กับวิถีชีวิตฟาร์มในเกมที่สอนความสงบ ความสัมพันธ์ และการรอคอยให้กับเด็กยุค 90s
มีชื่อเกมชื่อหนึ่งที่ถ้าพูดกับคนที่อายุ 25-40 ปี แล้วบอกว่า “เกมปลูกผัก” — พวกเขาจะรู้ทันทีว่าหมายถึงอะไร
ไม่ใช่ Stardew Valley ไม่ใช่ Animal Crossing และไม่ใช่เกมปลูกผักใดๆ ในมือถือ
แต่คือ Harvest Moon — เกมญี่ปุ่นที่ชื่อจริงว่า 牧場物語 (Bokujo Monogatari) ที่เด็กยุค PlayStation 1 และ Game Boy Advance นั่งเล่นจนลืมเวลา
ชื่อที่มาจากดวงจันทร์
Harvest Moon ในภาษาอังกฤษหมายถึง ดวงจันทร์เต็มดวงที่ปรากฏในช่วงฤดูเก็บเกี่ยว ซึ่งมักอยู่ในช่วงเดือนกันยายนหรือตุลาคม เป็นดวงจันทร์ที่ในอดีตชาวไร่ชาวนาอาศัยแสงของมันทำงานต่อหลังดวงอาทิตย์ตกเพื่อให้เสร็จทันฤดูเก็บเกี่ยว
ชื่อนั้นสรุปทุกอย่างเกี่ยวกับเกมได้ดีมาก — เกมที่เกี่ยวกับการทำไร่ทำนา การรอรับผลของการลงแรง และชีวิตที่วัดเป็นฤดูกาลมากกว่านาที
กำเนิดในปี 1996
เกม Harvest Moon ภาคแรกวางจำหน่ายในญี่ปุ่นเมื่อปี 1996 บนเครื่อง Super Famicom สร้างโดย Yasuhiro Wada และบริษัท Pack-In-Video
Wada เล่าว่าแนวคิดเกิดขึ้นจากความคิดถึงชีวิตในชนบทที่เขาเคยเห็นตอนเด็ก และความรู้สึกว่าคนรุ่นใหม่กำลังห่างไกลจากธรรมชาติและวิถีเกษตรกรมากขึ้นเรื่อยๆ เขาอยากสร้างเกมที่ให้คนได้ลองใช้ชีวิตแบบนั้นดูสักครั้ง
เกมขายดีกว่าที่คาดในญี่ปุ่น และเมื่อแปลเป็นภาษาอังกฤษก็พบว่าตลาดต่างประเทศตอบรับดีเช่นกัน ทำให้มีภาคต่อออกมาอย่างต่อเนื่องบนหลากหลายแพลตฟอร์ม
Back to Nature ภาคที่คนไทยจำมากที่สุด
สำหรับคนไทยรุ่นที่โตมากับ PlayStation 1 ภาคที่จำกันได้ดีที่สุดคือ Harvest Moon: Back to Nature ปี 1999
มันคือภาคที่เอาเนื้อหาจาก Harvest Moon 64 มาปรับปรุงลงบน PS1 ด้วยกราฟิก 3D แบบใหม่ กระบวนการเล่นที่ลื่นไหลกว่า และตัวละครที่มีหน้าตาน่าจีบมากขึ้น
เป้าหมายหลักของเกมคือ พ่อตาทิ้งฟาร์มให้ไว้ พร้อมเงื่อนไขว่าถ้าฟาร์มไม่ได้รับการดูแลก็จะถูกรื้อถอน ผู้เล่นต้องฟื้นฟูฟาร์มขึ้นมาใหม่ภายใน 3 ปีในเกม ซึ่งเป็น 3 ปีที่ผู้เล่นจะต้องปลูกผัก เลี้ยงสัตว์ หาเงิน อัปเกรดบ้าน สร้างความสัมพันธ์กับคนในหมู่บ้าน และถ้าโชคดีก็ได้แต่งงานและมีลูกก่อนหมดเวลา
