Burela
| Burela | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Galiziako udalerrien zerrenda | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Probintzia | Lugoko probintzia | ||||||||||
| Alkatea | Carmela López Moreno | ||||||||||
| Izen ofiziala | Burela | ||||||||||
| Posta kodea | 27880 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 27902 | ||||||||||
| Herriburua | Burela (en) | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°39′38″N 7°21′30″W / 43.6605°N 7.3582°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 8,2 km² | ||||||||||
| Altitudea | 25 m | ||||||||||
| Mugakideak | Cervo eta Foz | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 9.630 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 1.174 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | LU | ||||||||||
| burela.org | |||||||||||
Burela Galiziako udalerria da, Lugoko probintziaren iparraldean eta kostaldean dagoena eta bertako bederatzigarren herririk populatuena dena. Halaber, A Mariña Central eskualdeko bigarren herri nagusia da. Azken erroldaren arabera 9.630 biztanle zituen 8,2 km²-ko azaleran.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Cervo eta Foz.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 4.858 gizon, 4.800 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 32,5 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 53,9) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 10,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 20,7 —probintzian % 12,2—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 1.995 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 37,4)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Peru, Kolonbia, Portugal dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 5.995 etxebizitza zeuden: 3.784 (% 63,1) nagusiak eta 2.211 (% 36,9) ez-nagusiak.[4] Kontsumo elektrikoaren arabera, 671 (% 11,2) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 1.262 (% 21,1) hutsik zeuden.[5] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 102 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 475 plazarekin (4,66 plaza etxebizitzako).[6]
Etxebizitza multzoa
Lugoko mapa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa)
Lugoko mapa
Guztira 3.784 etxegune zeuden, eta horietatik 1.022 (% 27,0) pertsona bakarrekoak ziren.[7]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 8.376 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 27,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 22,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 20,2.[8] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 28,3 zen 2021ean eta % 29,1 2024an; beraz, 0,8 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 22,5 izatetik % 20,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 31,8 ziren, eta gizonen artean % 26,4; 5,4 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 21,1 eta gizonen % 19,3 ziren.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 57,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 43,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 25 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 65,0 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 35,0. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 5,1 ziren.[8]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 2.439 | % 29,1 | 1.107 | % 26,4 | 1.332 | % 31,8 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 2.329 | % 27,8 | 1.234 | % 29,4 | 1.095 | % 26,2 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 1.915 | % 22,9 | 1.041 | % 24,8 | 874 | % 20,9 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 1.693 | % 20,2 | 810 | % 19,3 | 883 | % 21,1 |
| Guztira | 8.376 | % 100,0 | 4.192 | % 100,0 | 4.184 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 28,3 | % 28,1 | % 21,1 | % 22,5 | 8.171 |
| 2022 | % 28,8 | % 28,1 | % 21,7 | % 21,4 | 8.229 |
| 2023 | % 29,2 | % 27,7 | % 22,2 | % 21,0 | 8.260 |
| 2024 | % 29,1 | % 27,8 | % 22,9 | % 20,2 | 8.376 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,9 ikasten ari zen (828 pertsona).[9] Ikasten ari zirenetatik, % 43,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,2 batxilergoan, % 22,8 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,8 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 43,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 43,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 21,6 eta emakumeen % 23,9. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 88,3 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 43,1 eta 25–29 urtekoen % 14,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,5 baino ez.[10] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 40,1 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 34,1.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 79,1 estatuan jaio zen, eta % 20,9 atzerrian.[8] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 32,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 7,9 eta % 42,5, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 35,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 18,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 15,1 eta % 31,4, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,1 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 9,2.[9] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 46,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 30,9 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 14.357 euro-koa zen[11], eta etxegune bakoitzeko 34.983 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (14.316 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 18.550 euro zen. Errenta gordina 17.256 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 59,9[12]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 25,1), beste diru-sarrerak (% 8,5), langabezia-prestazioak (% 1,5), beste prestazioak (% 4,9).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[13][oh 1]. Udalerrian indizea 28,3 da, probintziakoaren (28,6;
