มีพืชชนิดหนึ่งที่ถูกเรียกว่าวัชพืชมานานเพราะมันขึ้นเองได้ทุกที่ แต่ถ้ารู้จักมันดีกว่านี้ คุณอาจหยุดถอนมันทิ้งและเริ่มนำมาใส่กับข้าวแทน — พืชนั้นชื่อ ผักเป็ด
ผักเป็ด คืออะไร
ผักเป็ด มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Alternanthera sessilis (L.) R.Br. ex DC. ชื่อสามัญในภาษาอังกฤษคือ Sessile Joyweed หรือ Dwarf copperleaf อยู่ในวงศ์ AMARANTHACEAE วงศ์เดียวกับผักโขม
ชื่อ “ผักเป็ด” มาจากธรรมชาติของพืชชนิดนี้ที่ทนสภาวะได้หลากหลายเหมือนเป็ด ทั้งอยู่บนบกก็ได้ อยู่ในน้ำก็ได้ นำมาเป็นอาหารก็ได้ เป็นยาก็ได้ ความอเนกประสงค์ของมันนี่เองที่ทำให้บรรพบุรุษไทยตั้งชื่อได้กินใจขนาดนี้
ผักเป็ดขึ้นตามที่ราบลุ่มทั่วไปในประเทศไทย พบมากในเขตภาคกลาง ถือได้ว่าเป็นวัชพืชชนิดหนึ่ง เพราะแข็งแรงทนทานและขยายพันธุ์ได้เองอย่างกว้างขวาง ทั้งบนบกและในน้ำตื้นๆ และผักเป็ดในไทยมีสองพันธุ์หลักคือ ผักเป็ดไทย ที่ดอกเป็นสีขาว-ม่วง และ ผักเป็ดแดง ที่ใบและลำต้นมีสีแดงอมม่วงสวยงามจนหลายคนซื้อมาปลูกเป็นไม้ประดับ
ลักษณะของผักเป็ด
ผักเป็ดเป็นไม้ล้มลุกขนาดเล็ก สูงประมาณ 10-30 เซนติเมตร ลำต้นกลมหรือเป็นสัน นุ่ม มักทอดเลื้อยแนบพื้นดินแล้วปลายยอดตั้งขึ้น ใบเดี่ยวออกตรงข้าม รูปรี ดอกออกเป็นช่อกลมๆ ตามง่ามใบ ดอกสีขาวหรือสีม่วงแดง ขนาดเล็กมาก
ส่วน ผักเป็ดแดง หรือที่บางพื้นที่เรียกว่า ผักเป็ดญี่ปุ่น มีใบสีแดงสดสลับเขียว เป็นพันธุ์ที่ได้รับความนิยมปลูกเป็นไม้ประดับมากกว่า แต่กินได้เช่นเดียวกัน
สรรพคุณของผักเป็ด มากกว่าแค่ผักกินเล่น
สิ่งที่ทำให้ ผักเป็ด น่าสนใจกว่าผักทั่วไปคือสรรพคุณทางยาที่สะสมมาในตำรายาพื้นบ้านของหลายประเทศทั้งไทย อินเดีย ลาว เวียดนาม กัมพูชา และมาเลเซีย
ต้นและใบผักเป็ดใช้เป็นยาแก้พิษงู แมลงกัดต่อย ด้วยการใช้ต้นสด 100 กรัม นำมาตำให้พอแหลกผสมกับเหล้าโรงเล็กน้อย คั้นเอาน้ำรับประทาน ส่วนกากที่เหลือนำมาพอกที่บาดแผล
ด้านสรรพคุณทางยาที่ใช้กันในตำรับโบราณ ผักเป็ดช่วยลดไข้ บรรเทาอาการอักเสบ สำหรับคุณแม่มือใหม่ที่เพิ่งคลอดลูก จะใช้ผักเป็ดเป็นส่วนผสมในสมุนไพรที่ใช้ในการอยู่ไฟ เพื่อช่วยให้เลือดหมุนเวียนดีขึ้น และยังช่วยแก้ท้องร่วง ท้องเสีย แก้ผดผื่นคัน และบรรเทาอาการฟกช้ำ
ในแง่โภชนาการ ผักเป็ดไทยมีโปรตีน วิตามิน C แคลเซียม และธาตุเหล็กในระดับที่น่าสนใจ ยอดอ่อนและใบอ่อนสามารถนำมาลวกกินกับน้ำพริก แกงส้ม หรือผัดกระเทียมได้อย่างอร่อย
วิธีปลูกผักเป็ดที่บ้าน ง่ายเหมือนปลูกหญ้า
สำหรับคนที่อยากลองปลูก ผักเป็ด ที่บ้าน ข่าวดีคือมันง่ายมากจนแทบไม่ต้องมีทักษะการปลูกต้นไม้เลย
วิธีง่ายที่สุดคือการปักชำ นำยอดหรือกิ่งอ่อนความยาวประมาณ 5-10 เซนติเมตรปักลงดิน รดน้ำให้ชุ่ม ทิ้งไว้ในที่แสงแดดรำไร ไม่นาน ผักเป็ด จะออกรากและเริ่มเติบโตได้เอง
ผักเป็ดแดงปลูกง่าย ทนทาน เจริญเติบโตเร็ว สามารถปลูกทั่วไปได้ และยังเหมาะกับการปลูกในกระถางหรือแปลงผักขนาดเล็กในคอนโดหรือบ้านพื้นที่น้อย เพราะต้นมีขนาดกะทัดรัดและไม่ต้องการพื้นที่มาก
สิ่งที่ต้องระวังมีอย่างเดียวคืออย่าปล่อยให้ดินแห้งเป็นเวลานาน ผักเป็ด ชอบดินชุ่มชื้น และถ้าได้แสงแดดบ้างก็จะแตกยอดดีขึ้น ถ้าเป็น ผักเป็ดแดง ยิ่งได้แดดมาก สีแดงในใบจะยิ่งเข้มข้นสวยงามขึ้น
ผักเป็ดกินอะไรได้บ้าง
ผักเป็ด นำมากินได้หลายส่วน ทั้งยอดอ่อน ใบอ่อน และลำต้นอ่อน วิธีปรุงที่นิยมคือ ลวกจิ้มน้ำพริก ผัดกระเทียมน้ำมันหอย ใส่แกงส้ม แกงเลียง หรือแกงป่า
ลองเอาผักเป็ดลงเมนูหลักเสิร์ฟลูกค้าดู ปรากฏว่าชอบมากกว่าผักโขมอบชีสปกติซะอีก — นั่นแสดงให้เห็นว่า ผักเป็ด มีความสามารถในฐานะวัตถุดิบที่รอการค้นพบมาตลอด
“ผักเป็ด ไม่ใช่วัชพืชที่ควรถอนทิ้ง แต่คือสมุนไพรพื้นบ้านที่รอให้คุณหยิบมาใส่กับข้าว — และมันขึ้นง่ายถึงขนาดที่คุณแทบไม่ต้องทำอะไรเลย