ฟังดูเรียบง่าย แต่หลายคนเล่นจบเกมนั้นกันมาแล้วกี่รอบก็ไม่นับ
Friends of Mineral Town ภาคพกพาที่ไม่แพ้กัน
ในขณะที่ Back to Nature ครองเครื่องใหญ่ ภาค Harvest Moon: Friends of Mineral Town ปี 2003 บน Game Boy Advance ก็ครองใจคนที่ชอบพกเกมไปด้วยกัน
เนื้อหาคล้ายกัน แต่ขนาดกะทัดรัดพอดี ระบบเกมที่กลั่นมาจากทุกภาคก่อนหน้าทำให้มันเป็นหนึ่งในเกมพกพาที่สมดุลที่สุดในประวัติศาสตร์เกม ภาพดอตที่ดูน่ารัก ตัวละครที่มีบุคลิกชัดเจน และความรู้สึกว่าเวลาในเกมดำเนินต่อเนื่องทุกวันแม้หน้าจอจะดับ
ทำไมเกมฟาร์มถึงทำให้คนติด
คำถามที่น่าสนใจคือทำไมเกมที่ไม่มีความตื่นเต้น ไม่มีการสู้รบ ไม่มีระเบิด ไม่มีซุ้มโจมตีจึงทำให้คนเล่นได้นานขนาดนั้น
คำตอบอยู่ในจิตวิทยาของการออกแบบเกม
Harvest Moon ให้ความรู้สึกที่เรียกว่า Cozy Loop — วงจรกิจวัตรที่ทำซ้ำสม่ำเสมอและให้ผลลัพธ์ที่มองเห็นได้ชัดเจน ตื่นเช้า รดน้ำผัก ให้อาหารสัตว์ ไปทำภารกิจ เข้านอน ตื่นเช้า เวียนซ้ำ แต่ทุกวันมีความก้าวหน้าเล็กๆ เพิ่มขึ้น ผักโต เก็บเกี่ยว ได้เงิน อัปเกรด มีความสัมพันธ์ดีขึ้น
สมองของคนชอบโครงสร้างแบบนี้ เพราะมันให้ความรู้สึกของการควบคุมและความสำเร็จที่ชัดเจนและสม่ำเสมอ ต่างจากชีวิตจริงที่ผลลัพธ์มักไม่แน่นอนและไม่เห็นทันที
บทเรียนที่เกมสอนโดยไม่ตั้งใจ
ถ้าถามคนที่เคยเล่น Harvest Moon ว่าจำอะไรได้บ้าง หลายคนจะพูดถึงสิ่งที่ไม่ใช่กลไกเกม
การรอคอย — ผักที่ปลูกไม่ได้โตทันที ต้องรดน้ำทุกวัน รอฤดู รอให้ถึงเวลา เด็กหลายคนเรียนรู้ว่าความพยายามที่สม่ำเสมอให้ผลที่ดีกว่าการรีบร้อน ผ่านการปลูกมะเขือเทศในจอเกมขนาด 5 นิ้ว
ความสัมพันธ์ต้องการเวลา — การจีบตัวละครในเกมไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะซื้อของขวัญแพงๆ ให้ แต่ต้องพูดคุยทุกวัน แสดงความสนใจสม่ำเสมอ และเคารพจังหวะของอีกฝ่าย นั่นไม่ใช่เรื่องแตกต่างจากความสัมพันธ์จริงๆ
ทุกอย่างมีฤดูกาล — มีบางผักที่ปลูกได้ในฤดูใบไม้ผลิ บางชนิดในฤดูใบไม้ร่วง ถ้าพลาดฤดูนั้นไปก็ต้องรออีกปี มันสอนให้รู้จักเวลาและรู้จักว่าโอกาสบางอย่างไม่ได้รอคนเสมอไป
เรื่องที่ไม่ค่อยมีคนรู้ ชื่อแยกกัน
หนึ่งในเรื่องที่น่าสนใจในประวัติศาสตร์ของเกมคือความสับสนของสิทธิ์ชื่อแบรนด์
