Laruntz

Laruntz
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Barruti	Oloroe-Donamariako barrutia
Kantonamendu	Laruntzeko kantonamendua
Izen ofiziala	Laruns
Posta kodea	64440
Geografia
Koordenatuak	42°59′14″N 0°25′38″W
Azalera	248,96 km²
Altitudea	536 m, 458 m, 2.973 m eta 1.618 m
Mugakideak	Eaux-Bonnes, Béost, Louvie-Soubiron, Aste-Béon, Gère-Bélesten, Aydius, Accous, Cette-Eygun, Etsaut, Urdos, Jaka, Canfranc, Sallent de Gallego eta Arrens-Marsous
Demografia
Biztanleria	1.177 (2023ko urtarrilaren 1a)
567 (%48,4)   (%51,6) 605
Dentsitatea	5 bizt/km²
laruns.fr

Laruntz (okzitanieraz Laruntz, frantsesez eta ofizialki: Laruns) Frantziako hegoaldean dagoen udalerri mugakidea da, Pirinio Atlantikoak departamenduan kokatutakoa, Huescako probintziarekin mugan. Izan ere, Sallent de Gállego udalerriarekin senidetuta dago.

Aas, Ar, Aracou, Artouste (eski estazioa), Ayguebère, Eaux-Chaudes (estazio termala), Espalungue, Fabrèges, Gabas, Geteu, Gêtre eta Goust auzoek osatzen dute udalerria.

Azken erroldaren arabera 1.177 biztanle zituen 248,96 km²-ko azaleran.

Geografia

Mugakideak

Iparraldean Gère-Bélesten, ipar-mendebaldean Aydius eta Accous, mendebaldean Cette-Eygun eta Etsaut, hego-mendebaldean Urdos, Astún eta Canfranc (Huesca), hegoaldean Sallent de Gállego (Huesca), hego-ekialdean Arrens-Marsous (Pirinio Garaiak), ekialdean Eaux-Bonnes eta ipar-ekialdean Aste-Béon, Louvie-Soubiron eta Béost udalerri mugakide ditu.

Ingurune naturala

Ossauko uhaitzak herria zeharkatzen du, Oloroeko uhaitzaren ibaiadarra dena. Arrémoulit eta Artousteko lakuak ere Ossauko haran honetan kokatuta daude. Halaber, Midi d'Ossau (2.884 m) mendira iristeko abiapuntua da Laruns herria.

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak). RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,3 °C-koa da, 13,6 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1516 mm-koa da, urtarrilean 11,7 euri-egun eta uztailean 9,5 egun izanik. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Arbiost udalerrian dago, 12,1 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 10,2 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1411,1 mm-koa delarik. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 35,8 °C-koa da, 2019ko ekainaren 27an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -14,9 °C-koa da, 2012ko otsailaren 8an lortua.

Historia

• 1385 Larunsen 114 su zeuden, eta Geteun 5.
• 1650ean erabaki zuten bertan eraikitzea aterpetxe modukoa, "la Caze de Brousset", 1793an espainiarrek eman ziotena.
• 1828an Geteu herria batu zen udalerrira.
• 2007ko uztailaren 25ean Frantziako Tourra bertatik igaro zen.

Demografia

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 605 gizon, 567 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   95+   2.65 2.48   90-94   0.00 4.96   85-89   5.29 4.96   80-84   1.76 7.44   75-79   6.17 8.26   70-74   11.46 4.96   65-69   9.70 8.26   60-64   11.46 5.79   55-59   7.05 6.78   50-54   4.41 5.79   45-49   3.53 8.43   40-44   8.11 5.79   35-39   3.53 0.00   30-34   1.76 2.48   25-29   4.41 3.31   20-24   2.65 5.12   15-19   4.41 6.78   10-14   5.47 5.95   5-9   1.76 2.48   0-4   4.41
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−11	−9	−8	−8	−15	−7	−21	−21	1	−23	−12	−8	−22	−22	−16	−28	−8	−33
Jaiotzak	13	12	9	10	9	13	9	10	15	1	6	12	5	8	8	3	6	0
Heriotzak	24	21	17	18	24	20	30	31	14	24	18	20	27	30	24	31	14	33

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Laruns udalerrian 1.147 biztanle zeuden eta 611 elkarbizitza unitate, hau da, 1,88 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 45,5), Frantzia metropolitarreko batez bestekoaren gainetik (% 39,2).

