Busturia
| Busturia | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Busturiko Madariaga dorretxea. | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Bizkaia | ||||||||||
| Eskualdea | Busturialdea | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Aitor Aretxaga Telletxea (EAJ) | ||||||||||
| Posta kodea | 48350 | ||||||||||
| INE kodea | 48021 | ||||||||||
| Herritarra | busturiar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°22′58″N 2°41′48″W / 43.382777777778°N 2.6966666666667°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 19,6 km² | ||||||||||
| Garaiera | - metro | ||||||||||
| Distantzia | 28 km Bilbora | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 1.693 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 87,40 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak [1] | % 64.94 + % 14.38 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera [3] | % 45.95 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.busturia.org | ||||||||||
Busturia[4] Bizkaiko iparraldeko udalerri bat da, Busturialdea eskualdekoa. Oka ibaiaren mendebaldean kokaturik dago. Eskualdeko herri jendetsuenetan laugarrena da (biztanle gehiago dituzte Bermeok, Gernika-Lumok eta Mundakak). 19,56 kilometro koadro dauzka, guztiak Urdaibaiko Biosfera Erreserban. 2025. urtean 1.698 biztanle zituen.
2009tik UEMAko mankomunitate euskalduneko partaidea da.


Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Gogoratu behar da Busturia izenaren amaierako –a artikulua dela. Hortaz, udalerriaren izen osoa erabiltzean honakoa da bidea: Busturia, Busturiarekin, Busturian..., baina Busturiko, Busturitik, Busturira... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Busturi maitea, Busturi osoan, Gure Busturi hau...[4]
Ez da jakina zehatz Busturiaren etimologia-jatorria zein den. Koldo Mitxelenaren iritziz, Busturia bost uritik dator. Bost uri horiek Busturia osatzen duten bost auzoak lirateke. Horietatik lau daude oraindik, eta nortasun berezia dute: Axpe, San Bartolome, San Kristobal eta Altamira. Hala ere, ez da ezaguna ziur bosgarren auzoa zein den; Joseba Agirreazkuenagak dioenez, Paresi izan liteke.
Maria Victoria de Gondra y Oraa bat dator hipotesi horrekin. Izan ere, Axpeko Santa Maria eliz-parrokian, portadako tinpanoan dagoen armarriak kuartel bi ditu: lehenengoan gaztelu bat dago, gainean bost zuhaitz eta azpian zaldi biren buruak; bigarrenean, herri bateko etxeak edo elizak ageri dira; eta, horrez gainera, bost zuhaitz eta garezur bat daude. Zuhaitzak elizatearen eta merindade osoaren sorburua diren bost hiriei ei dagozkie.
Maria Victoria de Gondra y Oraak laugarren hipotesi bat aipatzen du. Hain zuzen, hipotesi hori Lidak egindako azalpena da, bost errekatxoren gainekoa: merindade osoa zeharkatzen dute, inguruko mendietatik jaitsita (Solluberen inguruan dauden Parezi, Mape, Zelendiaga, Matzarre eta Baldatika mendietatik) eta itsasorantz doaz. Azalpen horri jarraituta, elizatearen izena merindadearen izenetik letorke. Lehenengo hipotesiaren arabera, ostera, merindadearen izena elizatearen izenetik letorke.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Busturiak sei auzo dauzka: Abiña, Altamira, Axpe, San Bartolome, Paresi eta San Kristobal. Hala ere, demografiaren ikuspuntutik bi entitate bereizten dira: Altamira-San Kristobal eta Axpe-San Bartolome-Abiña.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Lehenengo historiaurreko erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Arkeologiak egin dituen aurkikuntzek egiaztatzen dute historiaurreko arbasoak bizi izan zirela Busturia elizateak hartzen dituen lurretan. Busturian, Moruzillo koba dago Jose Miguel Barandiaranek aurkitu zuena, 1924an. Haren sarrera lur pribatuetan dago, eta mendi barrura sartzen da, kareharrizko haitz urgondar baten azpitik. Ahoa triangelu itxurakoa da, eta 3,25 metro zabal eta 1,85 metro garai da. Jose Miguel Barandiaranek suharri batzuk topatu zituen bertan, landutakoak ziren, eta lekua Mesolitiko-Neolitiko aztarnategitzat hartu zuen. San Bartolome auzoan, Sorbituagako monolitoa dago, zutik dagoen hareharrizko bloke handi bat da eta haren neurriak hauek dira: 2,12 m. garai, 0,92 m. zabal eta, gehienez, 0,25 m. lodi. Goiko aldean eta albo banatan oso hozka bitxi batzuk ditu. Parezi auzoan, berriz, Burdin Aroko aztarna batzuk topatu dituzte, beharbada, Kristo Aurreko II. mendearen ingurukoak direnak.