เมื่อ Marvelous Inc. บริษัทแม่ของซีรีส์ต้องการจัดจำหน่ายเกมในตะวันตกเอง พวกเขาพบว่าชื่อ “Harvest Moon” ในอเมริกาเหนือถูกจดสิทธิ์ไว้โดยบริษัท Natsume ผู้จัดจำหน่ายเดิม ซึ่งนำชื่อนั้นไปทำเกมเองต่างหาก
ตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมา เกมดั้งเดิมจาก Marvelous ที่ขายในตะวันตกจึงใช้ชื่อว่า Story of Seasons แทน ในขณะที่ Natsume ยังคงผลิตและขายเกมในชื่อ Harvest Moon แต่เป็นเกมคนละทีมคนละบริษัทกันแล้ว
สำหรับแฟนเกมรุ่นเก่า เรื่องนี้ทำให้สับสนอยู่พอสมควร แต่หัวใจของซีรีส์ดั้งเดิมยังดำเนินต่อภายใต้ชื่อ Story of Seasons
Stardew Valley ลูกหลานที่ทำให้คนรุ่นใหม่รู้จัก
ถ้าคนรุ่นใหม่ที่ไม่เคยเล่น Harvest Moon อยากรู้ว่ามันคืออะไร ให้บอกว่าคือ Stardew Valley ในรุ่นบุกเบิก
Stardew Valley ปี 2016 สร้างโดย ConcernedApe หรือ Eric Barone คนเดียว โดยเขาบอกเองว่าได้รับแรงบันดาลใจมาจาก Harvest Moon โดยตรง เขาชอบแนวเกมนั้นมากแต่รู้สึกว่ายังมีพื้นที่ให้พัฒนาต่อ จึงลงมือสร้างเองเป็นเวลาเกือบ 5 ปี
Stardew Valley กลายเป็นหนึ่งในเกม Indie ที่ขายดีที่สุดตลอดกาล และพาผู้เล่นรุ่นใหม่จำนวนมากมารู้จักกับรากเหง้าของแนวเกมนี้ คือ Harvest Moon
แล้วทุกวันนี้ล่ะ
ซีรีส์ Harvest Moon / Story of Seasons ยังคงออกภาคใหม่ต่อเนื่อง ล่าสุดมีทั้งบน Nintendo Switch และสมาร์ทโฟน แต่หลายคนในชุมชนแฟนเกมรู้สึกว่าแม่กุ้งภาคใหม่ๆ ไม่ได้ให้ความรู้สึกเดียวกับภาคคลาสสิก
บางทีนั่นเป็นเพราะเกมเปลี่ยน บางทีเพราะเราเปลี่ยน ผู้เล่นวัย 30+ ที่นึกถึง Harvest Moon ด้วยความอบอุ่นในใจ อาจกำลังนึกถึงช่วงเวลาในชีวิตที่เรียบง่ายกว่า ไม่ใช่แค่เกม
ดวงจันทร์ที่ยังส่องแสง
Harvest Moon ออกวางจำหน่ายมาเกือบ 30 ปีแล้ว ผ่านหลายแพลตฟอร์ม หลายชื่อ และหลายทีมพัฒนา
แต่สิ่งที่ยังคงอยู่ในใจคนที่เคยเล่นคือความรู้สึกนั้น — ตื่นเช้ามาในเกม ออกไปรดน้ำผักที่เพาะไว้ เห็นเมล็ดพันธุ์เริ่มงอก เก็บเกี่ยวผลที่ดูแลมาหลายสัปดาห์ และรู้สึกว่าชีวิตที่เรียบง่ายก็มีความสุขในแบบของมัน
มันเป็นบทเรียนที่เกมใช้งบพัฒนาต่ำมาก แต่คนที่เล่นจำได้ไปตลอดชีวิต Harvest Moon (video game)