1.147biztanle

611elkarbizitza-unitate

1,88lagun elkarbizitza-unitateko

339familia

Udalerria

% 17

% 26

% 12

% 45

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 339 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (157). Guraso bakarreko 76 familietatik 56etan ama zen guraso bakarra. 187 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 91k seme-alaba bakarra zuten etxean, 40k bi, eta 20k hiru edo gehiago.

157

106

76

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean187

Seme-alaba bat91

Bi seme-alaba40

Hiru seme-alaba20

Lau edo gehiago0

15 urte edo gehiago zituzten 1.024 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 6,7 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 36,4. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 55-64 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 69,1). 80 urte edo gehiagoko 118 biztanleetatik 91 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 27 kolektibitateren batean.

Bakarrik bizi da

15-24% 7

25-39% 30

40-54% 19

55-64% 25

65-79% 32

80 +% 36

Bikotean bizi da

15-24% 7

25-39% 58

40-54% 68

55-64% 69

65-79% 64

80 +% 33

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 45,0 ezkonduta zegoen, eta beste % 13,2 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 7,4 izatezko bikotean eta % 5,8 PACS bidez lotuta). % 22,9 ezkongabeak ziren, % 10,6 alargunak eta % 8,2 dibortziatuak.

Ezkonduta% 45,0

Ezkongabea% 22,9

Alarguna% 10,6

Dibortziatuta% 8,2

Izatezko bikotean% 7,4

PACS bidez lotuta% 5,8

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 47,1), erdi-mailako lanbideak (% 15,7), eskulangileak (% 12,4), enplegatuak (% 9,2). Talde nagusia (erretiratuak, % 47,1) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) gainetik dago. 25 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 4,1).

Udalerria

% 16

% 9

% 12

% 47

Pirinio Atlantikoak

% 11

% 16

% 15

% 12

% 34

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	101	% 16,5
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	157	% 25,7
Guraso bakarrekoak	76	% 12,4
Kide bakarrekoak	278	% 45,5
Bestelakoak	0	% 0,0
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	157	% 46,3
Seme-alabadun bikoteak	106	% 31,3
Guraso bakarrekoak	76	% 22,4
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	187	% 55,2
Seme-alaba bat	91	% 26,8
Bi seme-alaba	40	% 11,8
Hiru seme-alaba	20	% 5,9
Lau seme-alaba edo gehiago	0	% 0,0
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	461	% 45,0
Izatezko bikotean	76	% 7,4
PACS bidez lotuta	59	% 5,8
Ezkongabea	235	% 22,9
Alarguna	109	% 10,6
Dibortziatuta	84	% 8,2
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	25	% 4,1
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	40	% 6,5
Goi-mailako langileak	20	% 3,3
Erdi-mailako lanbideak	96	% 15,7
Enplegatuak	56	% 9,2
Eskulangileak	76	% 12,4
Erretiratuak	288	% 47,1
Bestelakoak	10	% 1,6
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.588 etxebizitza zeuden. Talderik handiena bigarren egoitza edo noizbehinkakoa ziren (829), 606 egoitza nagusiekin alderatuta eta 153 hutsik. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (888), eta apartamentuak gutxi ziren (661). Egoitza nagusietatik 420 beren jabearen bizilekuak ziren, 157 alokairuan zeuden, 15 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 29 doan lagata.

