มีต้นไม้กลุ่มหนึ่งที่ทำให้ทุกอย่างที่รู้เรื่องการปลูกต้นไม้ต้องคิดใหม่
ไม่ต้องรดน้ำ ไม่ต้องกังวลว่าลืมรด ไม่ต้องเปลี่ยนดิน และบางชนิดไม่ต้องมีดินเลย
ต้นไม้น้ำ ในกระถาง คือกลุ่มพืชที่เติบโตได้ในน้ำหรือดินที่อุ้มน้ำตลอดเวลา เหมาะมากสำหรับคนที่อยากมีต้นไม้แต่ไม่มีเวลาดูแล หรือคนที่อยากได้บรรยากาศสงบแบบริมสระน้ำในพื้นที่เล็กๆ ของตัวเอง
ทำไมถึงปลูก ต้นไม้น้ำ ในกระถาง
เหตุผลที่ ต้นไม้น้ำ ในกระถาง กำลังได้รับความนิยมในบ้านพื้นที่จำกัดมีหลายอย่าง
ข้อแรก มันสวยงามในแบบที่ต้นไม้ในดินทำไม่ได้ กระถางใบเดียวที่ใส่น้ำและมีพืชน้ำอยู่ในนั้นให้ฟีลแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง สงบกว่า มีมิติมากกว่า และดูเหมือนธรรมชาติมากกว่า
ข้อสอง ดูแลง่ายกว่าที่หลายคนคิด พืชน้ำส่วนใหญ่ต้องการแค่น้ำเพียงพอและแสงแดดพอสมควร ไม่ต้องกังวลเรื่องการรดน้ำสม่ำเสมอเหมือนต้นไม้ทั่วไป
ข้อสาม บางชนิดช่วยกรองน้ำและดูดซับสารไนไตรท์ในน้ำได้ ถ้าปลูกในบ่อที่เลี้ยงปลาหรือในอ่างน้ำ มันจะช่วยรักษาคุณภาพน้ำให้ดีขึ้นโดยธรรมชาติ
01 บัวสาย (Water Lily)
บัวสายเป็นสัญลักษณ์ที่นึกถึงก่อนใครเมื่อพูดถึงพืชน้ำ ดอกสีขาว ชมพู หรือม่วง บานอยู่เหนือผิวน้ำ ใบกลมแบนลอยนิ่งๆ — ภาพที่คุ้นตามากจนหลายคนคิดว่าต้องปลูกในบ่อน้ำขนาดใหญ่เท่านั้น
ความจริงคือบัวสายปลูกในกระถางได้ดีมาก
วิธีปลูกบัวสายในกระถางเริ่มจากกระถางดินเผาหรือกระถางพลาสติกขนาดกลาง (เส้นผ่านศูนย์กลาง 30-40 เซนติเมตร) ใส่ดินเหนียวหรือดินร่วนที่ไม่ใส่ปุ๋ยมากเกินไป จากนั้นนำกระถางทั้งใบวางในอ่างน้ำหรือโอ่ง ให้ระดับน้ำสูงกว่าปากกระถางประมาณ 15-30 เซนติเมตร
บัวสายต้องการแสงแดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน ถ้าแดดน้อยจะออกดอกน้อยหรือไม่ออกเลย แต่ใบก็ยังงามและดูดีในฐานะไม้ใบ
เปลี่ยนน้ำในอ่างทุก 1-2 สัปดาห์ หรือถ้ามีน้ำหมุนเวียนก็ยิ่งดี ปุ๋ยที่ใช้ควรเป็นปุ๋ยเม็ดสำหรับพืชน้ำโดยเฉพาะ ใส่ใต้ดินในกระถาง ไม่ใส่ลงในน้ำตรงๆ เพราะน้ำจะเขียวและทำให้น้ำเน่าได้
02 บัวตอง / บัวผัน (Lotus)
บัวตองและบัวผันเป็นบัวอีกกลุ่มที่ใบตั้งขึ้นเหนือน้ำได้สูง ดอกงามมาก มีกลิ่นหอมอ่อนๆ และผลบัวแห้งแล้วเป็นดอกไม้แห้งที่สวยงาม
ปลูกในวิธีเดียวกับบัวสาย แต่ต้องการพื้นที่น้ำลึกกว่าเล็กน้อย อย่างน้อย 30-40 เซนติเมตร เหมาะสำหรับโอ่งหรืออ่างขนาดใหญ่กว่า
บัวตองเป็นต้นไม้น้ำที่มีความสง่างามมากที่สุดในกลุ่มนี้ แต่ก็ต้องการพื้นที่และการดูแลมากกว่าบัวสายเล็กน้อย เหมาะสำหรับมุมระเบียงหรือสวนที่มีพื้นที่กลางแจ้งพอสมควร
03 ผักตบชวา (Water Hyacinth)
