Orozko
| Orozko | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ibarra auzoko komentua. | |||||||||||
|
| |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Bizkaia | ||||||||||
| Eskualdea | Arratia-Nerbioi | ||||||||||
| Izen ofiziala | |||||||||||
| Alkatea | Josu San Pedro Montalbán (ADIE) | ||||||||||
| Posta kodea | 48410 | ||||||||||
| INE kodea | 48075 | ||||||||||
| Herritarra | orozkoar | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°06′31″N 2°54′40″W / 43.10861°N 2.91111°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 102,42 km² | ||||||||||
| Garaiera | 159 metro | ||||||||||
| Distantzia | 24 km Bilbora | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 2.666 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,26 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak [1] | % 67.16 + % 9.25 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [2] | % (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera [3] | % 42.43 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.orozkoudala.com/ | ||||||||||
Orozko Bizkaiko hegoaldeko udalerri bat da, Arratia-Nerbioi eskualdekoa. Bizkaiko udalerri handienetan bigarrena da hedaduraz (Karrantza da handiena). Arrazoi geografikoak direla kausa, harreman handia du Arabako Aiaraldea eskualdearekin, eta batzuetan eskualde horren partetzat hartzen da. 2025. urtean 2.736 biztanle zituen.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bilbo eta Gasteiz hirien artean kokatuta dago, Gorbeiako natura parkean sartuta zati handi batean eta Itxinako mendigunearen magalean. Altube eta Arnauri ibaiek udalerria zeharkatzen dute.
Orografia eta hidrologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oso eskualde menditsuan dago Orozko. Gailur nagusiak hegoaldean (Gorbeiako mendialdean) daude: Gorbeia (1.475 m), Illunbe (982 m), Arna (1.232 m), Anekogarri (1.017 m), Ubixeta (1.106 m), Beluzaran (1.028 m) eta Kolometa (1.001 m). Udalerriaren iparraldeko mendiak apalagoak dira eta Gorostola izan ezik (834 m) gainerakoak ez dira 800 m-ra iristen. Aipagarriak dira , halaber mendebaleko Itxina mendialdeko gailurrak: Lekanda (1.302 m), Igalirrintza (1.296 m), Altipitax (1.164 m), Gorosteta (1.256 m) eta Axkorrigan (1.068 m). Kantauri aldeko isuria dute udalerritik igarotzen diren erreka gehienak (Arnauri, Altube), Padrubaso erreka izan ezik.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orozko herriak auzo eta elizate asko dituen herria da. Hona hemen garrantzitsuenak:
Herrigune hauek osatua da Orozkoko udalerria: ,
Eguraldia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orozko herriko klima atlantikoa da.[4]
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Bizkaiko Jaurerriaren barruan izan zen Orozko, 973. urtean Aiarako jaun-andreen mende geratu zen arte.
Orozkon eraikiriko dorretxeek (Anuntzibai, Torrelanda, Errotaetxe...) argi erakusten dute Orozkoko udalerria osatzen duten herriguneen Erdi Aroko jatorria. Lau setio garrantzitsu jasan behar izan zuten orozkoarrek XII-XIII. mendeetan.
1785. urtean Bizkaiko Jaunaren agindupean zegoen berriro ere.
1981ean, Santa Ageda jaietan, Aureliano Letona basozainaren gorpua agertu zen herriaren inguruan, "Orozkoko krimena" izenez ezagutzen dena. Gertakaria Interviú eta Tiempo de Hoy aldizkarien azalean atera zen eta ETBk erreportaje bat eskaini zion.[5] Raúl Guerra Garridok 1996an idatzi zuen Tantos inocentes, krimen horretan inspiratutako eleberri beltza.[6]
| Orozko - 2021 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Klima-diagrama | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Laborantza (artoa, patata, barazkiak) eta abere hazkuntza (behi, ardi eta zerri azienda) dira ekonomia jarduera nagusiak. Dena dela langile ugari Laudio, Ugao eta Arakaldoko industrietara joaten da langile eta bigarren lanbide ditu baserriko lanak.
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.950 euro-koa zen[7], eta etxegune bakoitzeko 46.099 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (18.738 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.250 euro zen. Errenta gordina 22.832 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 21.905 eurokoa zen[8][oh 1]: gizonena 26.681 eurokoa eta emakumeena 17.099 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 35,9 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 20.672 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 45.215 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 14.066 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 104.225 euro baino gehiago[9].