Lehenengo erreferentzia dokumentalak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Busturiaren gaineko lehen agiriak XI. mendekoak dira. Iñigo Lopez eta Toda andreak —Bizkaiko jaun-andreak— Axpeko Santa Maria monasterioa dohaintzan eman zioten Garcia jaunari —euren laguna eta Arabako apezpikua zenari—, 1051ko urtarrilaren 30ean. Geroago, 1070. urtean, berriz, dohaintzan eman zioten Donemiliaga Kukulako monasterioari Madariagako jauregia bere lur eta landatze guztiekin, Sancho Iñiguez euren semearen arimaren otoitzean.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]|
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 3 | 4 | 10 | 7 | 6 | 4 | 0 | 0 | −6 | −7 | −12 | −9 | −17 | −4 | −11 | −14 | −22 | −29 | −14 | −16 | −18 | −8 | −9 | −22 | −6 | −30 | −13 | −23 | −5 | −19 | −16 | −12 | −16 | −9 | −15 | −6 | −6 | −16 | −12 | −1 | −15 | −9 | −15 | −6 | −19 | −14 | −6 | −16 | −9 | −15 | −8 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 11 | 16 | 8 | 12 | 9 | 19 | 8 | 23 | 14 | 12 | 11 | 18 | 16 | 15 | 18 | 22 | 12 | 14 | 17 | 12 | 18 | 7 | 11 | 7 | 6 | 15 | 14 | 9 | 6 | 7 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 24,2 udalerri berean jaioak ziren[8], probintziako batez bestekoaren (% 37,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 11,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 10,8 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 76,1 Bizkaian, % 2,1 Gipuzkoan, eta % 0,4 Araban jaio ziren[9].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 7,2k atzerriko nazionalitatea zuen[10]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 32,8), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 23), Ekialdeko Europa (% 15,6) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Argentina, Nikaragua, Errumania dira.[11]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 1.369 etxebizitza zeuden: 698 (% 51,0) nagusiak eta 668 (% 48,8) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[12] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 248 (% 17,9) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 176 (% 12,7) hutsik zeuden.[13] Etxebizitza nagusien % 84,4 jabetzan zegoen eta % 13,6 alokairuan.[12] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 29 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 159 plazarekin (5,48 plaza etxebizitzako).[14]
Etxebizitza multzoa
Bizkaiko mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Bizkaiko mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Bizkaiko mapa (2024)
Guztira 698 etxegune zeuden, batez beste 2,3 egoiliarrekoak; horietatik 230 (% 33,0) pertsona bakarrekoak ziren.[12]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Bizkaiko mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 107,5 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 59,6 urtekoa.[12] Etxebizitzen % 18,4 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 3,4 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[12] Etxebizitzen % 20,6 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 5,3 berokuntza zentrala zuten, % 65,8 banakakoa eta % 24,9 noizean behingoa.[12] Horrez gain, % 2,7 hodien bidezko gasa zuten eta % 17,9 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.460 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 47,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,0; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,2.[15] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 43,5 zen 2021ean eta % 47,3 2024an; beraz, 3,8 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 6,3 izatetik % 6,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 45,9 ziren, eta gizonen artean % 48,8; 2,8 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 7,3 eta gizonen % 5,0 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 63,1 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 36,9 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 19 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 50,0 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 50,0. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,8 ziren.[15]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 691 | % 47,3 | 353 | % 48,8 | 338 | % 45,9 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 270 | % 18,5 | 152 | % 21,0 | 118 | % 16,0 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 409 | % 28,0 | 183 | % 25,3 | 226 | % 30,7 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 90 | % 6,2 | 36 | % 5,0 | 54 | % 7,3 |
| Guztira | 1.460 | % 100,0 | 724 | % 100,0 | 736 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 43,5 | % 19,0 | % 31,2 | % 6,3 | 1.444 |
| 2022 | % 45,0 | % 18,8 | % 29,5 | % 6,7 | 1.446 |
| 2023 | % 46,5 | % 18,3 | % 28,7 | % 6,5 | 1.442 |
| 2024 | % 47,3 | % 18,5 | % 28,0 | % 6,2 | 1.460 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,6 ikasten ari zen (170 pertsona).[16] Ikasten ari zirenetatik, % 50,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 22,4 batxilergoan, % 20,6 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 4,1 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 49,4 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 50,6; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 24,7 eta emakumeen % 16,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 89,7 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 57,6 eta 25–29 urtekoen % 27,7; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,7 baino ez.[17] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 52,5 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 42,2.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 90,5 estatuan jaio zen, eta % 9,5 atzerrian.[15] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 49,3 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 4,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 42,4 eta % 10,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 47,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 31,6 eta % 11,4, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 9,4.[16] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 51,6 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 30,8 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.220 euro-koa zen[18], eta etxegune bakoitzeko 42.009 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.738 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 24.150 euro zen. Errenta gordina 21.643 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 21.214 eurokoa zen[19][oh 1]: gizonena 24.726 eurokoa eta emakumeena 17.212 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 30,4 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 20.672 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 42.281 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 12.241 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 97.062 euro baino gehiago[20].