ผักตบชวาเป็นพืชน้ำที่หลายคนรู้จักในฐานะ “วัชพืชน้ำ” ที่ขึ้นเต็มคลอง แต่ถ้าเอามาปลูกในกระถางหรืออ่างน้ำขนาดเล็กในบ้าน มันกลับกลายเป็นพืชน้ำที่สวยงามและมีประโยชน์มาก
ผักตบชวาออกดอกสีม่วงอ่อนที่สวยงามมาก และรากที่ห้อยลงในน้ำสีขาวฟูๆ เป็นที่พักพิงที่ดีมากสำหรับปลาและสัตว์น้ำเล็กๆ
จุดเด่นของผักตบชวาคือมันดูดซับไนโตรเจนและฟอสฟอรัสส่วนเกินในน้ำได้ดีมาก ทำให้น้ำในอ่างสะอาดขึ้น ถ้าเลี้ยงปลาด้วยในอ่างเดียวกัน ผักตบชวาจะช่วยรักษาสมดุลของน้ำได้ดีมาก
ข้อควรระวังคือผักตบชวาขยายพันธุ์เร็วมาก ถ้าปลูกในอ่างน้ำขนาดเล็กต้องตัดแต่งสม่ำเสมอไม่ให้เต็มจนแน่นเกินไป
04 ธูปฤๅษี (Bulrush / Cattail)
ธูปฤๅษีให้ฟีลของทุ่งหญ้าและธรรมชาติที่ไม่เหมือนใคร ลำต้นสูงตรง ดอกทรงกระบอกสีน้ำตาลที่ปลาย เป็นพืชน้ำที่ให้เส้นสายสง่างามต่างจากพืชน้ำทั่วไป
ปลูกในกระถางดินที่แช่น้ำ ลำต้นสูงได้ถึง 1-2 เมตร เหมาะกับมุมที่ต้องการจุดสนใจและต้องการให้รู้สึกว่ามีความสูงของพื้นที่ ชอบแดดเต็มวัน โตช้าแต่อายุยืน
05 บัวบกน้ำ / ว่านน้ำ (Calamus)
ว่านน้ำเป็นพืชที่เติบโตตามริมน้ำในธรรมชาติ ใบยาวแคบสีเขียวสด กลิ่นหอมเฉพาะตัวเมื่อขยี้ใบ เป็นสมุนไพรที่ใช้ในอาหารและยาพื้นบ้าน
ปลูกในดินชื้นหรือแช่น้ำได้ ทนน้ำขังและทนร่มได้ดีกว่าพืชน้ำหลายชนิด จึงเหมาะสำหรับมุมที่แสงน้อย เหมาะสำหรับคนที่ต้องการต้นไม้น้ำที่ใช้ประโยชน์ได้จริงในครัวหรือสมุนไพร
06 ดอกบัวสาย / จอก (Pistia)
จอกหรือผักกระเฉดน้ำ (ไม่ใช่ผักกระเฉดดิน) เป็นพืชน้ำลอยผิวน้ำที่ดูน่ารักมาก ใบสีเขียวอ่อนเรียงซ้อนกันเป็นวงกลม รากห้อยลงในน้ำสีขาว ขยายพันธุ์ง่ายและโตเร็ว
จอกเหมาะมากสำหรับใส่ในอ่างน้ำขนาดเล็กหรือภาชนะตื้น เช่น กะละมังใหญ่หรือถาดก้นลึก เพราะไม่ต้องการพื้นที่น้ำลึก ใช้แสงน้อยกว่าบัวสาย และให้บรรยากาศสวยงามได้ในภาชนะเล็กๆ
07 กกสามเหลี่ยม (Papyrus)
กกสามเหลี่ยมหรือต้นปาปิรุสให้บรรยากาศแบบอียิปต์โบราณ ลำต้นสูงตรง ปลายเป็นช่อพู่สีเขียวที่แผ่ออกเหมือนร่มหรือพัด เป็นต้นไม้น้ำที่สง่างามและแปลกตามากที่สุดกลุ่มหนึ่ง
ปลูกในดินชื้นหรือดินที่แช่น้ำตื้นๆ ชอบแดดเต็มวัน โตได้สูงถึง 1-1.5 เมตร เหมาะมากสำหรับมุมระเบียงหรือสวนที่ต้องการจุดโฟกัสที่แตกต่าง
08 สาหร่ายหางกระรอก (Myriophyllum)
ถ้าต้องการต้นไม้น้ำสำหรับตู้ปลาหรืออ่างน้ำขนาดเล็ก สาหร่ายหางกระรอกเป็นตัวเลือกที่เหมาะที่สุด ใบเล็กละเอียดเหมือนขนนก ลำต้นอ่อน เติบโตใต้น้ำได้
ไม่ต้องดินก็ได้ เพียงแค่วางในน้ำหรือปักในทรายแม่น้ำ มันดูดซับสารในน้ำและผลิตออกซิเจนให้ปลาในตู้ได้ดีมาก เหมาะสำหรับคนที่ต้องการต้นไม้น้ำขนาดเล็กที่ดูแลง่ายและใช้งานได้จริงในตู้ปลา