Lugoko mapa) parean eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,5 da, probintziakoaren (2,4;
Lugoko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Burela udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 4.396 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 53,0; gainerako % 47,0 inaktibo zeuden (erretiratuak % 50,3, beste inaktiboak % 37,3 eta ikasleak % 12,5).[14] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,1 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 54,8 zen eta emakumezkoena % 51,2; langabezia-tasa, aldiz, % 5,9 eta % 10,3 zen, hurrenez hurren.[14]
Okupatuen kopurua 4.005 zen 2023ean, 2021eko 3.862etik gora.[15] Emakumeek okupatuen % 46,5 osatzen dute, eta gizonek % 53,5.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 4.042 | % 48,8 | 2.138 | % 51,6 | 1.904 | % 45,9 |
| Langabeak | 354 | % 4,3 | 135 | % 3,3 | 219 | % 5,3 |
| Inaktiboak | 3.895 | % 47,0 | 1.874 | % 45,2 | 2.021 | % 48,8 |
| Guztira | 8.291 | % 100,0 | 4.147 | % 100,0 | 4.144 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 69,2), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 13,0), industria (% 10,5) eta eraikuntza (% 7,3).[15] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 17,9), ondoren nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 13,0) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 11,8) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 58,1; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 26,6), eta oinarrizko okupazioak % 11,8.[16] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 64,5 eta emakumeen % 50,8).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 1.067 | % 26,6 | 505 | % 23,6 | 562 | % 30,2 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 2.328 | % 58,1 | 1.381 | % 64,5 | 947 | % 50,8 |
| Oinarrizko okupazioak | 474 | % 11,8 | 192 | % 9,0 | 282 | % 15,1 |
| Ez dago jasota | 136 | % 3,4 | 63 | % 2,9 | 73 | % 3,9 |
| Guztira | 4.005 | % 100,0 | 2.141 | % 100,0 | 1.864 | % 100,0 |
Okupatuen % 84,3 besteren konturako langileak dira, eta % 15,7 norberaren konturakoak.[17]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 630 | % 15,7 | 331 | % 15,5 | 299 | % 16,0 |
| Besteren kontura | 3.375 | % 84,3 | 1.810 | % 84,5 | 1.565 | % 84,0 |
| Guztira | 4.005 | % 100,0 | 2.141 | % 100,0 | 1.864 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 80,3 estatuan jaio zen, eta % 19,7 atzerrian.[14] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,8 okupatuak dira, % 34,4 erretiratuak, % 5,7 ikasleak, % 5,4 bestelako inaktiboak eta % 3,7 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,2 okupatuak dira, % 28,3 bestelako inaktiboak, % 5,7 ikasleak, % 5,5 erretiratuak eta % 3,3 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,9 okupatuak dira, % 22,2 erretiratuak, % 21,4 bestelako inaktiboak, % 5,5 ikasleak eta % 5,1 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,5 okupatuak dira, % 29,9 bestelako inaktiboak, % 11,5 langabeak, % 9,9 ikasleak eta % 3,3 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 79,1 estatuan jaio zen, eta % 20,9 atzerrian.[16] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 58,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 29,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,4 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 83,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 7,5 oinarrizko okupazioetakoak eta % 6,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 33,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 12,0 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 54,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,2 oinarrizko okupazioetakoak eta % 12,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[18] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,6 zerbitzuetan ari dira, % 19,3 industrian, % 14,2 eraikuntzan eta % 9,8 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 61,6 nekazaritzan ari dira, % 27,6 zerbitzuetan, % 6,4 eraikuntzan eta % 4,4 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 91,1 zerbitzuetan ari dira, % 4,8 industrian eta % 2,4 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 95,0 zerbitzuetan ari dira, % 2,5 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 6.039 gidari zeuden erroldatuta: 3.053 gizon (% 50,6) eta 2.986 emakume (% 49,4)[19]. Biztanleen % 62,5 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 6.989 ibilgailuk osatzen zuten: 5.404 turismo, 470 motozikleta, 440 furgoneta, 303 kamioi eta 194 ziklomotor[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 560 turismokoa zen (probintziako 2. baxuena), probintziako batez bestekoaren (654) azpitik.
Turismoen batez besteko adina 13,6 urtekoa zen; turismoen % 7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 9,7k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 66,1 diesel zen eta % 33,2 gasolinazko; 21 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,3; probintzian % 0,6). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 27k ez zuen etiketarik[oh 2].
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Lugo.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Lugo.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Lugo.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Lugo.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Lugo.tab (Wikimedia Commons).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Burelako udal webgunea (Galizieraz)