Diru-sarrera guztien artean % 56,9 soldatak dira[21].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[22][oh 2]. Udalerrian indizea 26,1 da, probintziakoaren (29,6;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,5;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 11.030 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 104.340 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 10,6 zen[23] (Bizkaia osoan, % 9,4; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 8.808 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 40.196 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 21,9 zen[24] (Bizkaia osoan, % 18,1).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Busturia udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 739 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 51,3; gainerako % 48,7 inaktibo zeuden (erretiratuak % 55,6, beste inaktiboak % 32,1 eta ikasleak % 12,4).[25] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 9,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 54,1 zen eta emakumezkoena % 48,6; langabezia-tasa, aldiz, % 11,1 eta % 8,5 zen, hurrenez hurren.[25]
Okupatuen kopurua 640 zen 2023ean, 2021eko 619etik gora.[26] Emakumeek okupatuen % 46,3 osatzen dute, eta gizonek % 53,8.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 666 | % 46,2 | 343 | % 48,0 | 323 | % 44,4 |
| Langabeak | 73 | % 5,1 | 43 | % 6,0 | 30 | % 4,1 |
| Inaktiboak | 702 | % 48,7 | 328 | % 45,9 | 374 | % 51,4 |
| Guztira | 1.441 | % 100,0 | 714 | % 100,0 | 727 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 73,8), industria (% 19,8), eraikuntza (% 4,4) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 2,0).[26] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 18,4), ondoren hezkuntza (% 13,4) eta merkataritza (% 13,0) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 42,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 40,8), eta oinarrizko okupazioak % 11,3.[27] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 47,7), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 47,6).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 261 | % 40,8 | 120 | % 34,9 | 141 | % 47,6 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 273 | % 42,7 | 164 | % 47,7 | 109 | % 36,8 |
| Oinarrizko okupazioak | 72 | % 11,3 | 40 | % 11,6 | 32 | % 10,8 |
| Ez dago jasota | 34 | % 5,3 | 20 | % 5,8 | 14 | % 4,7 |
| Guztira | 640 | % 100,0 | 344 | % 100,0 | 296 | % 100,0 |
Okupatuen % 80,0 besteren konturako langileak dira, eta % 20,0 norberaren konturakoak.[28]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 128 | % 20,0 | 85 | % 24,7 | 43 | % 14,5 |
| Besteren kontura | 512 | % 80,0 | 259 | % 75,3 | 253 | % 85,5 |
| Guztira | 640 | % 100,0 | 344 | % 100,0 | 296 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 90,9 estatuan jaio zen, eta % 9,1 atzerrian.[25] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 47,4 okupatuak dira, % 33,6 erretiratuak, % 7,0 ikasleak, % 7,0 bestelako inaktiboak eta % 5,0 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 54,2 okupatuak dira, % 28,8 bestelako inaktiboak, % 8,5 langabeak eta % 6,8 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 41,2 okupatuak dira, % 24,3 erretiratuak, % 24,1 bestelako inaktiboak, % 6,4 ikasleak eta % 3,9 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,1 okupatuak dira, % 34,3 bestelako inaktiboak, % 10,0 langabeak, % 5,7 ikasleak eta % 2,9 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 89,8 estatuan jaio zen, eta % 10,2 atzerrian.[27] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 46,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 37,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 59,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,0 oinarrizko okupazioetakoak eta % 12,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 51,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 35,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 8,4 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 21,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egitura antzekoa da jatorri bien artean.