Edukira joan

Budia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Budia
Espainiako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Gaztela-Mantxa
ProbintziaGuadalajarako probintzia
AlkateaCarlos Maria de Silva Dominguez
Izen ofizialaBudia
Posta kodea19133
INEk ezarritako kodea19054
HerriburuaBudia
Geografia
Koordenatuak40°37′59″N 2°45′00″W / 40.633055555556°N 2.75°W / 40.633055555556; -2.75
Mapa
Azalera66 km²
Altitudea814 m
MugakideakBrihuega, Henche, Cifuentes, Durón, El Olivar, Berninches eta San Andrés del Rey
Demografia
Biztanleria226 (2025)
alt_left 86 (%38,1) (%61,9) 140 alt_right
Dentsitatea3 bizt/km²
MatrikulaGU
budia.es

Budia Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.

Azken erroldaren arabera 226 biztanle zituen 66 km²-ko azaleran.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Brihuega, Henche, Cifuentes, Durón, El Olivar, Berninches eta San Andrés del Rey.

Mapa
Budia eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea180200220240260280200020052010201520202025BudiaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 140 gizon, 86 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
1.16
0.00
 
95-99
 
0.00
1.43
 
90-94
 
6.98
2.14
 
85-89
 
1.16
6.43
 
80-84
 
2.33
12.14
 
75-79
 
9.30
10.00
 
70-74
 
12.79
9.29
 
65-69
 
5.81
7.14
 
60-64
 
4.65
7.14
 
55-59
 
12.79
8.57
 
50-54
 
1.16
8.57
 
45-49
 
4.65
2.86
 
40-44
 
6.98
2.86
 
35-39
 
3.49
3.57
 
30-34
 
3.49
2.14
 
25-29
 
5.81
5.00
 
20-24
 
3.49
2.86
 
15-19
 
3.49
3.57
 
10-14
 
4.65
1.43
 
5-9
 
2.33
2.86
 
0-4
 
3.49
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 33,2 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 27,8) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 24,8 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 19,5 —probintzian % 21,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Guadalajarako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 33,2Probintzia berean · % 20,8Erkidegoan · % 1,8Beste erkidegoa · % 24,8Estatutik kanpo · % 19,5
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 44 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 77,3)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Aljeria, Maroko, Portugal dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Euro
Afri
Amerika · % 2,3Europa · % 20,5Afrika · % 77,3
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
15
Aljeria
10
7
Maroko
1
2
Portugal
1
1
Erresuma Batua
1
1
Errumania
1
1
Alemania
0
0
Errusia
1
1
Nigeria
0
0
Paraguai
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 479 etxebizitza zeuden: 111 (% 23,2) nagusiak eta 368 (% 76,8) ez-nagusiak.[4]

479etxebizitza
111etxegune

Etxebizitza multzoa Guadalajarako mapa

111
368
Etxebizitza nagusia (111)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (368)

Guztira 111 etxegune zeuden, eta horietatik 56 (% 50,5) pertsona bakarrekoak ziren.[5]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 156
2 pertsona34
3 pertsona14
4 pertsona6
5 edo gehiago1

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 206 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 19,4 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 15,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 48,5; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 17,0.[6] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 15,5 zen 2021ean eta % 19,4 2024an; beraz, 3,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 22,8 izatetik % 17,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 16,9 ziren, eta gizonen artean % 20,9; 4,0 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 19,5 eta gizonen % 15,5 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

206biztanle 15 urte edo +, 2024
% 19,4goi-mailako ikasketak+3,9 puntu 2021etik mapa
% 17,0lehen hezkuntza edo gutxiago−5,8 puntu 2021etik mapa
% 17,0
% 48,5
% 15,0
% 19,4
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 17,0Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 48,5Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 15,0Goi-mailako ikasketak · % 19,4
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Guadalajarako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Budia, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak40% 19,427% 20,913% 16,9
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa31% 15,019% 14,712% 15,6
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)100% 48,563% 48,837% 48,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago35% 17,020% 15,515% 19,5
Guztira206% 100,0129% 100,077% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Budia, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 15,5% 14,0% 47,7% 22,8193
2022% 17,3% 13,5% 49,7% 19,5185
2023% 20,1% 14,4% 47,4% 18,0194
2024% 19,4% 15,0% 48,5% 17,0206
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.769 euro-koa zen[7], eta etxegune bakoitzeko 31.656 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (14.689 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 19.950 euro zen. Errenta gordina 21.305 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 41,5[8]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 32,3), beste diru-sarrerak (% 20,5), langabezia-prestazioak (% 0,9), beste prestazioak (% 4,8).