Diru-sarrera guztien artean % 64,2 soldatak dira[10].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[11][oh 2]. Udalerrian indizea 28,1 da, probintziakoaren (29,6;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,5;
Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 12.406 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 119.227 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 10,4 zen[12] (Bizkaia osoan, % 9,4; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 8.760 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 43.633 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 20,1 zen[13] (Bizkaia osoan, % 18,1).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Orozko udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 1.331 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 57,8; gainerako % 42,2 inaktibo zeuden (erretiratuak % 52,5, beste inaktiboak % 30,5 eta ikasleak % 17,0).[14] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 60,6 zen eta emakumezkoena % 55,0; langabezia-tasa, aldiz, % 9,0 eta % 11,6 zen, hurrenez hurren.[14]
Okupatuen kopurua 1.164 zen 2023ean, 2021eko 1.120etik gora.[15] Emakumeek okupatuen % 47,4 osatzen dute, eta gizonek % 52,6.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 1.195 | % 51,9 | 636 | % 55,2 | 559 | % 48,7 |
| Langabeak | 136 | % 5,9 | 63 | % 5,5 | 73 | % 6,4 |
| Inaktiboak | 971 | % 42,2 | 454 | % 39,4 | 517 | % 45,0 |
| Guztira | 2.302 | % 100,0 | 1.153 | % 100,0 | 1.149 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 66,1), industria (% 26,5), eraikuntza (% 4,3) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 3,1).[15] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 25,1), ondoren merkataritza (% 9,9) eta hezkuntza (% 9,6) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 47,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 33,0), eta oinarrizko okupazioak % 12,2.[16] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 50,5 eta emakumeen % 44,6).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 384 | % 33,0 | 166 | % 27,1 | 218 | % 39,5 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 555 | % 47,7 | 309 | % 50,5 | 246 | % 44,6 |
| Oinarrizko okupazioak | 142 | % 12,2 | 96 | % 15,7 | 46 | % 8,3 |
| Ez dago jasota | 83 | % 7,1 | 41 | % 6,7 | 42 | % 7,6 |
| Guztira | 1.164 | % 100,0 | 612 | % 100,0 | 552 | % 100,0 |
Okupatuen % 83,9 besteren konturako langileak dira, eta % 16,1 norberaren konturakoak.[17]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 187 | % 16,1 | 116 | % 19,0 | 71 | % 12,9 |
| Besteren kontura | 977 | % 83,9 | 496 | % 81,0 | 481 | % 87,1 |
| Guztira | 1.164 | % 100,0 | 612 | % 100,0 | 552 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 91,5 estatuan jaio zen, eta % 8,5 atzerrian.[14] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,9 okupatuak dira, % 28,4 erretiratuak, % 6,9 ikasleak, % 4,9 langabeak eta % 4,9 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,2 okupatuak dira, % 34,1 bestelako inaktiboak, % 12,9 langabeak, % 7,1 ikasleak eta % 4,7 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,2 okupatuak dira, % 22,7 bestelako inaktiboak, % 15,1 erretiratuak, % 7,5 ikasleak eta % 5,5 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 35,8 okupatuak dira, % 32,1 bestelako inaktiboak, % 22,9 langabeak, % 4,6 erretiratuak eta % 4,6 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 93,6 estatuan jaio zen, eta % 6,4 atzerrian.[16] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 28,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 28,6 oinarrizko okupazioetakoak eta % 8,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 44,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 41,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 5,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,6 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 41,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 15,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[18] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 47,5 zerbitzuetan ari dira, % 40,6 industrian, % 7,3 eraikuntzan eta % 4,7 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 62,9 zerbitzuetan ari dira, % 20,0 industrian, % 14,3 eraikuntzan eta % 2,9 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 85,6 zerbitzuetan ari dira, % 12,3 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 87,2 zerbitzuetan ari dira, % 12,8 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 111 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.705 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[19][oh 3]. Udalerriaren azalera 102,4 km² denez, NAE lurraldearen % 16,6 da[20]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 98,1 larre iraunkorrak (1.673 ha, 107 ustiategitan), % 1 arbolak (17,7 ha, 41 ustiategitan), % 0,7 lur goldagarria (12,6 ha, 46 ustiategitan), norberaren kontsumorako baratzeak (1,1 ha, 50 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,43 ha, 10 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.691 behi (probintziako 2. kopururik handiena), 3.572 ardi (probintziako 2. kopururik handiena), 706 ahuntz (probintziako 2. kopururik handiena), 62 txerri, 526 zaldi (probintziako 2. kopururik handiena), 149 hegazti, 4 untxi eme eta 336 erlauntz zeuden[21][22].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 1.702 gidari zeuden erroldatuta: 946 gizon (% 55,6) eta 756 emakume (% 44,4)[23]. Biztanleen % 63,9 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 2.520 ibilgailuk osatzen zuten: 1.587 turismo, 312 furgoneta, 221 kamioi, 126 motozikleta eta 36 ziklomotor[23]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 595 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (451) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 12,6 urtekoa zen; turismoen % 8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 12,3k 25 urte baino gehiago[23]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 63,6 diesel zen eta % 32,6 gasolinazko; 76 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 3,1; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 33,8k ez zuen etiketarik[oh 5].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritzari lotutako udalerria izanik eta errepide nagusietatik urruti egonda, Orozkoko biztanle kopurua etengabe jaitsi zen XX. mendean zehar. 3.000 biztanletik gora izatera iritsi bazen ere, 1990erako 2.000tik behera zituen. XX. mendearen azken hamarkadan eta XXI. mendearen hasieran herria suspertu egin zen pixka bat eta biztanleak irabazten hasi zen.