1.588etxebizitza

606egoitza nagusi

888etxe

661apartamentu

Etxebizitza multzoa

606

829

153

Egoitza nagusia (606)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (829)Hutsik (153)

Etxe mota

888

661

Etxea (888)Apartamentua (661)

Jabetza egoera

420

157

Jabeak (420)Alokairuan (157)HLM (15)Doan lagata (29)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (164).

Eraikuntza garaia

1919 aurretik139

1919-194551

1946-197093

1971-1990164

1991-200580

2006-202072

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (314). 251 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 412 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 324 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 233tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela14

2 gela35

3 gela101

4 gela142

5 gela edo gehiago314

Berogailu mota

76

227

251

Gas sarea (9)Fuel-olioa (76)Elektrizitatea (227)Gas botila (43)Bestelakoak (251)

Aparkalekua eta ibilgailuak

412aparkalekua

324ibilgailu 1

233ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	606	% 38,2
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	829	% 52,2
Hutsik	153	% 9,6
Etxe mota
Etxeak	888	% 55,9
Apartamentuak	661	% 41,6
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	14	% 2,3
2 gela	35	% 5,8
3 gela	101	% 16,7
4 gela	142	% 23,4
5 gela edo gehiago	314	% 51,8
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	139	% 22,9
1919-1945	51	% 8,4
1946-1970	93	% 15,3
1971-1990	164	% 27,1
1991-2005	80	% 13,2
2006-2020	72	% 11,9
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	420	% 69,3
Alokairuan	157	% 25,9
HLM	15	% 2,5
Doan lagata	29	% 4,8
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	9	% 1,5
Fuel-olioa	76	% 12,5
Elektrizitatea	227	% 37,5
Gas botila	43	% 7,1
Bestelakoak	251	% 41,4
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	412	% 68,0
Ibilgailu bat	324	% 53,5
Bi ibilgailu edo gehiago	233	% 38,4
Iturria: INSEE, RP2023.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 584 biztanleetatik 444 aktibo ziren (% 76,0), horietako 415 lanean (% 71,1) eta 29 langabezian (aktiboen % 6,5).

58415-64 urteko biztanle

% 76,0aktibo

% 71,1lanean

% 6,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 41,3

25-54 urte% 93,9

55-64 urte% 58,0

Gizonak% 76,9

Emakumeak% 75,1

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 6,2

BEPC, brebeta% 7,1

CAP-BEP% 9,4

Batxilergoa% 7,8

Goi-mailako +2% 2,9

Goi-mailako +3/4% 3,8

Goi-mailako +5% 2,7

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 6,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

140 ez-aktibotik 41 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 29,3), 56 erretiraturik zeuden (% 40,0) eta 43 bestelako ez-aktibo ziren (% 30,7).

Ez-aktiboak

% 29

% 40

% 31

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria

% 12

% 9

% 33

% 17

% 21

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 623 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerrian bertan bizi eta lan egiten zutenak 415 ziren, beraz udalerria langile-erakarlea da.

623enplegu udalerrian

% 77,4soldatapeko

% 22,8ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.400 eurokoa zen.

24.400 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.300 €

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 17,6

18-29 urte% 17,6

30-39 urte% 12,5

40-49 urte% 13,4

50-64 urte% 12,4

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 9,3

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,5

Errentariak% 25,8

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zerga zuzenak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 65,1

Pentsio/erretiroak% 32,3

Ondarea, bestelakoak% 13,8

Gizarte-prestazioak% 4,4

Zerga zuzenak−% 15,7

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3.

Kultura

Urriro, Hera deu hromatge de Laruntz azoka antolatzen dute bertako gaztak erakutsi eta saltzeko.

Ikus, gainera

• Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

Argazki galeria

• 
  Herriaren ikuspegi orokorra.
• 
  Larunseko kalea.
• 
  Herriko iturria.
• 
  Arremouliteko lakua.

Kanpo estekak

• (Frantsesez)Turismo webgunea.

• Datuak: Q374876
• Multimedia: Laruns / Q374876