash]Uning tadqiqotlari sinapslarning asosiy xususiyatlarini, nerv hujayralari bir-biriga va boshqa turdagi hujayralarga signal beradigan birikmalarni ochib berdi. 1950-yillarga kelib u qisqarishni ragʻbatlantirish uchun vosita neyronlarini mushaklar bilan bogʻlaydigan sinapslarda topilgan signalizatsiya molekulasi boʻlgan atsetilxolinning biokimyosi va ta'sirini oʻrgangan[7]. Katz Nobel mukofotini Pol Fatt bilan birga sinapslarda neyrotransmitterning chiqarilishi "kvant" ekanligini, ya'ni har qanday sinapsda chiqarilgan neyrotransmitter miqdori hech qachon ma'lum miqdordan kam boʻlmasligini va agar koʻp boʻlsa, buning integral sonidan koʻp boʻlishini isbotladi va Nobel mukofotiga sazovor boʻldi. Olimlar endi bu holatning kelib chiqishini tushunishdi, chunki ular sinaptik boʻshliqqa chiqarilishidan oldin, transmitter molekulalari ekzotsitoz paytida boshqa har qanday pufakchaga oʻxshash tarzda ajralib chiqadigan sinaptik pufakchalar deb nomlanuvchi oʻxshash oʻlchamdagi subhujayra paketlarida joylashgan.
Katzning ishi asab agentlari va pestitsidlar boʻyicha urushdan keyingi yangi tadqiqotlarning asosi boʻlgan organofosfatlar va organofosfatlarni oʻrganishga darhol ta'sir koʻrsatdi, chunki u murakkab fermentlar aylanishini osonlikcha buzishini aniqladi.
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ "KATS (Katz) Bernard" OʻzME. K-harfi (Wayback Machine saytida 2022-04-19 sanasida arxivlangan) Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
- 1 2 „The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1970“.
- ↑ „Australia's Nobel Laureates and the Nobel Prize | australia.gov.au“. 2014-yil 14-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 14-avgust.
- ↑ Andoza:Cite ODNB
- ↑ Kosky, Jules.. The Top of the Hill: A History of the Hill Homes. Hill Homes, 1994. ISBN 0-9523659-0-1. . p.85
- ↑ Manba xatosi: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "frs". - ↑ The Release of Neural Transmitter Substances (The Sherrington Lectures X), Charles C Thomas Publisher, Springfield (Illinois) 1969, pp. 60
 | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