09 พุทธรักษาน้ำ (Canna)
พุทธรักษาน้ำเป็นพืชที่คล้ายพุทธรักษาบก แต่โตได้ในดินชื้นและน้ำขัง ใบใหญ่สวยงาม ดอกสีสดทั้งแดง ส้ม เหลือง
เหมาะมากสำหรับอ่างน้ำขนาดกลางถึงใหญ่ที่ต้องการต้นไม้น้ำที่มีสีสันดอกไม้ชัดเจน ชอบแดดเต็มวัน ดูแลง่าย ขยายพันธุ์ได้โดยการแยกหัว
10 โสน (Sesbania)
โสนเป็นพืชน้ำที่คนไทยรู้จักดีในฐานะผักพื้นบ้าน ดอกสีส้มสวยงาม กินได้ เหมาะสำหรับคนที่อยากได้ต้นไม้น้ำที่มีประโยชน์คู่กับความสวยงาม
โสนปลูกในดินชื้นหรือน้ำตื้น โตเร็ว ให้ดอกและใบที่กินได้ เหมาะสำหรับครัวเรือนที่อยากปลูกพืชน้ำกินได้ในกระถาง
เทคนิคปลูกต้นไม้น้ำในกระถางให้ได้ผล
เลือกภาชนะให้เหมาะกับชนิดพืช พืชน้ำลอยผิวอย่างจอกหรือผักตบชวาใช้ภาชนะตื้นก็ได้ พืชน้ำที่ต้องการรากลงดินอย่างบัวหรือพุทธรักษาน้ำต้องการภาชนะที่ลึกพอสำหรับกระถางดินและน้ำเหนือดิน
ดินสำหรับ ต้นไม้น้ำ ในกระถาง ใช้ดินเหนียวหรือดินร่วนที่ไม่ผสมปุ๋ยสำเร็จรูปหรือพีทมอสมาก เพราะพีทมอสในน้ำจะทำให้น้ำเป็นกรดและเน่าเร็ว ดินเหนียวธรรมดาเหมาะที่สุดสำหรับพืชน้ำ
น้ำที่ใช้ น้ำประปาที่พักไว้ค้างคืนเพื่อให้คลอรีนระเหยออกก่อนดีกว่าใช้น้ำประปาสด น้ำบาดาลหรือน้ำฝนก็ใช้ได้ดีมาก
แสงแดด พืชน้ำส่วนใหญ่ต้องการแดดอย่างน้อย 4-6 ชั่วโมง โดยเฉพาะพืชที่ต้องการออกดอก บัวทุกชนิดต้องการแดดเต็มวันจึงจะออกดอกได้ดี
ป้องกันยุง อ่างน้ำในบ้านเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงถ้าไม่มีสัตว์อื่นอยู่ด้วย วิธีแก้ที่ดีที่สุดคือเลี้ยงปลาหางนกยูงหรือปลากัดไว้ในอ่างด้วย นอกจากป้องกันยุงแล้วยังเพิ่มชีวิตชีวาให้กับอ่างน้ำอีกด้วย
การทำความสะอาด เปลี่ยนน้ำเพียงบางส่วน ไม่ต้องเปลี่ยนทั้งหมดทุกครั้ง เพราะน้ำที่มีจุลินทรีย์สมดุลอยู่แล้วดีกว่าน้ำใหม่ทั้งหมด ล้างตะไคร่บนผนังภาชนะได้ถ้าหนาเกินไป แต่ตะไคร่บางๆ ช่วยรักษาสมดุลในน้ำ
ก่อนจบ น้ำและชีวิต
ต้นไม้น้ำ ในกระถาง เป็นสิ่งที่เตือนให้นึกถึงว่าชีวิตเกิดขึ้นได้ในทุกสภาพแวดล้อม พื้นที่เล็กๆ อ่างน้ำใบเดียว กระถางดินเหนียวในน้ำ — แค่นั้นก็เพียงพอให้บัวออกดอก ปลาว่ายอยู่ และระบบนิเวศเล็กๆ ทำงานของมันเองได้ สิ่งที่ต้องทำมีเพียงให้น้ำ ให้แสงแดด และให้เวลา แค่นั้นก็เลี้ยงน้ำได้แล้ว
สรุปต้นไม้น้ำในกระถาง: บัวสาย (แดดเต็ม น้ำลึก 15-30 ซม.), บัวตอง (แดดเต็ม น้ำลึก 30-40 ซม.), ผักตบชวา (แดดดี ลอยน้ำ), ธูปฤๅษี (แดดเต็ม ดินแช่น้ำ), ว่านน้ำ (ทนร่ม ดินชื้น), จอก (แดดน้อยได้ น้ำตื้น), กกสามเหลี่ยม (แดดเต็ม น้ำตื้น), สาหร่ายหางกระรอก (แดดน้อยได้ ใต้น้ำ), พุทธรักษาน้ำ (แดดเต็ม น้ำขัง), โสน (แดดดี น้ำตื้น)