42%
32%
21%
Soldata · % 41,5Pentsioak · % 32,3Langabezia · % 0,9Beste prestazioak · % 4,8Beste sarrerak · % 20,5
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[9][oh 1]. Udalerrian indizea 36,1 da, probintziakoaren (28,9; Guadalajarako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,9 da, probintziakoaren (2,4; Guadalajarako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Budia udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 84 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 41,0; gainerako % 59,0 inaktibo zeuden.[10] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,0 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 44,2 zen eta emakumezkoena % 35,5; langabezia-tasa, aldiz, % 5,3 eta % 7,4 zen, hurrenez hurren.[10]

Okupatuen kopurua 72 zen 2023ean, 2021eko 65etik gora.[11] Emakumeek okupatuen % 34,7 osatzen dute, eta gizonek % 65,3.

72okupatu, 2023+% 10,8 2021etik
% 34,7emakumeak okupatuen artean
% 41,0jarduera-tasa, 2024
% 6,0langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 38,5
% 59,0
Okupatuak · % 38,5Langabeak · % 2,4Inaktiboak · % 59,0
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Budia, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak79% 38,554% 41,925% 32,9
Langabeak5% 2,43% 2,32% 2,6
Inaktiboak121% 59,072% 55,849% 64,5
Guztira205% 100,0129% 100,076% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 68,1), eraikuntza (% 16,7), industria (% 9,7) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 5,6).[11]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Guadalajarako mapa
% 9,7
% 16,7
% 68,1
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 5,6Industria · % 9,7Eraikuntza · % 16,7Zerbitzuak · % 68,1

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 62,5; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 22,2), eta oinarrizko okupazioak % 12,5.[12] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 66,0 eta emakumeen % 56,0).

% 22,2
% 62,5
% 12,5
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 22,2Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 62,5Oinarrizko okupazioak · % 12,5Ez dago jasota · % 2,8
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Budia, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak16% 22,210% 21,36% 24,0
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak45% 62,531% 66,014% 56,0
Oinarrizko okupazioak9% 12,55% 10,64% 16,0
Ez dago jasota2% 2,81% 2,11% 4,0
Guztira72% 100,047% 100,025% 100,0

Okupatuen % 65,3 besteren konturako langileak dira, eta % 34,7 norberaren konturakoak.[13]

% 34,7
% 65,3
Norberaren kontura · % 34,7Besteren kontura eta beste egoera bat · % 65,3
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Budia, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura25% 34,718% 38,37% 28,0
Besteren kontura47% 65,329% 61,718% 72,0
Guztira72% 100,047% 100,025% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 3.144 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[14][oh 2]. Udalerriaren azalera 66 km² denez, NAE lurraldearen % 47,6 da[15]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 87,2 lur goldagarria (2.740 ha, 10 ustiategitan), % 12,4 larre iraunkorrak (388 ha, ustiategi batean) eta % 0,5 arbolak (15,7 ha, 3 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
48%
52%
NAE · 3.144 ha (% 47,6)Gainerako azalera · 3.456 ha (% 52,4)
NAE, lur-erabileraren arabera
87%
12%
Lur goldagarria · 2.740 ha (% 87,2)Larre iraunkorrak · 388 ha (% 12,4)Arbolak · 15,7 ha (% 0,5)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 91 gidari zeuden erroldatuta: 63 gizon (% 69,2) eta 28 emakume (% 30,8)[16]. Biztanleen % 40,3 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 276 ibilgailuk osatzen zuten: 128 turismo, 53 furgoneta, 30 kamioi, 22 motozikleta eta 4 ziklomotor[16]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 566 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (582) azpitik.

Turismoen batez besteko adina 14 urtekoa zen; turismoen % 5,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 21,1k 25 urte baino gehiago[16]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 69,3 diesel zen eta % 30,7 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 1,5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 51,1k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
21%
27%
51%
0 etiketa · 1 (% 0,4)ECO · 3 (% 1,1)C etiketa · 57 (% 20,8)B etiketa · 73 (% 26,6)Etiketarik gabe · 140 (% 51,1)
Turismoak, adinaren arabera
11%
24%
38%
21%
< 4 urte · 7 (% 5,5)4–8 urte · 14 (% 10,9)8–15 urte · 31 (% 24,2)15–25 urte · 49 (% 38,3)≥ 25 urte · 27 (% 21,1)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  2. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Guadalajara.tab.
  3. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Guadalajara.tab.
  4. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  5. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  7. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Guadalajara.tab.
  8. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Guadalajara.tab.
  9. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  10. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  11. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  14. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Guadalajara.tab (Wikimedia Commons).
  15. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1656450.
  16. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Guadalajara.tab (Wikimedia Commons).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Gaztela-Mantxa
 Artikulu hau Gaztela-Mantxako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Budia&oldid=11796988"(e)tik eskuratuta