[29] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,7 zerbitzuetan ari dira, % 33,7 industrian, % 6,7 eraikuntzan eta % 2,9 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 59,4 zerbitzuetan ari dira, % 28,1 industrian, % 6,3 eraikuntzan eta % 6,3 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 92,8 zerbitzuetan ari dira, % 4,6 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 97,0 zerbitzuetan ari dira, % 3,0 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 204 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[30][oh 3]. Udalerriaren azalera 19,6 km² denez, NAE lurraldearen % 10,4 da[31]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 81,7 larre iraunkorrak (167 ha, 22 ustiategitan), % 12,1 arbolak (24,7 ha, 17 ustiategitan), % 5,4 lur goldagarria (10,9 ha, 18 ustiategitan), % 0,6 berotegiak edo babes garai irisgarriak (1,3 ha, 8 ustiategitan) eta % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (0,36 ha, 12 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 194 behi, 159 ardi, 21 ahuntz, 13 zaldi, 3.038 hegazti eta 3 erlauntz zeuden[32][33].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 999 gidari zeuden erroldatuta: 589 gizon (% 59) eta 410 emakume (% 41)[34]. Biztanleen % 59 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.215 ibilgailuk osatzen zuten: 893 turismo, 126 motozikleta, 84 furgoneta, 42 kamioi eta 18 ziklomotor[34]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 527 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (451) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,1 urtekoa zen; turismoen % 7,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,8k 25 urte baino gehiago[34]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 54,5 diesel zen eta % 43,8 gasolinazko; 13 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,1; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 24,3k ez zuen etiketarik[oh 5].
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Busturiako euskara mendebaldeko euskararen barnean kokatzen da, Bustirialdeko euskaran[36][38]. Busturialdean euskal hiztunen kopuru esanguratsua dago, haien artean Bermeo, zeina UEMAko kidea den.
Euskaldunen kopurua nahiko altua da eta Bermeo herrigune garrantzitsuan esate baterako, euskaldunen kopurua % 73koa da, nahiz eta erabilera % 36koa izan (2012).
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Busturiko alkatea Euzko Alderdi Jeltzaleko Aitor Aretxaga Telletxea.
| Busturiako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2019ko maiatzaren 26 | 2015 maiatzaren 24 | |||
| Zinegotziak | Boto kopurua | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 5 / 9 |
460 (% 48,78) |
4 / 9 |
380 (% 40,08) | |
| EH Bildu | 3 / 9 |
293 (% 31,07) |
3 / 9 |
320 (% 33,76) | |
| BIT (Busturia Independiente Taldea) | 1 / 9 |
83 (% 8,8) |
2 / 9 |
202 (% 21,31) | |
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean | |||||
Hedabideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- "Berrien Berri" aldizkaria.
Ondasun nabarmenak [39][40]
[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Ondare erlijiosoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Andra Mari eliza
- Done Bartolome baseliza
- Done Mikel Goiaingeruaren baseliza
- Gurutze Santuaren baseliza eta santutxoa
- Matategiko Santi Mami baseliza
- Pareziko baseliza
Ondare zibila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Apraizbarrenengoa baserria
- Apraizerdikoa baserria
- Arrizuriaga Goikoa baserria
- Mendeletxaga baserria
- Musategi baserria
- Olarreta baserria
- Arbe burdinola
- Beotegi burdinola
- Txarabiola burdinola
- Zeleta burdinola
- Gordoiz dorrea
- Madariaga dorretxea
- Ugarene etxea
- Txirapozu jauregia
Busturiar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Juan Sagarbinaga (1710-1797), arkitektoa.
- Joan Urkitza (1714-1792), arkitektoa eta zizelkaria.
- Juan Antonio Usparitza (1919-2012), medikua eta DYAren sortzailea.
- Antonio Gezuraga Besangitz (1919-1992), ingeniaria, karrera profesionala Ameriketako Estatu Batuetan egindakoa.
- Julen Kaltzada (1935-2017), euskarako irakaslea eta AEKko kide nabarmena.
- David Seco (1973), ziklo-kroslaria.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 145. arauaː Bizkaiko herri izendegia. .
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Bizkaia.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1242317.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Kalzada Ugalde, Elisa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
- 1 2 «Busturialdekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
- ↑ «Busturia - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-09).
- ↑ "Busturia", Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistema.
- ↑ "Zer bisitatu?", Busturiko Udala[Betiko hautsitako esteka].