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 1.329 gizon, 1.336 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[24] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | −4 | 6 | 8 | −3 | −10 | −10 | −13 | −9 | −9 | 0 | −13 | −15 | −16 | −8 | −4 | −19 | −12 | −18 | −6 | −21 | −1 | −3 | 1 | 5 | 12 | 11 | 4 | 2 | 5 | 13 | 3 | 3 | −1 | 2 | 10 | 6 | 13 | 4 | 4 | −16 | 13 | −7 | −12 | −16 | −20 | −7 | −16 | −17 | −5 | −13 | −20 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 21 | 16 | 32 | 26 | 28 | 27 | 33 | 28 | 27 | 29 | 28 | 22 | 26 | 30 | 25 | 29 | 32 | 26 | 14 | 29 | 33 | 20 | 11 | 16 | 18 | 9 | 14 | 14 | 8 | 11 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 42,4 udalerri berean jaioak ziren[27], probintziako batez bestekoaren (% 37,6) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 6,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,3 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 75,6 Bizkaian, % 8,3 Araban, eta % 0,7 Gipuzkoan jaio ziren[28].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 7,3k atzerriko nazionalitatea zuen[29]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Ekialdeko Europa (% 33,8), Magreb (% 26,9), Hego Amerika (% 21,9) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Errumania, Aljeria, Venezuela dira.[30]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 1.600 etxebizitza zeuden: 1.083 (% 67,7) nagusiak eta 515 (% 32,2) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[31] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 165 (% 10,3) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 223 (% 13,9) hutsik zeuden.[32] Etxebizitza nagusien % 84,2 jabetzan zegoen eta % 13,9 alokairuan.[31] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 14 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 68 plazarekin (4,86 plaza etxebizitzako).[33]
Etxebizitza multzoa
Bizkaiko mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Bizkaiko mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Bizkaiko mapa (2024)
Guztira 1.083 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 332 (% 30,7) pertsona bakarrekoak ziren.[31]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Bizkaiko mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 112,6 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 48 urtekoa.[31] Etxebizitzen % 38,0 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[31] Etxebizitzen % 36,1 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 5,9 berokuntza zentrala zuten, % 78,3 banakakoa eta % 5,4 noizean behingoa.[31] Horrez gain, % 24,7 hodien bidezko gasa zuten eta % 45,4 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 2.330 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 46,0 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 23,9; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 15,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,0.[34] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 43,1 zen 2021ean eta % 46,0 2024an; beraz, 2,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 17,8 izatetik % 15,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 47,4 ziren, eta gizonen artean % 44,7; 2,7 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 18,3 eta gizonen % 11,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 61,5 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 38,5 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 18 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 50,1 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 49,9. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,4 ziren.[34]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 1.072 | % 46,0 | 524 | % 44,7 | 548 | % 47,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 557 | % 23,9 | 326 | % 27,8 | 231 | % 20,0 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 352 | % 15,1 | 186 | % 15,9 | 166 | % 14,3 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 349 | % 15,0 | 137 | % 11,7 | 212 | % 18,3 |
| Guztira | 2.330 | % 100,0 | 1.173 | % 100,0 | 1.157 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 43,1 | % 24,1 | % 15,0 | % 17,8 | 2.287 |
| 2022 | % 44,1 | % 24,2 | % 14,5 | % 17,2 | 2.324 |
| 2023 | % 45,0 | % 24,1 | % 14,9 | % 16,0 | 2.314 |
| 2024 | % 46,0 | % 23,9 | % 15,1 | % 15,0 | 2.330 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,5 ikasten ari zen (268 pertsona).[35] Ikasten ari zirenetatik, % 52,2 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 22,4 batxilergoan, % 14,9 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,7 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 53,6 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 50,8; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 18,5 eta emakumeen % 11,6. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 94,1 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 55,1 eta 25–29 urtekoen % 9,6; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,2 baino ez.[36] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 60,6 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 43,5.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 91,2 estatuan jaio zen, eta % 8,8 atzerrian.[34] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 46,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 19,8 eta % 18,8, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 49,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 17,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 27,8 eta % 24,1, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 7,8.[35] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 53,6 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 31,3 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2011ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Orozkoko alkatea ADIE plataformako Josu San Pedro da.
| Orozkoko udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015eko maiatzaren 24a | 2011ko maiatzaren 22a | |||
| Zinegotziak | Boto kopurua | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| ADIE | 6 / 11 |
778 (% 52,85) |
5 / 11 |
668 (% 43,95) | |
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 3 / 11 |
385 (% 26,15) |
4 / 11 |
533 (% 35,07) | |
| EH Bildu* | 2 / 11 |
267 (% 18,14) |
2 / 11 |
244 (% 16,05) | |
| Alderdi Popularra (PP) | 0 / 11 |
23 (% 1,56) |
0 / 11 |
62 (% 4,08) | |
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 0 / 11 |
4 (% 0,27) |
0 / 11 |
7 (% 0,46) | |
| * 2011n Bildu koalizioa aurkeztu zen. | |||||
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean | |||||
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orozkoko euskara[40][39] berezia da, herri bakarra baita euskara honetan katalogaturik dagoena. Era berean, mendebaldeko euskararen aldaera bat da hau, sartaldekoa[38]. Hizkuntza banaketa eman zen 1996an, eta, datuen arabera, 1.180 euskaldun, 364 ia-euskaldun eta 307 erdaldun ziren herrian.
Hala ere, 2010ean egindako inkesta baten arabera,herritarrren %59,25 euskaldunak ziren, hau da, 1531 gutxi gorabehera. Baina, %27k soilik erabiltzen zuen euskara.
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erlijio ondarea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aipagarriak dira:
- Orozkoko San Joan Bataiatzailearen parrokia: XIII. mendeko jatorria du.
- Muruetako San Pedro parrokia.
- Olarteko San Bartolome parrokia.
- Zaloako Andra Maria eliza.
- Lorentzo Deunaren eliza (Urigoiti).
- Migel Deunaren baseliza eta Goikiria auzokoa.
- Ibarrako komentua.
Ondare zibila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Aranguren dorretxea.
- Munukogoiko (Urigoiti), Olabarrikoa eta Uribarri baserriak.
- Muñoz, Torre Gil eta Artiñano jauregiak.
- Torlanda dorretxea.
Museoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Orozkoko Museoa XVIII. mendeko Legorburu edo Kareaga etxean kokatuta eta hiru solairutan banatuta dago: Ondare historikoa, Bizimodu tradizionala eta Gorbeiako lurralde garaietako biztanleak izenekoak.
Argazki galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Ibarrako komentua.
- Urigoitiko Lorentzo Deunaren eliza.
- Zaloako Andra Maria eliza.
- Olarteko San Bartolome eliza.
- Goikiriako Andra Maria baseliza.
- Santa Marina baseliza.
- Torlanda dorretxea.
- Legorburu jauregi-etxea, gaur egun Orozkoko Museo Etnografikoa.
- Muruetako San Pedro elizako horma pinturak
Orozkoar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Agurtzane Intxaurraga (1966), antzerki zuzendaria.
- Josu Larrazabal (1981), prestatzaile fisiko eta kirol zuzendaria.
- Gentzane Aldai (1993), pilotaria eta telebista aurkezlea.
- Ione Basterra (1994), txirrindularitza egokituaren hand bike diziplinan kirolari.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ (Ingelesez) «Data:Orozko C0B4 G0B4 estazio meteorologikoaren hilabetekako datuak.tab - Wikimedia Commons» commons.wikimedia.org (kontsulta data: 2026-05-25).
- ↑ https://www.youtube.com/watch?v=ZvY1W78gSD4
- ↑ http://www.guerragarrido.es/tantos-inocentes-2/
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Bizkaia.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q726664.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Bizkaia.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Bizkaia.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ «Auzoko umeak Frantziara gerrari ihesi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-12-05).
- 1 2 «Sartaldekoa (M) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-17).
- 1 2 «Orozko - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-17).
- ↑ «Orozkokoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-07-17).

